![\"แผนภาพภาวนาม:](\"/handbook/img/bhavanama-diagram.png?v=1791818908155857609\")
หนังสือคู่มือแปลมคธเป็นไทยเล่มนี้ได้จัดทำเพื่อใช้ในการเรียนการสอน ประโยค ๑ - ๒ - ๓ เนื้อหาที่ได้นำมารวมรวบไว้ในเล่มนี้ ได้นำมาจะหนังสือหลายเล่มที่ข้าพเจ้าได้ศึกษา
\nจึงจะมีเนื้อหาบางส่วนที่คล้ายและซ้ำกันหลายจุด ตามแต่ละที่ที่นำมา บางอาจารย์ท่านอธิบายต่างกัน มีตัวอย่างในการอธิบายต่างๆ ทำให้เข้าใจได้ง่ายสำหรับบางคน
\nจึงได้นำมารวบในหนังสือเล่มนี้ เพื่อให้ผู้ศึกษาได้พิจารณาเปรียบเทียบ จึงได้จัดทำขึ้นเพื่อให้ง่ายต่อการศึกษาพระบาลีภายในวัดป่ามหาไชย
\nอนึ่ง หากหนังสือเล่มนี้ยังขาดตกบกพร่องประการใด หรือมีข้อเสนอแนะที่เป็นประโยชน์ ขอความอนุเคราะห์โปรดแจ้งให้ทราบด้วย จะเป็นพระคุณยิ่ง เพื่อจะได้นำมาปรับปรุงแก้ไขให้บริบูรณ์ยิ่งขึ้น
\nพระครูสิริสุตวราภรณ์ (ประกอบ ธมฺมชีโว) เจ้าอาวาสวัดป่ามหาไชย
\nศัพท์นามนาม คุณนาม สัพพนาม กิตก์ และอาขยาต ที่ลงวิภัตติแล้วเรียกว่า บท, จำพวกนิบาตต่างๆ ในอัพยยศัพท์เรียกว่า ศัพท์ ฯ
\nข้อความตอนหนึ่ง ๆ มีบทหลายบทแต่ยังไม่ได้ความเต็มที่เรียกว่า พากยางค์, หลายๆ พากยางค์รวมกันเข้าได้ความเต็มที่เรียกว่า ประโยค,
\nประโยคนั้นมีข้อความต่างๆ กัน บางประโยคก็มีข้อความยาวๆ บางประโยคก็มีข้อความสั้น ๆ
\nแต่ตอนจบแต่ละประโยค ๆ มีกิริยาสุดท้าย เรียกว่า กิริยาคุมพากย์ เป็นกิริยาอาขยาตบ้าง เป็นกิริยากิตก์ที่ลง อนีย ตพฺพ และ ต ปัจจัยบ้าง
\nในหนังสืออุภัยพากย์ ข้อหนึ่งๆ มี ๑ ประโยคบ้าง มี ๒-๓-๔ ประโยคบ้าง ตอนต้นๆ ไม่มีกิริยาคุมพากย์ ตอนปลายมีกิริยาคุมพากย์
\nในหนังสือธรรมบทก็มีประโยคต่างๆ เหมือนกันกับอุภัยพากย์ตอนปลายจบพากย์หนึ่งๆ ท่านหมาย อัฒภาค หรือที่เรียกกันว่า จุดลูกน้ำ ไว้ (,) จบประโยคหนึ่ง ๆ ท่านหมาย มหัพภาค หรือที่เรียกว่า จุดดำ ไว้ (.)
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"การกำหนดประโยคศพทนามนามคุณนามสพพนามกิตกและอาขยาตทีลงวิภตติแลวเรียกวาบท,จำพวกนิบาตตางๆในอพยยศพทเรียกวาศพทฯขอความตอนหนึงๆมีบทหลายบทแตยงไมไดความเตมทีเรียกวาพากยางค,หลายๆพากยางครวมกนเขาไดความเตมทีเรียกวาประโยค,ประโยคนนมีขอความตางๆกนบางประโยคกมีขอความยาวๆบางประโยคกมีขอความสนๆแตตอนจบแตละประโยคๆมีกิริยาสุดทายเรียกวากิริยาคุมพากยเปนกิริยาอาขยาตบางเปนกิริยากิตกทีลงอนียตพพและตปจจยบางในหนงสืออุภยพากยขอหนึงๆมี๑ประโยคบางมี๒-๓-๔ประโยคบางตอนตนๆไมมีกิริยาคุมพากยตอนปลายมีกิริยาคุมพากยในหนงสือธรรมบทกมีประโยคตางๆเหมือนกนกบอุภยพากยตอนปลายจบพากยหนึงๆทานหมายอฒภาคหรือทีเรียกกนวาจุดลูกนำไว(,)จบประโยคหนึงๆทานหมายมหพภาคหรือทีเรียกวาจุดดำไว(.)","nex":0,"url":"kamnot-prayok"},{"id":"s005","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"หลักการแปลมคธเป็นไทย ๙ ประการ","level":2,"path":["หลักการแปลมคธเป็นไทย ๙ ประการ"],"pdf":7,"page":1,"html":"มี ๙ อย่าง ต้องดำเนินการแปลไปตามลำดับ ดังนี้
\nอาลปนะ แปลว่า คำร้องเรียก หรือคำทักทาย แปลเป็นตัวที่ ๑ ในประโยค (ถ้ามี) อาลปนะมีอยู่ ๒ อย่าง คือ อาลปนะนามนาม ๑ อาลปนะนิบาต ๑
\nได้แก่ ศัพท์ที่ประกอบด้วย สิ, โย ปฐมาวิภัตติ ซึ่งใช้ในอรรถอาลปนะ สามารถออกสำเนียงอายตนิบาตว่า แน่, ดูก่อน, ข้าแต่ เช่น ปุริส (ดูก่อนบุรุษ)
\nมี ๑๐ ตัว คือ ยคฺเฆ, ภนฺเต, ภทนฺเต, ภเณ,อมฺโภ, อาวุโส, เร, อเร , เห, เช
\nให้แปลอาลปนะนิบาตตัวใดตัวหนึ่งที่มีใน ๔ ตัวนี้เสียก่อนแล้วค่อยแปลอาลปนะนามนามทีหลัง เช่น
\nบทใดเรียงอยู่หน้า ให้แปลบทนั้นเสียก่อน นอกจากนั้นจะมีกี่บทก็ตาม ให้แปลไปตามลำดับ
\nอาลปนะบทนั้นไม่ว่าจะว่างอยู่ที่ไหนก็ตาม ให้แปล อาลปนะบทนั้นเสียก่อน ส่วนบทอาลปนะต่อๆไปให้แปลเป็นวิเสสนะ
\nนิบาต มีหลายหมวดที่ให้แปลเป็นตัวที่ ๒ รองจากอาลปนะ (ถ้ามี)
\nที่สามารถแปลเป็นตัวที่ ๒ ได้ดังนี้ กิร , ขลุ , สุทํ , หนฺท , ตคฺฆ , อิงฺฆ , อาม , อามนฺตา, สเจ , เจ , อถ , ยทิ , ยนฺนูน, อปฺเปวนาม, หิ, จ ,ปน, ตุ, อถโข ,อโห , ฯลฯ
\nหมายเหตุ ถ้าไม่มีอาลปนะ ก็เลื่อนขึ้นมาแปลเป็นตัวที่หนึ่งในประโยค
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"๒นิบาตนิบาตมีหลายหมวดทีใหแปลเปนตวที๒รองจากอาลปนะ(ถามี)ทีสามารถแปลเปนตวที๒ไดดงนีกิร,ขลุ,สุทํ,หนท,ตคฆ,อิงฆ,อาม,อามนตา,สเจ,เจ,อถ,ยทิ,ยนนูน,อปเปวนาม,หิ,จ,ปน,ตุ,อถโข,อโห,ฯลฯอุ.ภนเตอยยสสกิรอกขีวาโตวิชฌติ.(๑/๙)ขาแตทานผูเจริญไดยินวาอ.ลมยอมเสียดแทงซึงนยนตาท.แหงพระผูเปนเจาฯอุ.อยโยปนภนเตกุหึคมิสสติ.(๑/๑๗)ขาแตทานผูเจริญกอ.พระผูเปนเจาจกไปณทีไหนหมายเหตุถาไมมีอาลปนะกเลือนขึนมาแปลเปนตวทีหนึงในประโยค","nex":2,"url":"nibata"},{"id":"s009","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":"๓","title":"๓. บทกาลสัตตมี","level":2,"path":["๓. บทกาลสัตตมี"],"pdf":10,"page":4,"html":"แปลเป็นตัวที่ ๓ รองจากอาลปนะ และนิบาต (ถ้ามี) แต่ถ้า อาลปนะ และนิบาตไม่มีก็เลื่อนขึ้นมาแปลเป็นตัวที่ ๑ ในประโยค
\nบทกาลสัตตมี แบ่งออกเป็น ๓ อย่างคือ กาลสัตตมี นามนาม ๑ กาลสัตตมี นิบาต ๑ กาลสัตตมี สัพพนาม ๑
\nได้แก่ ศัพท์จำพวกที่เกี่ยวกับ กาล, เวลา, ขณะ , วัน , เดือน , ปี เป็นต้นซึ่งประกอบด้วยสัตตมีวิภัตติ หรือ ทุติยาวิภัตติ ใช้ในอรรถ สัตตมี เช่น กาเล (ในกาล) สมเย (ในสมัย) ตํขณํ (ในขณะนั้น) ฯลฯ
\nได้แก่ ศัพท์ที่เป็นกาลสัตตมีที่สำเร็จรูปขึ้นเองโดยไม่ต้องประกอบวิภัตติ เช่น อถ (ครั้งนั้น), ปาโต , ปาตํ , (ในเวลาเช้า) , สายํ , สุเว ,หิยฺโย , เสฺว , สมฺปติ ,อายตึ เช่น
\nได้แก่ สัพพนามที่นำไปประกอบด้วยปัจจัยท้ายนามลงแล้วเป็นเครื่องหมายสัตตมีวิภัตติใช้เกี่ยวกับกาลเวลา ๗ ตัวนี้ คือ ทา, ทานิ, รหิ, ธุนา , ทาจนํ , ชฺช, ชฺชุ รูปสำเร็จเช่น ยทา , ตทา ,อิทานิ เป็นต้น เช่น
\nหมายเหตุ กาลสัตตมีทั้ง ๓ นั้นถ้าวางอยู่ อันดับที่ ๑-๒-๓ ในประโยค แปลเป็นอันดับ ๓ ตามกฎ หรือ จะแปลหลังกิริยาคุมพากย์ก็ได้
\nนอกจากนั้นวางไว้ตรงไหนก็ให้ดูว่า เนื่องด้วยบทใด ก็แปลหลังนั้น
\nให้แปลกาลน้อยไปหากาลใหญ่ เช่น วินาที ก่อน นาที แปล นาที ก่อน ชั่วโมง เป็นต้น
\nกาลสัตตมี ๓ ชนิด ถ้าหากมีบท เตน ก็ดี ตสฺมา ก็ดี เฉพาะที่แปลว่า เพราะเหตุนั้น วางอยู่ข้างหน้าประโยค
\nให้แปล เตน หรือ ตสฺมา ก่อน กาลสัตตมี สำหรับ อเถกทิวสํ ถ้าแปลรวม แปลว่า ครั้นภายหลัง ณ วันหนึ่ง ถ้าแปล แยกแปลว่าครั้งนั้น ในวันหนึ่ง
","outline":[{"title":"กาลสัตตมีนามนาม","section":"s009","anchor":"time-noun"},{"title":"กาลสัตตมีนิบาต","section":"s009","anchor":"time-particle"},{"title":"กาลสัตตมีสัพพนาม","section":"s009","anchor":"time-pronoun"},{"title":"กาลน้อยก่อนกาลใหญ่","section":"s009","anchor":"time-small-before-large"}],"topics":[{"anchor":"time-noun","title":"๑.กาลสัตตมี นามนาม","level":2},{"anchor":"time-particle","title":"๒.บทกาลสัตตมี นิบาต","level":2},{"anchor":"time-pronoun","title":"๓.บทกาลสัตตมี สัพพนาม","level":2},{"anchor":"time-small-before-large","title":"ถ้ากาลสัตตมีมาร่วมในประโยคเดียวกันหลายๆบท","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"๓.บทกาลสตตมีแปลเปนตวที๓รองจากอาลปนะและนิบาต(ถามี)แตถาอาลปนะและนิบาตไมมีกเลือนขึนมาแปลเปนตวที๑ในประโยคบทกาลสตตมีแบงออกเปน๓อยางคือกาลสตตมีนามนาม๑กาลสตตมีนิบาต๑กาลสตตมีสพพนาม๑๑.กาลสตตมีนามนามไดแกศพทจำพวกทีเกียวกบกาล,เวลา,ขณะ,วน,เดือน,ปีเปนตนซึงประกอบดวยสตตมีวิภตติหรือทุติยาวิภตติใชในอรรถสตตมีเชนกาเล(ในกาล)สมเย(ในสมย)ตํขณํ(ในขณะนน)ฯลฯอุ.ตสมึสมเยสตถาปริสมชเฌธมมํเทเสติ.(๑/๔๖)ในสมยนนอ.พระศาสดายอมทรงแสดงซึงธรรมในทามกลางบริษทฯอุ.ตํทิวสํนฬการเชฏฐกสสเวณุนาอตโถโหติ.(๒/๑๖)ในวนนนอ.ความตองการดวยไมไผยอมมีแกบุคคลผูกระทำซึงไมไผผูเจริญทีสุด๒.บทกาลสตตมีนิบาตไดแกศพททีเปนกาลสตตมีทีสำเรจรูปขึนเองโดยไมตองประกอบวิภตติเชนอถ(ครงนน),ปาโต,ปาตํ,(ในเวลาเชา),สายํ,สุเว,หิยโย,เสว,สมปติ,อายตึเชนอุ.อถสพเพว(ชนา)ปพพชชํยาจึสุ.(๔/๑๖)ครงนนอ.ชนท.ทงปวงเทียวทูลขอแลวซึงการบวชฯ๓.บทกาลสตตมีสพพนามไดแกสพพนามทีนำไปประกอบดวยปจจยทายนามลงแลวเปนเครืองหมายสตตมีวิภตติใชเกียวกบกาลเวลา๗ตวนีคือทา,ทานิ,รหิ,ธุนา,ทาจนํ,ชช,ชชุรูปสำเรจเชนยทา,ตทา,อิทานิเปนตนเชนอุ.ตทาสาวตถิยํสตตมนุสสโกฏิโยวสนติ.๑/๕ในกาลนนอ.โกฏิแหงมนุษยท.เจดยอมอยูในเมืองชือวาสาวตถีฯอุ.อิทานิตํ(อิตถึ)อนธํ(อหํ)กริสสามิ.๑/๑๙ในกาลนีอ.เราจกกระทำซึงหญิงใหบอดฯหมายเหตุกาลสตตมีทง๓นนถาวางอยูอนดบที๑-๒-๓ในประโยคแปลเปนอนดบ๓ตามกฎหรือจะแปลหลงกิริยาคุมพากยกไดนอกจากนนวางไวตรงไหนกใหดูวาเนืองดวยบทใดกแปลหลงนนถากาลสตตมีมารวมในประโยคเดียวกนหลายๆบทใหแปลกาลนอยไปหากาลใหญเชนวินาทีกอนนาทีแปลนาทีกอนชวโมงเปนตนอุ.ตํทิวสเมวสายณหสมเยสิริมากาลมกาสิ.(๕/๙๗)ในสมยเปนทีสินไปแหงวนในวนนนอ.นางสิริมาไดกระทำแลวซึงกาลฯอุ.หิยโยสายํกุมภการสาลํอาคตาเทว(ตาปสา).๑/๓๙ขาแตพระองคผูสมมติเทพในเวลาเยนในวนวานอ.ดาบสท.มาแลวสูโรงแหงบุคคลผูทำซึงหมอฯกาลสตตมี๓ชนิดถาหากมีบทเตนกดีตสมากดีเฉพาะทีแปลวาเพราะเหตุนนวางอยูขางหนาประโยคใหแปลเตนหรือตสมากอนกาลสตตมีสำหรบอเถกทิวสํถาแปลรวมแปลวาครนภายหลงณวนหนึงถาแปลแยกแปลวาครงนนในวนหนึง","nex":7,"url":"kala-sattami"},{"id":"s010","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":"๔","title":"๔. บทประธาน","level":2,"path":["๔. บทประธาน"],"pdf":12,"page":6,"html":"คือ ศัพท์ที่ประกอบด้วย สิ , โย ปฐมาวิภัตติ เอกวจนะ และพหุวจนะ หรือที่มีชื่อเรียกทางสัมพันธ์ ก็ได้ อชฺช อ.วันนี้ เรียกสัมพันธ์ว่า สัตตมีปัจจัตตะแปลเป็นประธานได้ดังนี้ เป็นต้น
\nเช่น
\nเป็นต้น
\nตั่งแต่ เอกูนสตํ ขึ้นไป เช่น
\nเช่น
\nทั้งที่แปลเป็นนามและคุณ เช่น
\nเป็นต้น
\nมีปัจจัยที่ใช้เป็นนามนามได้อยู่ ๓ ตัว คือ อนีย, (ตพฺพ) , ต ปัจจัย เช่น
\nเป็นต้น
\nเช่น
\nเช่น
\nแปลเป็นประธานได้บ้าง เช่น
\nเป็นต้น
","outline":[{"title":"๑. นาม","section":"s010","anchor":"subject-noun"},{"title":"๒. ปกติสังขยา","section":"s010","anchor":"subject-numeral"},{"title":"๓. ปุริสสัพพนาม","section":"s010","anchor":"subject-pronoun"},{"title":"๔. นามกิตก์","section":"s010","anchor":"subject-nama-kitaka"},{"title":"๕. กิริยากิตก์","section":"s010","anchor":"subject-kiriya-kitaka"},{"title":"๖. บทสมาส","section":"s010","anchor":"subject-samasa"},{"title":"๗. บทตัทธิต","section":"s010","anchor":"subject-taddhita"},{"title":"๘. บทพิเศษ","section":"s010","anchor":"subject-special"}],"topics":[{"anchor":"subject-noun","title":"๑. นาม","level":2},{"anchor":"subject-numeral","title":"๒. ปกติสังขยา","level":2},{"anchor":"subject-pronoun","title":"๓. ปุริสสัพพนาม","level":2},{"anchor":"subject-nama-kitaka","title":"๔. นามกิตก์","level":2},{"anchor":"subject-kiriya-kitaka","title":"๕. กิริยากิตก์","level":2},{"anchor":"subject-samasa","title":"๖. บทสมาส","level":2},{"anchor":"subject-taddhita","title":"๗. บทตัทธิต","level":2},{"anchor":"subject-special","title":"๘. บทพิเศษ","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"๔.บทประธานคือศพททีประกอบดวยสิ,โยปฐมาวิภตติเอกวจนะและพหุวจนะหรือทีมีชือเรียกทางสมพนธกไดอชชอ.วนนีเรียกสมพนธวาสตตมีปจจตตะแปลเปนประธานไดดงนีเปนตน๑.นามเชนปุริโส,กญญา,กุลานิเปนตน๒.ปกติสงขยาตงแตเอกูนสตํขึนไปเชนสตํอ.รอยสตานิอ.รอยท.๓.ปุริสสพพนามเชนโส(อ.ทาน)เต(อ.ทานท.)๔.นามกิตกทงทีแปลเปนนามและคุณเชนทายโก(อ.ทายก)สาวตถีวาสี(ชโน)(อ.ชนผูอยูในเมืองชือวาสาวตถีโดยปกติ)เปนตน๕.กิริยากิตกมีปจจยทีใชเปนนามนามไดอยู๓ตวคืออนีย,(ตพพ),ตปจจยเชนพุทโธอ.พระพุทธเจาเปนตน๖.บทสมาสเชนมหาเถโรอ.พระมหาเถระ,นตถิปูโวอ.ขนมไมมี๗.บทตทธิตเชนสามเณโรอ.สามเณร,คามตาอ.ประชุมแหงชาวบาน๘.บทพิเศษแปลเปนประธานไดบางเชนเอวํอ.อยางนน,ตถาอ.เหมือนอยางนนอลํอ.พอละ,ตุํอ.อน,อชชอ.วนนี,สกกาอ.อนอาจเปนตน","nex":18,"url":"bot-prathan"},{"id":"s011","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":"๕","title":"๕. บทที่เนื่องด้วยตัวประธาน","level":2,"path":["๕. บทที่เนื่องด้วยตัวประธาน"],"pdf":12,"page":6,"html":"คือ บทที่แปล หรือสัมพันธ์เข้ากับตัวประธานทั้งสิ้น เช่น บทวิเสสนะ, บทคุณ, บทสัพพนาม ที่มี ลิงค์ , วจนะ, วิภัตติ เสมอกับตัวประธาน
\nหรือบทอื่นๆ ที่ประกอบฉัฏฐีวิภัตติ,สตฺตมีวิภัตติ หรือ ศัพท์หรือบท ที่สามารถสัมพันธ์เข้ากับ บทประธานได้ ก็เป็นตัวที่เนื่องด้วยตัวประธานทั้งสิ้น เช่น
\nคือ กิริยากิตก์ มีปัจจัยที่เป็นกิริยาในระหว่างที่แจกด้วยวิภัตตินามได้ ๕ ตัว คือ อนฺต , ตฺวนฺตุ , ตาวี , มาน , ต ปัจจัย ปัจจัย ๕ ตัวนี้ ต้องมี ลิงค์ ,วจนะ ,วิภัตติ เสมอประธาน ทั้งเอกวจนะและพหุวจนะ ถึงจะใช้เป็นกิริยาในระหว่างได้ เช่น
\n(อนฺต ขยายประธาน ปุํ)
\nยังมีปัจจัยอีก ๓ ตัว คือ ตูน , ตฺวา , ตฺวาน ใช้เป็นกิริยาในระหว่างของตัวประธานได้ ไม่ต้องแจกไปตามประธาน
\nเพราะเป็น อัพยยะปัจจัยแจกด้วยวิภัตติทั้งเจ็ดไม่ได้
\nยังมี บทพิเศษที่ใช้ดุจกิริยาในระหว่าง เป็นตัวขยายประธาน
\nคือ นามนาม , นามกิตก์ , สมาส, ตัทธิต ใช้แปลเป็น วิเสสนะบ้าง วิกติกัตตาบ้าง เช่น
\nคือ ศัพท์ที่ไม่ได้ประกอบด้วย วิภัตติ หรือศัพท์ที่ประกอบด้วยวิภัตติตั้งแต่ ทุติยาวิภัตติ ถึง สัตตมีวิภัตติ หรือที่มีข้อความเกี่ยวเนื่องถึงกันกับกิริยาในระหว่าง ทำหน้าที่ขยายก็จัดเป็น บทที่เนื่องด้วยกิริยาในระหว่าง
\nคือ ธาตุที่นำไปประกอบด้วยเครื่องปรุงของอาขยาต ในวิภัตติทั้ง ๘ หมวด ใช้เป็นกิริยาคุมพากย์ทั้งสิ้น และยังมีปัจจัยในกิริยากิตก์อีก ๓ ตัว คือ อนีย, ตพฺพ , ต ปัจจัย ใช้เป็นกิริยาคุมพากย์ (รวมทั้ง ตฺวา ปัจจัย เป็นกิริยาคุมพากย์ ปธานนัย)
\nคือบท หรือ ศัพท์ที่เรียงไว้หน้า กิริยาคุมพากย์ หลังกิริยาคุมพากย์บ้าง เช่น
\nวิกติกตฺตา ก็คือบทวิเสสนะนั้นเอง ตามธรรมดา บทวิเสสนะของนามนามบทใด ต้องเรียงไว้หน้านามนามบทนั้นและลงวิภัตติตัวเดียวกันกับนามนามบทนั้น ทั้งเป็นลิงค์วจนะเดียวกันด้วย
\nส่วนบทวิเสสนะที่เป็นวิกติกตฺตา ท่านเรียงไว้หลังนามนามที่มันแสดงประกอบด้วยลิงค์วจนะวิภัตติ เหมือนนามนามนั้นบ้าง ผิดกันบ้าง ฯ
\nนามนามบทเดียวอาจมีวิกติกตฺ-ตาได้มากบทไม่จำกัด ฯ
\nเวลาแปลวิกติกตฺตาแล้ว
\nถ้าสุดประโยคนั้น ไม่มีกิริยาคุมพากย์ ก็ให้เพิ่มธาตุมี ธาตุเป็นเข้ามาด้วย ธาตุว่ามีว่าเป็น คือ หุ ธาตุ ภู ธาตุ อส ธาตุ ชน ธาตุ ให้เพิ่มเข้ามาเป็นรูปอาขยาต ใช้คุมพากย์ได้เลย ให้เพิ่มธาตุเหล่านี้ ประกอบด้วย วิภัตติอาขยาต ให้มีวจนะและบุรุษตรงกับตัวประธาน มีรูปเป็น โหติ โหนฺติ โหสิ โหมิ โหถ โหม อตฺถิ สนฺติ อตฺถ อมฺห เป็นต้น ถ้าสุดประโยคนั้น มีกิริยาเหล่านี้อยู่แล้วก็ไม่ต้องเพิ่มเข้ามาอีกฯ
\nไม่มีกิริยาว่ามี - ว่าเป็นอยู่หลัง ก็ให้เพิ่มเป็นรูปกิริยากิตก์ลง ตฺวา ปัจจัย เป็นรูป หุตฺวา แปลว่า \"เป็น\" เท่านั้น ฯ
\nท่านว่า ถ้าประโยคเดียว มีวิกติกตฺตา หลายบทให้เรียงวิกติกตฺตา บทหนึ่งไว้หน้ากิริยาว่ามี-ว่าเป็นนอกนั้น ให้เรียงไว้หลังทั้งหมด เช่น
\nการแปลวิกติกตฺตา ให้เพิ่มคำบอกลักษณะของนามนามที่เป็นตัวประธานเข้ากับคำแปลบทวิกติกตฺตานั้นด้วย
\nอีกอย่างหนึ่ง เรียกว่าแปลหนุน คือ ให้แปลเพิ่มคำว่า เป็น เข้าไปพร้อมกับวิกติกตฺตานั้นด้วย
\nคำแปลหนุนมีมาก ต้องว่าเสียให้คล่องปาก
\nคือ เป็น - เป็นผู้ - เป็นคน - เป็นหญิง - เป็นรูป - เป็นองค์ - เป็นสัตว์ - เป็นของ - เป็นที่ - เป็นวัตถุ - เป็นแดน - เป็นธรรมชาติ -เป็นประเทศ - เป็นสภาพ
\nหรือให้หนุนซ้ำตัวประธานก็ได้ เช่น
\nการแปลบทวิกติกมฺม ก็แปลหนุนเหมือนกับแปลวิกติกตฺตา
\nต่างแต่มีคำว่า \"ให้\" ขึ้นต้นเท่านั้น เช่น ให้เป็น - ให้เป็นผู้ - ให้เป็นคน - ให้เป็นหญิง – ให้เป็นเด็ก และให้หนุนซ้ำตัวกมฺมนามก็ได้
\n*หลักสัมพันธ์ว่า แปลว่า ให้เป็น หน้า กรฺ ธาตุ หรือ กัมมวาจก เรียกว่า วิกติกมฺม*
","outline":[],"topics":[{"anchor":"vikati-kamma-example","title":"ตัวอย่าง","level":2},{"anchor":"vikati-kamma-repeat-object","title":"ซ้ำตัวบทกรรม เช่น","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"วิกติกมมการแปลบทวิกติกมมกแปลหนุนเหมือนกบแปลวิกติกตตาตางแตมีคำวา\"ให\"ขึนตนเทานนเชนใหเปน-ใหเปนผู-ใหเปนคน-ใหเปนหญิง–ใหเปนเดกและใหหนุนซำตวกมมนามกไดตวอยางราชาปุริสํกิสํกโรติอ.พระราชายอมกระทำซึงบุรุษใหเปนผูผอมฯซำตวบทกรรมเชนอิสิปพพตํภูมิยาสมํกโรติอ.พระฤษียอมกระทำซึงภูเขาใหเปนประเทศเสมอดวยภาคพืน*หลกสมพนธวาแปลวาใหเปนหนากรธาตุหรือกมมวาจกเรียกวาวิกติกมม*","nex":2,"url":"vikati-kamma"},{"id":"s019","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"หลักการเปิด อิติ ศัพท์ ในเวลาแปลยกศัพท์","level":2,"path":["หลักการเปิด อิติ ศัพท์ ในเวลาแปลยกศัพท์"],"pdf":16,"page":10,"html":"ก่อนอื่นนักศึกษาจะต้องกำหนดเนื้อความของประโยค โดยกำหนด นิบาต , กาลสัตตมี, ประธาน , ตัวที่เนื่องด้วยประธาน , กิริยาในระหว่าง , ตัวที่เนื่องด้วยกิริยาในระหว่าง , กิริยาคุมพากย์ ตัวที่เนื่องด้วยกิริยาคุมพากย์
\nดูให้รู้ก่อนว่า เลขนอกตั้งแต่ไหนถึงไหน เลขในตั้งแต่ไหนถึงไหน
\nซึ่งถ้ามีเลขในก็ให้ข้ามไป โดยแปลเลขนอกให้จบเสียก่อน จึงค่อยแปลเลขในทีหลัง
\nดังจะยกรูปประโยคทั้งเลขนอกและเลขในให้ดูดังต่อไปนี้
\nเลขนอก เลขใน
\n๑. การเปิด อิติ ศัพท์ ด้วยกิริยาในระหว่าง
\n๒. การเปิด อิติ ศัพท์ ด้วยบทตติยาวิภัตติ
\n๓. การเปิด อิติ ศัพท์ ด้วยกิริยาคุมพากย์
\n๔. การเปิด อิติ ศัพท์ ด้วยบททุติยาวิภัตติ
\n๕. การเปิด อิติ ศัพท์ ด้วยบทประธาน
\nคือ ยังมีเนื้อความต่อไปอีก ถ้าต้องการเปิด อิติ ศัพท์ ให้เติมกิริยากิตก์ ตฺวา ปัจจัย ซึ่งทำหน้าที่เป็น กิริยาในระหว่างขึ้นมาเปิดหลัง อิติ ศัพท์
\nโดยถือเอาเนื้อความภายใน อิติ ศัพท์ ทั้งหมด เป็นบทที่เนื่องด้วยกิริยาในระหว่างโดยอนุโลมตามหลักการแปลดังอธิบายมาแล้ว
\nเนื้อความภายในเลขในย่อมแสดงถึง บอกเล่า, คิด, ไต่ถาม,รับรอง, กำหนด, ฟัง เป็นต้น
\n| เลขในมุ่งถึง | เติมกิริยาในเลขนอก | คำแปล |
|---|---|---|
| กล่าว | วตฺวา | กล่าวแล้ว |
| คิด | จินฺเตตฺวา | คิดแล้ว |
| ไต่ถาม | ปุจฺฉิตฺวา | ถามแล้ว |
| รับรอง | ปฏิสุณิตฺวา | ฟังตอบแล้ว |
| ยอมรับ | สมฺปฏิจฺฉิตฺวา | รับพร้อมแล้ว |
| กำหนด | สลฺลกฺเขตฺวา | กำหนดแล้ว |
| ฟัง | สุตฺวา | ฟังแล้ว |
เติม จินฺเตตฺวา เช่น
\nเช่น
\nฯลฯ
\nเช่น
\nฯลฯ
\nเช่น
\nฯลฯ
\nเช่น
\nฯลฯ สำหรับ อนฺต, มาน, ต ปัจจัย นั้นแจกได้ทั้ง ๓ ลิงค์ นักศึกษาพึงเทียบเคียงลิงค์เอา เพราะที่ยกให้ ดูนี้เฉพาะแต่ ปุํลิงค์เท่านั้น วางไว้แล้ว
\n๒. กฎข้อที่ ๒ ก็มีลักษณะเดียวกับกฎข้อ ๑ ต่างแต่กฎข้อที่ ๒ คือ เลขนอกยังไม่จบประโยค
\nจะต้องแปลกิริยาในระหว่าง (ถ้ามี) หรือ กิริยาคุมพากย์เสียก่อน จึงจะสามารถเปิด อิติ ศัพท์ ด้วยบทตติยาวิภัตติเหล่านี้ได้ เช่น
\nการที่เราจะใช้บทตติยาวิภัตติเหล่านี้เปิดนั้นก็ต้องแล้วแต่เนื้อความเลขในมุ่งจะประสงค์ เช่น ในที่นี้ เลขในมุ่งประสงค์ใช้ สญฺญาย เปิด
\nหมายเหตุ บทตติยาวิภัตติเหล่านี้บางทีก็วางไว้แล้ว
\nหรือไม่มีประธาน มีแต่เฉพาะกิริยาคุมพากย์ หรือมีประธาน ไม่มีกิริยาคุมพากย์ ให้นักศึกษากำหนดขึ้นประธาน และกิริยาคุมพากย์มาเอง ประธานและกิริยาคุมพากย์ ต้องให้บุรุษและวจนะตรงกันเสมอ
\n| เอกวจนะ | พหุวจนะ | คำแปล |
|---|---|---|
| ปุจฺฉิ | ปุจฺฉึสุ | ถามแล้ว |
| อาห | อาหํสุ | กล่าวแล้ว |
| กเถสิ | กถยึสุ | กล่าวแล้ว |
| วทิ | ทึสุ | กล่าวแล้ว |
| มนฺตยิ | มนฺตยึสี | ปรึกษากันแล้ว |
| จินฺเตสิ | จินฺตยึสุ | คิดแล้ว |
| อาจกฺขิ | อาจิกฺขึสุ | บอกแล้ว |
| อาโรเจสิ | อาโรเจสุ | บอกแจ้งแล้ว |
| อุชฺฌายิ | อุชฺฌายึสุ | ยกโทษแล้ว |
| อโวจ | อโวจุํ | ได้กล่าวแล้ว |
| อาลปิ | อาลปึสุ | ทักทายแล้ว |
| สมฺปฏิจฺฉิ | สมฺปฏิจฺฉึสุ | รับพร้อมแล้ว |
| อุทปาทิ | - | ได้เกิดขึ้นแล้ว |
| สงฺขุภิ | - | แตกตื่นแล้ว เป็นต้น |
หมายเหตุ ที่ยกมานี้เป็นแต่อดีตกาลเท่านั้น ส่วนปัจจุบันกาล และ อนาคตกาล ตลอดถึง กิริยากิตก์ ที่ใช้คุมพากย์ นักศึกษาพึงเทียบดู
\nเท่าที่ปรากฏ โดยมากมักวางบททุติยา-วิภัตติไว้ สำหรับนักเรียนประโยค ๑ - ๒ ถ้ายังไม่ได้เน้นสัมพันธ์ ส่วนประโยค ป.ธ. ๓ จะต้องทราบว่า อิติ ศัพท์สัมพันธ์เข้ากับบทไหน เพราะสัมพันธ์มีความเกี่ยวเนื่องกันในระหว่างบท
\nสำหรับ กิริยาที่เป็นเหตุกัตตุวาจก ปัจจุบัน แปลเรียง นิยม แปลกิริยาเลย เช่น กถํ สมุฏฺฐาเปสุํ ยังวาจาเป็นเครื่องกล่าว ให้ตั้งขึ้นพร้อมแล้ว ว่า.......ฯ
\nถ้าเน้นสัมพันธ์จะต้องแปลว่า ยังวาจาเป็นเครื่องกล่าวว่า.....ดังนี้ ให้ตั้งขึ้นพร้อมแล้ว ฯ
\nส่วนการเปิด อิติ ศัพท์ ด้วยวิภัตติ อื่น ๆ และการเปิด อิติ ศัพท์ ด้วยบทคุณผู้ศึกษาพึงเทียบเคียงเปิดดู ฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"iti-prathama","title":"๕. การเปิด อิติ ศัพท์ ด้วยบทปฐมาวิภัตติ (ประธาน) เช่น","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"บททุติยาวิภตติทีนิยมเปิดเชนอิมํคาถํอาหตรสแลวซึงพระคาถานีวา.....หตถิรวํรวิรองแลวรองเพียงดงชางวา....เถรํนิมนเตสินิมนตแลวซึงพระเถระวา......ปตถนํอกาสิไดกระทำแลวซึงความปรารถนาวา....วรํยาจิขอแลวซึงพรวา.......ปาโลติ(วจนํ)นามํอกาสิไดกระทำแลวซึงคำวา.........จิตตํอุปปาเทสิยงจิตใหเกิดขึนแลววา.....ปตถนํฐเปสิตงไวแลวซึงความปรารถนาวา.....๕.การเปิดอิติศพทดวยบทปฐมาวิภตติ(ประธาน)เชนเอตํจินตนํ(อ.ความคิดนนวา.....ฯ)จิตตํ(อ.จิตวา.....ฯ)โทหโฬ(อ.ความแพทองวา....ฯ)วิสชชนํ(อ.อนแกวา...ฯ)สงกปโป(อ.ความดำริวา....ฯ)โกลาหลํ(อ.ความโกลาหลวา...ฯ)ปุจฉา(อ.อนถามวา...ฯ)ฯลฯอุ.ตสสพรหมุโนเอตํ(จินตนํ)-อโหสิ\"อยํมยาฯเปฯนนติ.๔/๙๔อ.ความคิดนนวาฯลฯดงนีไดมีแลวแกพรหมนนฯสวนการเปิดอิติศพทดวยวิภตติอืนๆและการเปิดอิติศพทดวยบทคุณผูศึกษาพึงเทียบเคียงเปิดดูฯ","nex":16,"url":"poet-iti#dutiya-poet-iti"},{"id":"s022","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"คำเชื่อมกันระหว่างนาม","level":2,"path":["คำเชื่อมกันระหว่างนาม"],"pdf":21,"page":15,"html":"คำเชื่อมกันระหว่างนาม , กิริยาในการใช้สำเนียง อายตนิบาต อายตนิบาตที่ควรสำเนียกไว้ดังนี้
\n| กล่าว - กะ | อยู่ – ใน | ต้องการ – ด้วย |
| ถาม - ซึ่ง | ให้ - แก่ | ส่งไป – เพื่อ |
| ทำ - ซึ่ง | บอก - แก่ | ออก - จาก |
| ไป - สู่ | เฉพาะ - ต่อ | ถึง - ซึ่ง |
| มา - สู่ | กลัว – แต่ | สมควร - แก่ |
| เพียงไร - แต่ | จำเดิม – แต่ | เพียงพอ - แก่ |
| ประโยชน์อะไร - ด้วย | ประทุษร้าย – ต่อ |
ส -นํ อยู่ในประโยคนั้นๆ บางทีนักเรียนก็แปลไม่ถูก ไม่รู้ว่า ส - นํ อนุในที่เช่นไร และแปลเมื่อไรจึงจะแปลว่า แก่ เมื่อไรจึงจะแปลว่า ของ และเป็น จตุตถีวิภัตติ หรือ ฉัฏฐีวิภัตติ
\nจึงจะแนะนำอย่างนี้ คือ
\nให้แปลว่า แก่ เป็น จตุตถีวิภัตติ เช่น
\nให้แปลว่า ของ เป็น ฉัฏฐีวิภัตติ เช่น
\nประโยคที่มีกิริยาอาขยาตกัตตุวาจกคุมพากย์ อยู่นอก ต ปัจจัย กิริยากิตก์กัมม-วาจก อยู่ใน ดู สับสนิดหน่อย แต่ถ้าทำความเข้าใจก็ไม่ยาก
\nวิธีสังเกตให้นักศึกษาดู ต ปัจจัยที่เป็นกัมมวาจก จะแปลเป็นวิกติกัตตาหนุนคำว่า. เป็น เข้ามา แล้วจะมีธาตุที่รับวิกติกัตตา ได้ ๔ ตัว คือ ชน อสฺ ภู หุ วางไว้ในรูปกัตตุวาจก
\nหมายความว่า กล่าวถึงหมู่มาก แล้วแยกกล่าวเดี่ยว (ส่วนน้อย) การแปลรวบถอน เรียกชื่อสัมพันธ์ว่า นิทฺธารณ มี นิทฺธารณีย รับ
\nเป็นบทที่ถูกรวบ แล้วเป็นที่ถอนออกแห่งบทนาม เมื่อเราแปลหมดเนื้อความแล้ว หนุนคำว่า \"หนา\" เข้ามา บทนิทฺธารณ จะมีฉัฏฐีวิภัตติ กับ สัตตมีวิภัตติเท่านั้นเป็นวิภัตติหลัก
\nเป็นบทนามนามที่ถูกถอนออกจากนิทฺธารณีย จะประกอบด้วยวิภัตติอะไรก็ได้ ในวิภัตติทั้ง ๗ ทั้ง เอกวจนะ หรือ พหุวจนะ ไม่จำกัด
\nการแปลรวบถอน นิยมแปลได้ ๒ แบบ เท่านั้น คือ
\nหมายความว่า ต้องอ่านเนื้อความที่เกี่ยวข้องให้หมด แล้วจึงแปล
\nหมายความว่า เวลาแปลไม่ต้องอ่านรวบ
\nส่วนความนิยม ไม่ว่าเฉลยสนามหลวง หรือสำนักต่างๆนิยมแปลทั้งสองแบบ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"ruap-thon-case-1","title":"๑. สัตตมี-ปฐมา","level":3},{"anchor":"ruap-thon-case-5","title":"๒. สัตตมี – ทุติยา","level":3},{"anchor":"ruap-thon-case-8","title":"๓.สัตตมี - ตติยา","level":3},{"anchor":"ruap-thon-case-12","title":"๔.สัตตมี-จตุตถี","level":3},{"anchor":"ruap-thon-case-15","title":"๕.ฉัฏฐี- ปฐมา","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ประโยคเทียบเคียง๑.สตตมี-ปฐมาอุ.เตสุธมมกถิโกเอกทิวสํสรีรวลญชํกตวาอุทโกกฏฐเก-อาจมนอุทกาวเสสํภาชเนฐเปตวานิกขมิ.(๑/๔๙)อ.ในภิกษุท.๒เหลานนหนา-พระธมมกถึกกระทำแลวซึงวลญชะในสรีระเหลือไวแลวซึงนำเปนเครืองชำระอนเหลือลงในภาชนะในซุมแหงนำออกไปแลวในวนหนึงฯ๒.สตตมี–ทุติยาอุ.\"อหํปิอยเยนสทธึคจฉนโตทสสุปุญญกิริยาวตถูสุเอกํ(ปุญญ-กิริยาวตถุํ)ลภิสสามิ.(อิติ)(๑/๑๗)แมอ.กระผมไปอยูกบดวยพระผูเปนเจาจกไดซึง-ในบุญกิริยาวตถุท.สิบหนา–บุญกิริยาวตถุอยางหนึงฯ๓.สตตมี-ตติยาอุ.เตสุอนาถปิณฑิเกนเอกทิวสํสตถารํปญโหนปุจฉิตปุพ-โพ(โหติ)(๑/๔)อ.ปญหาเปนปญหาอน-ในชนท.๒เหลานนหนา-เศรษฐีชือวาอนาถปิณฑิกะไมเคยทูลถามแลวซึงพระศาสดาในวนหนึงนนเทียว(ยอมเปน)ฯ๔.สตตมี-จตุตถีอุ.เตสุอริยสาวกานํเทวเยวกิจจานิอเหสุํ.(๑/๕)อ.กิจท.๒นนเทียวไดมีแลวแก–ในมนุษยท.เหลานนหนา-มนุษยท.ผูเปนอริยสาวกฯ๕.ฉฏฐี-ปฐมาอุ.อหเมวกนทตํ(อมหากํ)พาลยตโร(โหติ).(๑/๒๘)อ.-แหงเราท.ผูครำครวญอยูในทีนีหนา-ใครเปนผูมีความเปนพาลกวา(ยอมเปน)ฯสวนความนิยมไมวาเฉลยสนามหลวงหรือสำนกตางๆนิยมแปลทงสองแบบ","nex":5,"url":"ruap-thon#prayok-thiap-khiang"},{"id":"s028","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"ประโยคอนาทร","level":2,"path":["ประโยคอนาทร"],"pdf":24,"page":18,"html":"ประโยคอนาทร บางทีเรียกว่า ประโยคแทรก ประโยคชนิดนี้มีนามนามบทหนึ่งลง ส-นํ ฉัฏฐีวิภัตติให้แปลว่า เมื่อ เรียกว่า อนาทร
\nมีกิริยากิตก์บทหนึ่งหรือหลายบทก็ได้ นิยมลง อนต – มาน – ต ปัจจัย ประกอบด้วย ส - นํ ฉัฏฐีวิภัตติ ตรงกันกับบทอนาทร กิริยานี้เรียกว่า กิริยาอนาทร หรือ อนาทรกิริยา ฯ
\nวิธีท่านเรียงประโยคอนาทรไว้ ท่านเรียงไว้ต้นประโยคบ้าง เรียงไว้กลางประโยคบ้างหรือมันแทรกเข้ามาตรงไหน ก็ให้เรียงไว้ตรงนั้น
\nประโยคชนิดนี้ท่านเรียกว่าประโยคแทรก เพราะมันแทรกแซงเข้ามาในประโยคหลักหรือประโยคใหญ่ ตัวอย่างเช่น
\nในประโยคนี้ จำพวก อกฺขิมฺหิ โรโค อุปฺปชฺชิ เป็นประโยคหลัก จำพวก เถรสฺส นิทฺทํ อโนกฺกมนฺตสฺส เป็นประโยคแทรก แต่แทรกขึ้นต้นประโยคหลัก เถรสฺส ส ฉัฏฐีวิภัตติ บทว่า อโนกฺ-กมนฺตสฺส เป็น กิริยาอนาทร ลง ส ฉัฏฐี-วิภัตติ ตรงกับ เถรสฺส ฯ วิธีแปลประโยคอนาทร ก่อนอื่นท่านนิยมแปลบทประธานของประโยคหลักเสียก่อน จึงมาแปลประโยคอนาทรทีหลัง เช่นตัวอย่างนี้ แปลว่า
\nประโยคลักขณะ บางทีเรียกว่า ประโยคแทรก เหมือนประโยคอนาทร ผิดแต่ว่าประโยคลักขณะนามนามนั้นลง สฺมึ - สุ สัตตมีวิภัตติ แปลว่า ครั้นเมื่อ เรียกว่า ลกฺขณวนฺต
\nกิริยากิตก์บทหนึ่งหรือหลายบทก็ได้ ลง อนฺต - มาน - ต ปัจจัย ประกอบด้วย สฺมึ - สุ สัตตมีวิภัตติ เหมือนบทลักขณะ กิริยานั้นเรียกว่า ลกฺขณกิริยา หรือ กิริยาลกฺขณ
\nวิธีเรียงไว้ก็ดี, วิธีแปลก็ดี เหมือนประโยคอนาทรทุกประการ เช่น
\nจำพวก อยํ - อิตฺถี- อญฺญํ สามิกํ ลภิ ฯ เรียกว่าประโยคหลัก จำพวก อตฺตโน สามิเก มเต เรียกว่าประโยคแทรก แต่แทรกขึ้นตรงกลางประโยคหลัก ฯ วิธีแปลเหมือนประโยคอนาทร แปลว่า
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ประโยคลกขณะประโยคลกขณะบางทีเรียกวาประโยคแทรกเหมือนประโยคอนาทรผิดแตวาประโยคลกขณะนามนามนนลงสมึ-สุสตตมีวิภตติแปลวาครนเมือเรียกวาลกขณวนตกิริยากิตกบทหนึงหรือหลายบทกไดลงอนต-มาน-ตปจจยประกอบดวยสมึ-สุสตตมีวิภตติเหมือนบทลกขณะกิริยานนเรียกวาลกขณกิริยาหรือกิริยาลกขณวิธีเรียงไวกดี,วิธีแปลกดีเหมือนประโยคอนาทรทุกประการเชนอยํอตถี,อตตโนสามิเกมเต,อญญํสามิกํลภิฯจำพวกอยํ-อิตถี-อญญํสามิกํลภิฯเรียกวาประโยคหลกจำพวกอตตโนสามิเกมเตเรียกวาประโยคแทรกแตแทรกขึนตรงกลางประโยคหลกฯวิธีแปลเหมือนประโยคอนาทรแปลวาอิตถีอ.หญิงอยํนี,สามิเกครนเมือสามีอตตโนของตนมเตตายแลว,ไดแลวสามิกํซึงสามีอญญํอืน","nex":1,"url":"lakkhana"},{"id":"s030","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"หลักการแปล ประโยค กึ (ปโยชนํ)","level":2,"path":["หลักการแปล ประโยค กึ (ปโยชนํ)"],"pdf":26,"page":20,"html":"ประโยค \"กึ\" เมื่อเวลาแปลโยค ปโยชนํ ขึ้นมา เราเรียกกันว่า ประโยค กึ ปโยชนํ กึ ศัพท์ในที่นี้ไม่ใช่นิบาตที่แปลว่า \"หรือ , ทำไม\"
\nเป็น กึ ศัพท์ที่เป็นวิเสสนะสัพพนามประเภท อนิยม ซึ่งคงรูปอยู่แต่ใน นปุํสกลงค์ เอกวจนะ ป, ทุ เท่านั้น แปลเป็นนามนามบ้าง วิเสสนสัพพนามบ้าง
\nแต่ในที่นี้มุ่งประสงค์แปลเป็น วิเสสนะของ ปโยชนํ (เนื้อความของรูปประโยคเราสังเกตได้ว่าใช้ในเชิงอรรถคำถาม)
\nประโยค กึ ปโยชนํ นี้มีใช้มาก ที่นิยมแปลมี ๒ แบบ มีวิภัตติที่เป็นหลักอยู่ ๓ วิภัตติ. คือ
\n๑. ปฐมาวิภัตติ ออกสำเนียงอายตนิบาตว่า (อันว่า) ๒. ตติยาวิภัตติ ออกสำเนียงอายตนิบาตว่า (ด้วย) ๓. จตุตถีวิภัตติ ออกสำเนียงอายตนิบาตว่า (แก่)
\nหมายเหตุ มีอาจารย์บางท่าน แปลว่า อ.ประโยชน์อะไร ของเรา ด้วยการอยู่ครองซึ่งเรือน
\nเมื่อมาตรวจดูเฉลยตามสนามหลวง และการสอนในแต่ละสำนักเรียนไม่นิยมจึงเป็นอันว่าที่นิยมก็มี ๒ แบบดังที่กล่าวมา
","outline":[{"title":"ลิงคัตถะ: ไม่มีกิริยาคุมพากย์","section":"s030","anchor":"kim-payojanam-lingattha"},{"title":"กัตตุวาจก: เติม โหติ","section":"s030","anchor":"kim-payojanam-kattu"}],"topics":[{"anchor":"kim-payojanam-lingattha","title":"แบบที่ ๑ แปลเป็นลิงคัตถะ (ไม่มีกิริยาคุมพากย์)","level":2},{"anchor":"kim-payojanam-kattu","title":"แบบที่ ๒ แปลเป็นประโยคกัตตุวาจก โดยเติม โหติ เข้ามาเป็น กิริยาคุมพากย์ (เฉลยสนามหลวง)","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"หลกการแปลประโยคกึ(ปโยชนํ)ประโยค\"กึ\"เมือเวลาแปลโยคปโยชนํขึนมาเราเรียกกนวาประโยคกึปโยชนํกึศพทในทีนีไมใชนิบาตทีแปลวา\"หรือ,ทำไม\"เปนกึศพททีเปนวิเสสนะสพพนามประเภทอนิยมซึงคงรูปอยูแตในนปุํสกลงคเอกวจนะป,ทุเทานนแปลเปนนามนามบางวิเสสนสพพนามบางแตในทีนีมุงประสงคแปลเปนวิเสสนะของปโยชนํ(เนือความของรูปประโยคเราสงเกตไดวาใชในเชิงอรรถคำถาม)อุ.กึ(ปโยชนํ)เมฆราวาเสน.(๑/๖๑)(อ.ประโยชน)อะไรดวยการอยูครองซึงเรือนแกเราฯแปลโดยอรรถวาจะมีประโยชนอะไรดวยการครองเรือนแกเราฯประโยคกึปโยชนํนีมีใชมากทีนิยมแปลมี๒แบบมีวิภตติทีเปนหลกอยู๓วิภตติ.คือ๑.ปฐมาวิภตติออกสำเนียงอายตนิบาตวา(อนวา)๒.ตติยาวิภตติออกสำเนียงอายตนิบาตวา(ดวย)๓.จตุตถีวิภตติออกสำเนียงอายตนิบาตวา(แก)แบบที๑แปลเปนลิงคตถะ(ไมมีกิริยาคุมพากย)อุ.กึโนฆราวาเสน.(๒/๑)อ.ประโยชนอะไรดวยการอยูครองซึงเรือนแกเราท.ฯแบบที๒แปลเปนประโยคกตตุวาจกโดยเติมโหติเขามาเปนกิริยาคุมพากย(เฉลยสนามหลวง)อุ.กึเมชนสสสทธาเทยยํนิวาเสตวาวิจรเณน.(๕/๗๖)อ.ประโยชนอะไรดวยการนุงซึงผาอนบุคคลพึงใหดวยศรทธาแหงชนแลวจึงเทียวไปยอมมีแกเราฯหมายเหตุมีอาจารยบางทานแปลวาอ.ประโยชนอะไรของเราดวยการอยูครองซึงเรือนเมือมาตรวจดูเฉลยตามสนามหลวงและการสอนในแตละสำนกเรียนไมนิยมจึงเปนอนวาทีนิยมกมี๒แบบดงทีกลาวมา","nex":3,"url":"kim-payojanam"},{"id":"s031","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"แปล ประโยค กิมงฺคํ ปน","level":2,"path":["แปล ประโยค กิมงฺคํ ปน"],"pdf":27,"page":21,"html":"ประโยค กิมงฺคํ ปน นี้เป็นประโยคที่บ่งถึงคำถามธรรมดานี่เองแต่มีมติจากอาจารย์ทั้งหลายอธิบายไว้ต่างๆ กัน แต่เมื่อนำมาประมวลแล้วมีมติอยู่ ๓ แบบด้วยกัน คือ
\nแปลว่า \" ก็ อ. องค์อะไรเป็นเหตุเล่า , อ. องค์อะไรเล่า\"
\nโดยเติม โหติ เข้ามาแปลว่า ปน กึ ก็ อ. อะไร องฺคํ เป็นองค์ (โหติ ย่อมเป็น) ฯ
\nแปลว่า \"จะป่วยกล่าวไปใย\"
\nสำหรับข้าพเจ้า แปล กิมงฺค ปน นี้ เป็น ลิงคัตถะ คือ แปลว่า \"กิมงฺคํ ปน อ.องค์อะไรเป็นเหตุเล่า ? หรือว่า อ.องค์อะไรเล่า\" (บอกสัมพันธ์ว่า กิมงฺคํ ลิงฺคตฺถ ปน ศัพท์ ปุจฺฉนตฺถ)
","outline":[{"title":"แปลเป็นลิงคัตถะ","section":"s031","anchor":"kimangam-lingattha"},{"title":"แปลเป็นกัตตุวาจก","section":"s031","anchor":"kimangam-kattu"},{"title":"แปลเป็นนิบาต","section":"s031","anchor":"kimangam-nipata"},{"title":"ประโยคหน้าปฏิเสธ","section":"s032","anchor":"kimangam-negative-first"},{"title":"ประโยคหน้าบอกเล่า","section":"s032","anchor":"kimangam-positive-first"}],"topics":[{"anchor":"kimangam-lingattha","title":"พวกหนึ่ง แปล กิมงฺคํ ปน เป็นลิงคัตถะ","level":2},{"anchor":"kimangam-kattu","title":"พวกหนึ่ง แปล กิมงฺคํ ปน เป็นประโยค กัตตุวาจก","level":2},{"anchor":"kimangam-nipata","title":"พวกหนึ่ง แปล กิมงฺคํ ปน เป็นนิบาต","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลประโยคกิมงคํปนประโยคกิมงคํปนนีเปนประโยคทีบงถึงคำถามธรรมดานีเองแตมีมติจากอาจารยทงหลายอธิบายไวตางๆกนแตเมือนำมาประมวลแลวมีมติอยู๓แบบดวยกนคือพวกหนึงแปลกิมงคํปนเปนลิงคตถะแปลวา\"กอ.องคอะไรเปนเหตุเลา,อ.องคอะไรเลา\"พวกหนึงแปลกิมงคํปนเปนประโยคกตตุวาจกโดยเติมโหติเขามาแปลวาปนกึกอ.อะไรองคํเปนองค(โหติยอมเปน)ฯพวกหนึงแปลกิมงคํปนเปนนิบาตแปลวา\"จะปวยกลาวไปใย\"สำหรบขาพเจาแปลกิมงคปนนีเปนลิงคตถะคือแปลวา\"กิมงคํปนอ.องคอะไรเปนเหตุเลา?หรือวาอ.องคอะไรเลา\"(บอกสมพนธวากิมงคํลิงคตถปนศพทปุจฉนตถ)","nex":0,"url":"kimangam-pana"},{"id":"s032","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"ลักษณะการแปลประโยค กิมงฺคํ ปน มีข้อสังเกตดังนี้","level":3,"path":["แปล ประโยค กิมงฺคํ ปน","ลักษณะการแปลประโยค กิมงฺคํ ปน มีข้อสังเกตดังนี้"],"pdf":27,"page":21,"html":"ถ้าประโยคหน้า กิมงฺคํ เป็นประโยคบอกเล่า ประโยคหลัง กิมงฺคํ ต้องเป็นประโยคปฏิเสธ ถ้าประโยคหน้า กิมงฺคํ เป็นประโยคปฏิเสธ ประโยคหลัง กิมงฺคํ ต้องเป็นประโยคบอกเล่า
\nและต้องประกอบกิริยาคุมพากย์ ประโยคหลังให้เอาเฉพาะตัวธาตุ และปัจจัยประโยคหน้ามาประกอบด้วยวิภัตติหมวด ภวิสฺสนฺติ เสมอ
\nนามนามบทหนึ่ง มีกิริยากิตก์ที่ลง อนฺต มาน ต ปัจจัยเรียงอยู่หน้า หรือข้างหลัง ลง นา – หิ ตติยาวิภัตติ แปลว่า ด้วยทั้ง ก็ได้ แปลว่า มี ก็ได้ นามนามบทนั้นเรียกว่า อิตฺถมฺภูต บทอิตฺถมฺภูต นี้ เป็นบทขยายนามนามที่เป็นประธานในประโยค
\nถ้าบทอิตฺถมฺภูตอยู่ใกล้ตัวประธาน พอแปลประธานแล้ว ก็ให้แปลบท อิตฺถมฺภูตทันที
\nแต่ถ้าบทอิตฺถมฺภูตอยู่ไกลตัวประธานมาก ต้องข้ามกิริยาต่างๆ ไปหลายบทจึงจะถึงบทอิตฺถมฺภูต ถ้าอย่างนี้ ก็ต้องแปลส่งไปโดยลำดับกิริยา เมื่อมาถึงลำดับอิตฺถมฺภูตจึงค่อยแปลบทอิตฺถมฺภูตนั้น เช่น
\nขมนียํ พึงอดทน , ยาปนียํ พึงให้เป็นไป ทั้ง ๒ บทนี้ เป็นกิริยากิตก์ กมฺมวาจก และ เหตุกมฺมวาจก เป็นกิริยาคุมพากย์
\nมีอยู่ในประโยคใด แสดงให้เห็นว่า ประโยคนั้นเป็นประโยคถามข่าวคราว สารทุกข์สุขดิบ แบบภาษามคธเขาถามกัน
\nมีวิธีแปลเป็นอย่างเดียวกัน คือให้เพิ่มบทว่า (จตุจกฺกํ นวทฺวารํ สรีรยนฺตํ) เช่น
\n(เพิ่มว่า)
\n(เพิ่มว่า)
\n(ตรงนี้ เป็น ๒ ประโยค เพิ่มว่า)
\nจะแปลเฉพาะประโยคหลังดังนี้
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"วิธีแปลประโยคขมนียํ-ยาปนียํขมนียํพึงอดทน,ยาปนียํพึงใหเปนไปทง๒บทนีเปนกิริยากิตกกมมวาจกและเหตุกมมวาจกเปนกิริยาคุมพากยมีอยูในประโยคใดแสดงใหเหนวาประโยคนนเปนประโยคถามขาวคราวสารทุกขสุขดิบแบบภาษามคธเขาถามกนมีวิธีแปลเปนอยางเดียวกนคือใหเพิมบทวา(จตุจกกํนวทวารํสรีรยนตํ)เชน๑.ขมนียํเตภิกขุ,(เพิมวา)ขมนียํเตภิกขุ(จตุจกกํนวทวารํสรีรยนตํ).แปลวาดูกอนภิกษุอ.ยนตคือสรีระอนมีลอ๔อนมีทวาร๙อนเธอพึงอดทนฯ๒.มมปุตตสสมหากสสปสสขมนียํ(เพิมวา)(จตุจกกํนวทวารํสรีรยนตํ)มมปุตตสสมหากสสปสสขมนียํ.แปลวาอ.ยนตคือสรีระอนมีลอ๔อนมีทวาร๙อนพระมหากสสปะผูเปนบุตรของเราพึงอดทนหรือฯ๓.กิจจภิกขเวขมนียํ,กิจจิยาปนียํ(ตรงนีเปน๒ประโยคเพิมวา)กิจจภิกขเว(จตุจกกํนวทวารํสรีรยนตํ)ขมนียํฯกจจิ(จตุจกกํนวทวารํสรีรยนตํ)ยาปนียํฯจะแปลเฉพาะประโยคหลงดงนีอ.ยนตคือสรีระอนมีลอ๔อนเธอท.พึงใหเปนไปแลหรือฯ","nex":3,"url":"khamaniyam-yapaniyam"},{"id":"s035","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"วิธีแปล อถ - เอวํ ในเลขใน","level":2,"path":["วิธีแปล อถ - เอวํ ในเลขใน"],"pdf":29,"page":23,"html":"ก็ให้แปลว่า ครั้งนั้น ตามธรรมดานั้นเอง แต่ถ้าอยู่ในพวกเลขใน ห้ามไม่ให้แปลอย่างนั้น ท่านให้แปลเป็นประโยคลักขณะโดยใช้ อถ โยค ภาเว แล้วเพิ่มกิริยาลักขณะ เป็น สนฺเต ทุกแห่งไป เช่น
\nก็ให้แปลเป็นประโยคลักขณะเหมือน อถ เช่น
\nแปลอย่างธรรมดาๆ ว่า เอวํ อย่างนี้ , อ.อย่างนี้ , ฉันนั้น, เสียเป็นส่วนมาก ให้พิจารณาดูว่า เอวํ อยู่ในพวกเลขในนี้ จะต้องแปลอย่างนี้ๆ จึงจะได้ความ ถ้าแปลอย่างนั้นๆ จะผิดความหมายของเรื่องตรงนั้นและไม่ได้ความ
","outline":[{"title":"อถ ในเลขนอก","section":"s035","anchor":"atha-outside"},{"title":"เอวํ ในเลขใน","section":"s035","anchor":"evam-inside"},{"title":"เอวํ ที่แปลตามธรรมดา","section":"s035","anchor":"evam-ordinary"}],"topics":[{"anchor":"atha-outside","title":"เฉพาะ อถ ถ้าอยู่เลขนอก","level":2},{"anchor":"evam-inside","title":"แม้ เอวํ อยู่ในพวกเลขใน","level":2},{"anchor":"evam-ordinary","title":"แต่ เอวํ ไม่ได้แปลเป็นลักขณะเสมอไป","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"วิธีแปลอถ-เอวํในเลขในเฉพาะอถถาอยูเลขนอกกใหแปลวาครงนนตามธรรมดานนเองแตถาอยูในพวกเลขในหามไมใหแปลอยางนนทานใหแปลเปนประโยคลกขณะโดยใชอถโยคภาเวแลวเพิมกิริยาลกขณะเปนสนเตทุกแหงไปเชนอถ(ภาเว)ครนเมือความเปนอยางนน(สนเต)มีอยู)แมเอวํอยูในพวกเลขในกใหแปลเปนประโยคลกขณะเหมือนอถเชนเอวํ(ภาเว)ครนเมือความเปนอยางนน(สนเต)มีอยูแตเอวํไมไดแปลเปนลกขณะเสมอไปแปลอยางธรรมดาๆวาเอวํอยางนี,อ.อยางนี,ฉนนน,เสียเปนสวนมากใหพิจารณาดูวาเอวํอยูในพวกเลขในนีจะตองแปลอยางนีๆจึงจะไดความถาแปลอยางนนๆจะผิดความหมายของเรืองตรงนนและไมไดความ","nex":4,"url":"atha-evam-lek-nai"},{"id":"s036","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"ให้แปลเหน็บคำว่า ไซร้","level":2,"path":["ให้แปลเหน็บคำว่า ไซร้"],"pdf":29,"page":23,"html":"นิบาตนำพวกบอกความปริกัป คือ สเจ ถ้าว่า เจ หากว่า ยทิ ผิว่า อถ ถ้าว่า
\nมีอยู่ใน ประโยคใดเวลาแปลประโยคนั้น จบหมดทุกบทแล้ว บทสุดท้ายให้แปลเหน็บคำว่า \"ไซร้\" เข้าไปด้วย (ไซร้ ให้อ่านว่า ไซ้ )
\nก็แต่ว่าจะเหน็บคำว่า ไซร้ ได้ ก็เฉพาะแต่นิบาตเหล่านี้อยู่ใน ประโยคที่มีกิริยาคุมพากย์เป็น สตฺตมี-ภวิสฺสนฺติ-กาลาติ-ปตฺติ วิภัตติ เท่านั้น กิริยาอาขยาตที่ลง วิภัตติหมวดอื่นแม้จะมีนิบาตเหล่านี้อยู่ในประโยคนั้น ก็ห้ามเหน็บคำว่า ไซร้ เข้าไป เช่น
\nในประโยคเดียวกันนั้น มีกิริยาหลายบทกิริยาเหล่านั้นล้วนแต่เป็นกิริยาของประธานตัวเดียวกัน ลง อนฺต มาน ต ตฺวา ปัจจัย แต่ตัวสุดท้ายต้องเป็นอาขยาตดังกล่าวมาแล้ว
\nกิริยาเหล่านั้นเป็นธาตุ ไม่ซ้ำกันเลย เวลาแปลต้องลง อนฺต มาน ก็แปลว่า อยู่ ,
\nถ้าลง ต ตฺวา ปัจจัย ก็ให้แปลว่า แล้วตลอดไปหมดทุกบท ฯ
\nบทหน้าลง อนฺต มาน ปัจจัย บทหลังวิภัตติอาขยาต หรือ ลง ตฺวา ปัจจัย ก็ตาม
\nกิริยากิตก์ที่ลง อนฺต มาน บทนั้นให้แปลว่า เมื่อ เช่น
\nในประโยคนี้ คจฺฉนฺโต กับ อคมาสิ เป็นธาตุซ้ำกันทั้งสองบทก็เป็นกิริยาของ เถโร ด้วยกัน ฉะนั้น จึงให้แปลบทหน้าที่ลง อนฺต ว่า เมื่อไป ฯ
\nในประโยคนี้ กเถนฺโต กับ กเถสึ เป็นธาตุตัวเดียวกัน เพราะฉะนั้น จึงแปล กเถนฺโต เมื่อกล่าว ฯ
\nในประโยคนี้ อสฺสาสิยมาโน กับ อนสฺสาสิตฺวา เป็นธาตุตัวเดียวกัน ซ้ำกัน ๒ หน จึงแปลว่า เมื่อ ดังแปลมานี้ ฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"anta-mana-repeat-root","title":"แต่ถ้ากิริยากิตก์บทใด เป็นธาตุซ้ำกัน ๒ ตัว","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"อนตมานปจจยแปลเมือในประโยคเดียวกนนนมีกิริยาหลายบทกิริยาเหลานนลวนแตเปนกิริยาของประธานตวเดียวกนลงอนตมานตตวาปจจยแตตวสุดทายตองเปนอาขยาตดงกลาวมาแลวกิริยาเหลานนเปนธาตุไมซำกนเลยเวลาแปลตองลงอนตมานกแปลวาอยู,ถาลงตตวาปจจยกใหแปลวาแลวตลอดไปหมดทุกบทฯแตถากิริยากิตกบทใดเปนธาตุซำกน๒ตวบทหนาลงอนตมานปจจยบทหลงวิภตติอาขยาตหรือลงตวาปจจยกตามกิริยากิตกทีลงอนตมานบทนนใหแปลวาเมือเชน๑.เถโรอฏฐเมทิวเสอนโตคามํคจฉนโตตํอาทายภิกขุสงเฆนสทธึนอคมาสิ.(ธบ.๔หนา๓๔)แปลวาอ.พระเถระเมือเขาไปสูภายในแหงบานในวนที๘ไมไดพาเอาแลวซึงสามเณรนนไปแลวกบดวยหมูแหงภิกษุฯในประโยคนีคจฉนโตกบอคมาสิเปนธาตุซำกนทงสองบทกเปนกิริยาของเถโรดวยกนฉะนนจึงใหแปลบทหนาทีลงอนตวาเมือไปฯ๒.อหํจนโทปมุปปฏิปทญเจวอริยวํสปฏิปทญจกเถนโตกสสปิอาทึกตวากเถสึ.(ธบ.๔หนา๖๐)แปลวาอ.เราเมือกลาวซึงปฏิปทาอนมีพระจนทรเปนเครืองเปรียบดวยนนเทียวซึงปฏิปทาอนเปนวงศแหงพระอริยเจาดวยกลาวแลวกระทำซึงพระกสสปะใหเปนตนฯในประโยคนีกเถนโตกบกเถสึเปนธาตุตวเดียวกนเพราะฉะนนจึงแปลกเถนโตเมือกลาวฯ๓.เถโรสามเณเรนอสสาสิยมาโนปิอนสสาสิตวาอุปปนนสงเวโคสามเณรสสภณฑํคเหตวาสตถุสนติกํปายาสิ.(ธบ.๔หนา๗๔)แปลวาอ.พระเถระแมเมือผูอนสามเณรใหเบาใจไมเบาใจแลวเปนผูมีความสลดเกิดขึนแลว(หุตวา)เปนถือเอาแลวซึงภณฑะของสามเณรไปแลวสูสำนกของพระศาสดาฯในประโยคนีอสสาสิยมาโนกบอนสสาสิตวาเปนธาตุตวเดียวกนซำกน๒หนจึงแปลวาเมือดงแปลมานีฯ","nex":3,"url":"anta-mana-muea"},{"id":"s038","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"ตฺวา - ตฺวาน ปัจจัย ครั้น-แล้ว","level":2,"path":["ตฺวา - ตฺวาน ปัจจัย ครั้น-แล้ว"],"pdf":31,"page":25,"html":"ประโยคหน้า มีกิริยาคุมพากย์ เป็นธาตุอะไรก็ตาม กล่าวจบแล้ว มีประโยคหลังกล่าวต่อไปอีก ตอนขึ้นประโยคหลัง ท่านใช้ธาตุซ้ำกันกับกิริยาคุมพากย์ของประโยคหน้า
\nกิริยาที่กล่าวซ้ำนั้นลง ตฺวา–ตฺวาน ปัจจัย ทั้งกิริยาหน้าและกิริยาหลังล้วนเป็นกิริยาของตัวประธานบทเดียวกัน
\nเฉพาะที่ลง ตฺวา - ตฺวาน ปัจจัยอยู่หลังให้แปลว่า ครั้น-แล้ว เช่น
\nในประโยคนี้ ปพฺพชิตฺวา ในประโยคหลัง กล่าวซ้ำ ปพฺพชิ ซึ่งอยู่ในประโยคหน้าและทั้ง ๒ บท ก็เป็นกิริยาของ โส ด้วยกัน ฉะนั้นจึงแปล ปพฺพชิตฺวา ว่า ครั้นบวชแล้ว ฯ
\nในประโยคนี้ อาหริตฺวา กล่าวซ้ำกัน กับ อตีตํ อาหริ ซึ่งอยู่ในประโยคต้น มาทางซ้ายมือ ไกลกันมาก ถึงแม้จะไกลกันก็ยังมีความเกี่ยวพันกันอยู่ และกิริยา อาหริ กับ อาหริตฺวา ก็เป็นกิริยาของตัวเดียวกัน คือ สตฺถา ฉะนั้น จึงต้องแปลว่า ครั้น-แล้ว ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวา-ตวานปจจยครน-แลวประโยคหนามีกิริยาคุมพากยเปนธาตุอะไรกตามกลาวจบแลวมีประโยคหลงกลาวตอไปอีกตอนขึนประโยคหลงทานใชธาตุซำกนกบกิริยาคุมพากยของประโยคหนากิริยาทีกลาวซำนนลงตวา–ตวานปจจยทงกิริยาหนาและกิริยาหลงลวนเปนกิริยาของตวประธานบทเดียวกนเฉพาะทีลงตวา-ตวานปจจยอยูหลงใหแปลวาครน-แลวเชน๑.โสปินิกขมิตวาปพพชิ,ปพพชิตวาจปนนจิรสเสวอรหตตํปาปุณิ.(ธบ.๔หนา๕๐)แปลวาแมอ.บุตรนนออกแลวบวชแลว,กแลครนบวชแลวบรรลุแลวซึงพระอรหตตอกาลไมนานนนเทียวในประโยคนีปพพชิตวาในประโยคหลงกลาวซำปพพชิซึงอยูในประโยคหนาและทง๒บทกเปนกิริยาของโสดวยกนฉะนนจึงแปลปพพชิตวาวาครนบวชแลวฯ๒.สตถาอิมํธมมเทสนํอาหริตวาฯลฯอิมาคาถาอภาสิ.(ธบ.๑/หนา๔๒)แปลวาอ.พระศาสดาครนทรงนำมาแลวซึงพระธรรมเทศนานีฯลฯไดตรสแลวซึงพระคาถาท.เหลานีในประโยคนีอาหริตวากลาวซำกนกบอตีตํอาหริซึงอยูในประโยคตนมาทางซายมือไกลกนมากถึงแมจะไกลกนกยงมีความเกียวพนกนอยูและกิริยาอาหริกบอาหริตวากเปนกิริยาของตวเดียวกนคือสตถาฉะนนจึงตองแปลวาครน-แลวฯ","nex":2,"url":"tva-tvana"},{"id":"s039","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"วิธีใช้คำว่า ความ - การ ต่างกัน","level":2,"path":["วิธีใช้คำว่า ความ - การ ต่างกัน"],"pdf":32,"page":26,"html":"คำว่า ความ – การ เป็นคำแปลนามกิตก์ ที่เป็นภาวสาธนะ หรือเป็นคำแปลภาวนาม คือ นามนามที่มาจากภาวสาธนะ ดังที่นักเรียนได้เคยศึกษามาแล้วนั้นเอง แต่ทั้ง ๒ นี้ ภาษาไทยนิยมใช้กิริยาต่างกัน หรือเป็นคำแปลศัพท์นามกิตก์ที่เป็นภาวสาธนะต่างกัน ดังนี้
\nใช้เป็นคำแปลนามกิตก์ ที่เป็นกิริยาอาการภายในตัวบุคคลหรือใช้เป็นคำแปลกิริยาอาการต่างๆ ของจิตใจ เช่น
\nฯลฯ กิริยาอาการต่างๆ ดังนี้ เป็นปรากฏการณ์อย่างหนึ่งภายในตัว ของคนและสัตว์ และเป็นกิริยาของจิตใจ ท่านให้แปลว่า ความ -นำหน้า อย่าใช้คำว่า การ – ซึ่งถ้าใครใช้คำว่า การ - นำหน้า จะฟังขัดหู ไม่เข้าท่า เช่น
\nฟังไม่ดีเลย
\nเป็นคำแปลนามกิตก์ ที่เป็นภาวสาธนะเหมือข้อ ๑ แต่ท่านใช้กับกิริยาอาการ อันปรากฏออกภายนอกตัวของบุคคล ซึ่งปรากฏแก่ผู้อื่น หรือเป็นกิริยาการกระทำของร่างกาย เช่น
\nเป็นต้น กิริยาเหล่านี้ท่านห้ามไม่ให้ใช้ ความ - นำหน้า เพราะถ้าใช้จะฟังขัดหู ขัดความนิยมของภาษาไทย ลองดูเช่น
\nเป็นต้น ฟังดูคำแปลกิริยาพวกนี้ ใช้คำว่า ความ – นำหน้าไม่เข้าท่าเลย ฯ แต่ในที่บางแห่งในคำพูดบางประโยค ท่านใช้คำว่า ความ - นำหน้ากิริยาเหล่านี้ ก็มีเหมือนกัน แต่ท่านใช้ในที่ๆ มีความหมายด้านในตัวบุคคลเหมือนกัน
","outline":[{"title":"ความ: อาการภายในและจิตใจ","section":"s039","anchor":"bhavanama-khwam"},{"title":"การ: การกระทำที่ปรากฏภายนอก","section":"s039","anchor":"bhavanama-kan"}],"topics":[{"anchor":"bhavanama-khwam","title":"๑.คำว่า ความ -","level":2},{"anchor":"bhavanama-kan","title":"๒.คำว่า การ -","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"วิธีใชคำวาความ-การตางกนคำวาความ–การเปนคำแปลนามกิตกทีเปนภาวสาธนะหรือเปนคำแปลภาวนามคือนามนามทีมาจากภาวสาธนะดงทีนกเรียนไดเคยศึกษามาแลวนนเองแตทง๒นีภาษาไทยนิยมใชกิริยาตางกนหรือเปนคำแปลศพทนามกิตกทีเปนภาวสาธนะตางกนดงนี๑.คำวาความ-ใชเปนคำแปลนามกิตกทีเปนกิริยาอาการภายในตวบุคคลหรือใชเปนคำแปลกิริยาอาการตางๆของจิตใจเชนจินตนํความคิดธรณํความทรงจำสญญาความรูแจงชาติความเกิดพยาธิความเจบมรณํความตายโสโกความเศราโศกชราความแกวุฑฒิความเจริญหานิความเสือมวิปปโยคความพลดพรากปญญาความรูฯลฯกิริยาอาการตางๆดงนีเปนปรากฏการณอยางหนึงภายในตวของคนและสตวและเปนกิริยาของจิตใจทานใหแปลวาความ-นำหนาอยาใชคำวาการ–ซึงถาใครใชคำวาการ-นำหนาจะฟงขดหูไมเขาทาเชนชาติการเกิดมรณํการตายฟงไมดีเลย๒.คำวาการ-เปนคำแปลนามกิตกทีเปนภาวสาธนะเหมือขอ๑แตทานใชกบกิริยาอาการอนปรากฏออกภายนอกตวของบุคคลซึงปรากฏแกผูอืนหรือเปนกิริยาการกระทำของรางกายเชนกรณํการกระทำทานํการใหวจนํการกลาวพนธนํการผูกฐานํการยืนคมนํการไปนิสสชชชาการนงสยนํการนอนโภชนํการกินปานํการดืมปหรณํการฆารุนธนํการปิดเลปนํการฉาบทาเปนตนกิริยาเหลานีทานหามไมใหใชความ-นำหนาเพราะถาใชจะฟงขดหูขดความนิยมของภาษาไทยลองดูเชนกรณํความทำทานํความใหวจนํความกลาวเลปนํความฉาบทาเปนตนฟงดูคำแปลกิริยาพวกนีใชคำวาความ–นำหนาไมเขาทาเลยฯแตในทีบางแหงในคำพูดบางประโยคทานใชคำวาความ-นำหนากิริยาเหลานีกมีเหมือนกนแตทานใชในทีๆมีความหมายดานในตวบุคคลเหมือนกน","nex":31,"url":"khwam-kan"},{"id":"s040","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"วิธีแปล ปฏฺฐาย-ยาว","level":2,"path":["วิธีแปล ปฏฺฐาย-ยาว"],"pdf":33,"page":27,"html":"ปฏฺฐาย จำเดิม หรือ ปฏูติ จำเดิม, ยาว เพียงใด ทั้ง ๒ ศัพท์นี้ บางทีก็มีเรียงไว้ทั้ง ๒ ศัพท์ ในประโยคนั้นๆ บางทีก็มีเฉพาะ ปฏฺฐาย บ้าง มีเฉพาะ ยาว บ้าง แต่มีกำหนดดังนี้ ข้างหน้า ปฏฺฐาย ต้องมีบทหนึ่งลง โต ปัจจัย อยู่ด้วยให้แปลว่าโต ปัจจัย ว่า แต่ข้าง หลัง ยาว ต้องมีบทที่ลง สฺมา ปัญจมีวิภัตติ แปลว่า แต่อยู่ด้วย เวลาแปลให้แปล ปฏฺฐาย และบทข้างหน้าก่อน จึงกลับมาแปล ยาวและบทข้างหลังต่อไปนี้
\n( คาโว ลง ปฐมา แต่ต้องหักว่า แต่เพื่อให้เข้ากันกับ ยาว สนิทดี )
\nภาวศัพท์และภาวตัทธิต คือ กลุ่ม ตฺต , ณฺย ฯลฯ มีลักษณะการประกอบศัพท์เป็นลิงค์ต่างกันดังนี้ ภาวศัพท์ สำเร็จรูปเป็นปุงลิงค์ ตฺต ณฺย ตฺตน กณ ณ ปัจจัยเหล่านี้ สำเร็จรูปเป็นนปุงสกลิงค์ ตา ปัจจัย สำเร็จรูปเป็นอิตถีลิงค์ ภาวศัพท์ และภาวตัทธิตเหล่านี้ ประกอบเข้ากับท้ายนามนาม คุณนาม หรือกิริยานาม ก็มีสำนวนการแปลแตกต่างกันออกไป ดังนี้
\nแปลว่า ความเป็นคือ
\nแปลว่า ความที่แห่ง
\nแปลหัก ฉัฏฐี. ลงเป็น กัมม. คือ แปล ส-นํ ฉัฏฐี. ตามปกติต้องแปลว่า แห่ง-ของ แต่ไม่แปลอย่างนั้น กลับไปแปลตามทติยาวิภัตติว่า ซึ่งแปลอย่างนี้เรียกชื่อว่าแปลหักวิภัตติ
\nที่ลงวิภัตติผิดตัวอย่างนี้ ก็เนื่องด้วยความนิยมของภาษามคธ บางแห่งบางประโยค หรือเพื่อความไพเราะของภาษามคธ
\nการแปลหักวิภัตติมีอยู่หลายหมวด ดังนี้
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลหกวิภตติแปลหกฉฏฐี.ลงเปนกมม.คือแปลส-นํฉฏฐี.ตามปกติตองแปลวาแหง-ของแตไมแปลอยางนนกลบไปแปลตามทติยาวิภตติวาซึงแปลอยางนีเรียกชือวาแปลหกวิภตติทีลงวิภตติผิดตวอยางนีกเนืองดวยความนิยมของภาษามคธบางแหงบางประโยคหรือเพือความไพเราะของภาษามคธการแปลหกวิภตติมีอยูหลายหมวดดงนี","nex":0,"url":"hak-vibhatti"},{"id":"s043","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"แปลหักฉัฏฐี. เป็นกัมม","level":2,"path":["แปลหักฉัฏฐี. เป็นกัมม"],"pdf":36,"page":30,"html":"แปลหัก ฉัฏฐี.ลงเป็น กัมม.คือ แปล ส-นํ ฉัฏฐีวิภัตติ ลงเป็น ทุติยาวิภัตติ ว่า ซึ่ง-สู่-ยัง-สิ้น เป็นต้น
\nแต่ท่านกำหนดไว้ว่า เมื่อบทนามกิตก์ที่ลงปัจจัยต่างๆ เว้น เตฺว กับ ตุํ เสีย นอกนั้นให้แปลหัก ฉัฏฐี.เป็น กัมม. ทั้งสิ้น เช่น
\nแปล ฉัฏฐีวิภัตติ เป็น ตติยาวิภัตติ คือให้แปล ส-นํ เป็น อนภิหิตกัตตา ว่า อัน...
\nลักษณะหัก ฉัฏฐีวิภัตติ อย่างนี้มีมากในภาษามคธ
\nกิริยาอยู่ข้างหลังบท ฉัฏฐีวิภัตติ นั้นเป็น กัมมวาจก ลง ต ปัจจัย เสียเป็นส่วนมาก เช่น
\nหัก ตติยา. เป็น ทุติยา. คือ ให้แปล นา-หิ วิภัตติ ว่า ยัง โดยมากลักษณะนี้ต้องมีกิริยาที่เป็น เหตุกัตตุวาจก อยู่ข้างหลัง เช่น
\nหักฉัฏฐี. เป็น ตติยา. คือ ให้แปล ส-นํ ว่า ด้วย ลักษณะนี้ต้องมีกิริยาที่เป็น ปูร ธาตุอยู่ข้างหลังเสมอ เช่น
\nหัก สัตตมี. เป็น ปฐมา. คือให้แปล สฺมึ-สุ ว่า อันว่า...
\nหรือให้แปลว่าปัจจัยอัพยย-ศัพท์ที่แปลว่า ในวันนี้ เป็น อ.วันนี้, ในกาลนี้ เป็น อ.กาลนี้ เช่น
\nภาวนาม คือ นามนามที่สำเร็จมาจากนามกิตก์ที่เป็น ภาวสาธนะ ซึ่งมีคำแปลประจำว่า ความ - อัน - การ นั้นเอง
\nโดยมากลง ยุ ปัจจัย ที่แปลงเป็น อน หรือ อณ แม้ที่ลง ตุํ ปัจจัยก็ดี ลง ตพฺพ ปัจจัยก็ดี สกฺกา ก็ดี บางทีก็เป็นภาวนามด้วย
\nมีวิธีแปลออกเสียงวิภัตติเหมือนนามนาม
\nพวกภาวนามนี้ มีกิริยากิตก์ที่ลง ตฺวา ปัจจัย และมีนามนามเป็นประธานเหมือนกันแต่กิริยากิตก์นั้นเรียงไว้ข้างหน้าภาวนาม
\nและนามนามประธานนั้น ท่านประกอบด้วย ส - นํ ฉัฏฐีวิภัตติ แปลว่า แห่ง เรียงอยู่หน้าภาวนามนั้น
\nอธิบาย หมายเลข ๑ ได้แก่นามนามจริงๆ ซึ่งเป็นประธานของภาวนาม
\nหมายเลข ๒-๓-๔-๕ เป็นกิริยากิตก์ที่ลง ตฺวา ปัจจัย
\nหมายเลข ๖ คือตัวภาวนามเอง ซึ่งเป็นธาตุตัวใด ตัวหนึ่งที่ลง ยุ - ตุํ ปัจจัย เสียเป็นส่วนมาก ฯ
\nนามนามจริงๆ ที่เป็นประธานนั้น ท่านลง ส - นํ ฉัฏฐีวิภัตติ แปลว่า แห่ง
\nส่วนตัวภาวนามเองลงได้ทุกวิภัตติ ลงวิภัตติใดก็ให้แปลออกเสียงวิภัตตินั้น เหมือนแปลบทนามนามธรรมดา
\nแต่โดยมากภาวนามชอบลง สิ ปฐมาวิภัตติ แปลว่า อ.อัน -ฯ
","outline":[{"title":"ภาวนามคืออะไร","section":"s048","anchor":"s048"},{"title":"แผนผังและส่วนประกอบ","section":"s048","anchor":"bhavanama-structure"},{"title":"ขั้นตอนการแปล","section":"s049","anchor":"s049"},{"title":"ยุ ปัจจัย","section":"s050","anchor":"s050"},{"title":"ตุํ ปัจจัย","section":"s051","anchor":"s051"},{"title":"ตพฺพ ปัจจัย","section":"s052","anchor":"s052"},{"title":"สกฺกา","section":"s053","anchor":"s053"},{"title":"ภาวศัพท์","section":"s054","anchor":"s054"},{"title":"ภาวตัทธิต","section":"s055","anchor":"s055"}],"topics":[{"anchor":"bhavanama-structure","title":"ภาวนาม","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"เรืองภาวนามภาวนามคือนามนามทีสำเรจมาจากนามกิตกทีเปนภาวสาธนะซึงมีคำแปลประจำวาความ-อน-การนนเองโดยมากลงยุปจจยทีแปลงเปนอนหรืออณแมทีลงตุํปจจยกดีลงตพพปจจยกดีสกกากดีบางทีกเปนภาวนามดวยมีวิธีแปลออกเสียงวิภตติเหมือนนามนามพวกภาวนามนีมีกิริยากิตกทีลงตวาปจจยและมีนามนามเปนประธานเหมือนกนแตกิริยากิตกนนเรียงไวขางหนาภาวนามและนามนามประธานนนทานประกอบดวยส-นํฉฏฐีวิภตติแปลวาแหงเรียงอยูหนาภาวนามนนภาวนาม[แผนภาพ:วงกลม๑=ป(ส-นํ)→วงรี๒=ตวา←๓=ตวา←๔=ตวา←๕=ตวา←๖=ภาว]อธิบายหมายเลข๑ไดแกนามนามจริงๆซึงเปนประธานของภาวนามหมายเลข๒-๓-๔-๕เปนกิริยากิตกทีลงตวาปจจยหมายเลข๖คือตวภาวนามเองซึงเปนธาตุตวใดตวหนึงทีลงยุ-ตุํปจจยเสียเปนสวนมากฯนามนามจริงๆทีเปนประธานนนทานลงส-นํฉฏฐีวิภตติแปลวาแหงสวนตวภาวนามเองลงไดทุกวิภตติลงวิภตติใดกใหแปลออกเสียงวิภตตินนเหมือนแปลบทนามนามธรรมดาแตโดยมากภาวนามชอบลงสิปฐมาวิภตติแปลวาอ.อน-ฯ","nex":0,"url":"bhavanama"},{"id":"s049","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"วิธีแปลภาวนาม","level":3,"path":["เรื่องภาวนาม","วิธีแปลภาวนาม"],"pdf":38,"page":32,"html":"ธารณํ กถนํ วาจนํ ๓ บทนี้เป็นภาวนาม เป็นประธานในประโยคนี้ด้วย จึงแปลว่า อันว่า - ทั้ง ๓ บท
\nแต่เวลาแปลจริงๆ ให้แปลว่า อันว่า หนเดียว อุคฺคณฺหิตฺวา เป็นกิริยาที่จะต้องแปลส่งมาใส่ ธารณํ กถนํ วาจนํ
\nเฉพาะ ธารณํ กถนํ วาจนํ ให้แปลแต่เพียง อ.อัน เท่านั้น อย่าพึ่งแปลตัว ธร กถ วจ ธาตุพักไว้ก่อน
\nให้ไปแปล อุคฺคณฺหิตฺวา พร้อมกับบทขยาย ซึ่งอยู่หน้านั้นเสียให้หมด จึงย้อนมาใส่ ธร กถ วจ ธาตุทีหลัง
\nแต่โดยมากพึงจำไว้ว่า ภาวนามมีอยู่ที่ไหน ที่นั้นเมื่อจะแปลก็ให้อ่านรวบเข้ากัน แล้วแปลจึงจะได้ความดี
\nและให้จัดแจงเรียงนามและเรียงศัพท์ต่างๆไว้หน้าไว้หลังเสียให้เรียบร้อยจึงแปล เช่น
\nอนึ่งเมื่อท่านจะรวบแปล ณ ที่ใด ณ ที่นั้นให้ขีดเครื่องหมายรวบ (-) ไว้ด้วย ดังขีดหมายไว้ที่แปลนี้ ฯ
\nคหณํ หรือ อรหตฺตคฺคหณํ เป็นประธานในประโยค , ภิกฺขุโน ในวงเล็บเป็นนามนามประธาน ของ อรหตฺตคฺคหณํ ซึ่งเป็นภาวนาม ๑ ปฏฺฐเปตฺวา ส่งใส่ วฑฺเฒตฺวา ฯ ส่งใส่ คหณํ ดังแปลมานั้น พึงเทียบกันดูกับตัวอย่างในข้อที่ ๑ ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ภาวนามทีลงยุปจจย๑.อตตโนปญญานุรูเปนเอกํวาเทววานิกาเยสกลํวาปนเตปิฏกํพุทธวจนํอุคคณหิตวาตสสธารณํกถนํวาจนํ.(ธบ.๑/๗)ธารณํกถนํวาจนํ๓บทนีเปนภาวนามเปนประธานในประโยคนีดวยจึงแปลวาอนวา-ทง๓บทแตเวลาแปลจริงๆใหแปลวาอนวาหนเดียวอุคคณหิตวาเปนกิริยาทีจะตองแปลสงมาใสธารณํกถนํวาจนํเฉพาะธารณํกถนํวาจนํใหแปลแตเพียงอ.อนเทานนอยาพึงแปลตวธรกถวจธาตุพกไวกอนใหไปแปลอุคคณหิตวาพรอมกบบทขยายซึงอยูหนานนเสียใหหมดจึงยอนมาใสธรกถวจธาตุทีหลงแตโดยมากพึงจำไววาภาวนามมีอยูทีไหนทีนนเมือจะแปลกใหอานรวบเขากนแลวแปลจึงจะไดความดีและใหจดแจงเรียงนามและเรียงศพทตางๆไวหนาไวหลงเสียใหเรียบรอยจึงแปลเชนอตตโนปญญานุรูเปนเอกํวาเทววานิกาเยสกลํวาปนเตปิฏกํพุทธวจนํอุคคณหิตวาตสส(พุทธวจนสส)ธารณํกถนํวาจนํแปลวาอ.อนเรียนเอาซึงนิกาย๑หรือหรือวาซึงนิกายท.๒กหรือวาซึงพระพุทธวจนคือปิฏก๓ทงสินแลวทรงไวกลาวไดบอกไดซึงพระพุทธพจนนนตามสมควรแกปญญาของตนอนึงเมือทานจะรวบแปลณทีใดณทีนนใหขีดเครืองหมายรวบ(-)ไวดวยดงขีดหมายไวทีแปลนีฯสลลหุกวุตติโน-ปน-ปนตเสนาสนาภิรตสส-อตตภาเว-ขยวยํ-ปฏฐเปตวา-สาตจจกิริยา-วเสน-วิปสสนํ-วฑเฒตวา-อรหตตคคหณํแปลวาอ.อนเริมตงแลวซึงความสินไปและความเสือมไปในอตตภาพยงวิปสสนาใหเจริญแลวดวยสามารถแหงอนกระทำใหเปนไปติดตอถือเอาซึงพระอรหต(ของภิกษุ)ผูมีอนประพฤติเบาพรอมเปนปกติผูยินดียิงแลวในเสนาสนะอนสงดแลวคหณํหรืออรหตตคคหณํเปนประธานในประโยค,ภิกขุโนในวงเลบเปนนามนามประธานของอรหตตคคหณํซึงเปนภาวนาม๑ปฏฐเปตวาสงใสวฑเฒตวาฯสงใสคหณํดงแปลมานนพึงเทียบกนดูกบตวอยางในขอที๑ฯ","nex":3,"url":"bhavanama#yu-paccaya"},{"id":"s051","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"ภาวนามที่เป็น ตุํ ปัจจัย","level":3,"path":["เรื่องภาวนาม","ภาวนามที่เป็น ตุํ ปัจจัย"],"pdf":40,"page":34,"html":"ธาตุที่ลง ตุํ ปัจจัย นามกิตก์สำเร็จแล้ว แปลว่า อันว่า อัน-บ้าง เพื่ออัน-บ้าง เรียกว่า ภาวนามเหมือนกัน
\nเพราะแปลคล้ายๆที่ลง ยุ ปัจจัย ซึ่งเป็นภาวสาธนะแสดงมาแล้วดังต่อไปนี้.
\nธาตุที่ลง ตุํ ปัจจัย อยู่ในประโยคที่มี วฏฺฏติ-ย่อมควร, ยุตฺตํ-ควรแล้ว, อยุตฺตํ-ไม่ควรแล้ว คุมพากย์ หรือ ธาตุที่ลง ตุํ ปัจจัย อยู่ในประโยคที่มีบทว่า ปฏิรูปํ-เป็นของสมควร, อนุฉวิกํ เป็นของสมควร , อนุรูปํ-เป็นของสมควรฯ
\nตุํ ปัจจัย นั้น ให้แปลว่า อ.อัน เป็นประธานในประโยค
\nธาตุที่ลง ตุํ ปัจจัย นั้นก็มีนามนามประธานเหมือนกัน แต่นามนามบทนั้นนิยมลง นา-หิ ตติยาวิภัตติ เป็นบท อนภิหิตกตฺตา แปลว่า อัน บางทีท่านก็เรียงไว้ บางทีไม่เรียงไว้
\nเวลาแปลให้คุดเข้ามาเอง โดยมากให้คุดอนภิหิตกตฺตา เข้ามาตามเรื่องนิทานตรงนั้น เป็นอันเรา อันท่าน-อันใครๆ-อันบุคคล
\nเป็นต้น ภาวนามที่ลง ตุํ ปัจจัย อยู่หน้าหลายๆ บท ก็มี กิริยา ตฺวา นั้น ให้แปลใส่กันเป็นทอดๆ มาโดยลำดับ จนถึงส่งใส่ธาตุที่ลง ตุํ ปัจจัยเป็นสุดท้าย เช่น
\nปริภุญฺชิตุํ เป็นภาวนาม เป็นประธานในประโยคนี้ ภิกฺขุนา เป็นนามนามประธาน หรือเป็นเจ้าของแห่ง ปริภุญฺชิตุํ , ลภิตฺวา ส่งใส่ อโนโลเกตฺวา ฯ ส่งใส่ ปริภุญฺชิตุํ ฯ
\nตพฺพ ปัจจัยกิริยากิตก์ โดยมากเป็นกิริยา แต่ที่เรียกว่า ภาวนามก็เพราะมีใช้ในบางแห่งใช้เหมือนนามกิตก์ที่เป็นภาวสาธนะ คือใช้เป็นตัวประธานในประโยคแปลออก
\nเสียงวิภัตติเหมือนกันและเมื่อจะแปลก็ให้อ่านรวบบทต่างๆ เข้าใส่ ตพฺพ ปัจจัย แล้วจึงแปลเหมือนกับภาวนามที่ลง ยุ และ ตุํ ปัจจัย ดังกล่าวแล้ว เช่น
\nคนฺตพฺพํ เป็นภาวนาม และเป็นตัวประธานในประโยคนี้ ฯ
\nในประโยคนี้ คนฺตพฺพํ เป็นภาวนาม และเป็นบทประธานดังแปลมานี้ ฯ
\nในประโยคนี้มี มริตพฺพํ เป็นประธาน เป็นภาวนาม
\nเรื่อง ตพฺพ เป็นภาวนาม แปลออกเสียงปฐมาวิภัตติว่า อันว่า มีในธรรมบท ๘ ภาคเพียง ๓ แห่งเท่านั้น
\nตพฺพ ในประโยคต่างๆนอกนี้ล้วนใช้เป็นกิริยาคุมพากย์บ้าง ใช้เป็นวิเสสนะบ้าง วิกตกกตฺตาบ้าง ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ภาวนามทีเปนตพพปจจยตพพปจจยกิริยากิตกโดยมากเปนกิริยาแตทีเรียกวาภาวนามกเพราะมีใชในบางแหงใชเหมือนนามกิตกทีเปนภาวสาธนะคือใชเปนตวประธานในประโยคแปลออกเสียงวิภตติเหมือนกนและเมือจะแปลกใหอานรวบบทตางๆเขาใสตพพปจจยแลวจึงแปลเหมือนกบภาวนามทีลงยุและตุํปจจยดงกลาวแลวเชนเอวํอริยมคคญาณคคินาปิมหนตานิจขุททกานิจสญโญชนานิฑหนเตนคนตพพํภวิสสติ.แปลวาอ.อนอนภิกษุเผาอยูซึงสงโยชนท.อนใหญดวยอนเลกดวยแมดวยไฟคืออริยมรรคญาณพึงไปจกเปนฉนนนฯคนตพพํเปนภาวนามและเปนตวประธานในประโยคนีฯมนุสสานํมงคลามงคลฏฐาเนสุภิกขูหิคนตพพํโหติ.แปลวาอ.อนอนภิกษุท.พึงไปในทีแหงมงคลและอวมงคลท.ของมนุษยท.ยอมมีฯในประโยคนีคนตพพํเปนภาวนามและเปนบทประธานดงแปลมานีฯอายุวฑฒนกุมาเรนกิรสตตเมทิวเสมริตพพํอภวิสส.แปลวาไดยินวาอ.อนอนกุมารชือวาอายุวฑฒนะพึงตายในวนที๗จกไดเปนแลวฯในประโยคนีมีมริตพพํเปนประธานเปนภาวนามเรืองตพพเปนภาวนามแปลออกเสียงปฐมาวิภตติวาอนวามีในธรรมบท๘ภาคเพียง๓แหงเทานนตพพในประโยคตางๆนอกนีลวนใชเปนกิริยาคุมพากยบางใชเปนวิเสสนะบางวิกตกกตตาบางฯ","nex":3,"url":"bhavanama#tabba-paccaya"},{"id":"s053","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"ภาวนามที่เป็น สกฺกา","level":3,"path":["เรื่องภาวนาม","ภาวนามที่เป็น สกฺกา"],"pdf":41,"page":35,"html":"สกฺกา แปลว่า อาจ โดยปกติใช้เป็นกิริยาคุมพากย์ เป็นภาววาจก
\nแต่มีบางแห่งใช้ สกฺกา เป็น ตัวประธาน ให้แปลออกเสียงวิภัตติว่า อันว่า...ได้เหมือนนามนาม ก็เลยเรียกว่า ภาวนาม
\nมีวิธีแปลเหมือนภาวนามทั้งหลายที่แสดงมาแล้ว เช่น
\nในประโยคนี้ สกฺกา แปลว่า อ.อันอันบุคคลอาจ ก็เลยเป็นตัวประธานไปและจัดเป็นภาวนามด้วย แต่มีบางท่านแปลประโยคนี้ ดังนี้
\nภาวศัพท์ ได้แสดงวิธีแปลไว้ในหนังสือ บันทึกเรียนบาลีไวยากรณ์
\nภาวศัพท์ มีอยู่ในที่ใดในที่นั้นต้องอ่านรวบบทต่างๆ ที่อยู่หน้าเข้ามาใส่ภาวศัพท์ แล้วแปลดังนี้ :-
\nในประโยคนี้ ภาโว ซึ่งสมาสติดกับ วาสน เป็นภาวนาม และเป็นประธาน ฯ
\nศัพท์ที่ลงปัจจัยภาวตัทธิต มี ตฺต ตา ปัจจัย เป็นต้น มีวิธีแปลเหมือนภาวศัพท์ ดังที่แสดงไว้แล้วในหนังสือบันทึก แต่ในที่นี้จะยกตัวอย่างเท่านั้น ดังนี้:-
\nในประโยคนี้ ปริสฺสาวิตตฺตา เป็นภาวนาม ลง สฺมา ปัญฺจมีวิภัตติ เป็นเหตุแปลรวบบทข้างหน้าเข้ามาใส่มากมาย แปลยากเสียด้วย ต้องกำหนดให้ดี ฯ
\nจำพวกปัจจัย ภาวตัทธิตมีอยู่ที่ใด ที่นั้นต้องแปลรวบบทข้างหน้าเข้ามาหาปัจจัยภาวตัทธิตเสมอ
\nแต่การรวบนั้นต้องพิจารณารวบเข้ามาเฉพาะบทที่เกี่ยวข้องกันเท่านั้น บทที่ไม่เกี่ยวข้องกับปัจจัยตัทธิตนั้นก็ไม่ต้องรวบเข้ามาแปลด้วย
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ภาวนามทีเปนภาวตทธิตศพททีลงปจจยภาวตทธิตมีตตตาปจจยเปนตนมีวิธีแปลเหมือนภาวศพทดงทีแสดงไวแลวในหนงสือบนทึกแตในทีนีจะยกตวอยางเทานนดงนี:-ปุพเพเปเตคทรภโยนิยํนิพพตตาปญจสตาฯเปฯนิหีนํปิวิตวามธุมตตาวิยนทนตาวิจรึสุ.แปลวาอ.บุคคลผูเคียวกินซึงเดนท.เหลานนเกิดแลวในกำเนิดแหงฬาเปนฬามีรอยหาเปนประมาณแมในกาลกอนดืมแลวซึงนำอนมีรสนอยอนเลวอนถึงแลวซึงนนนบวานำหางดงนี(รวบ)เพราะความที(แหงนำนนเปนนำอนบุคคล)ขยำแลวซึงกากอนเปนเดนอนเหลือลงจากนำเปนอนเขาพึงดืม(อนบุคคลปรุงแลว)ดวยเปลือกปอและผาทอนเกาท.เปนราวกะวาเมาแลวดวยนำหวาน(หุตวาเปน)นทนตาบนลืออยูเทียวไปแลวฯในประโยคนีปริสสาวิตตตาเปนภาวนามลงสมาปญจมีวิภตติเปนเหตุแปลรวบบทขางหนาเขามาใสมากมายแปลยากเสียดวยตองกำหนดใหดีฯจำพวกปจจยภาวตทธิตมีอยูทีใดทีนนตองแปลรวบบทขางหนาเขามาหาปจจยภาวตทธิตเสมอแตการรวบนนตองพิจารณารวบเขามาเฉพาะบททีเกียวของกนเทานนบททีไมเกียวของกบปจจยตทธิตนนกไมตองรวบเขามาแปลดวย","nex":1,"url":"bhavanama#bhava-taddhita"},{"id":"s056","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"วิธีแปล น โน มา","level":2,"path":["วิธีแปล น โน มา"],"pdf":43,"page":37,"html":"น โน มา เรียกว่านิบาตบอกความปฏิเสธ โดยมากปฏิเสธในกิริยาอาขยาต
\nมีปฏิเสธในกิริยากิตก์บ้างเล็กน้อย ปฏิเสธในกิริยาคุมพากย์ทั้งสิ้น
\nเวลาแปลให้แปลรวบพร้อมกันกับกิริยานั้นๆจึงจะได้ความ มีใช้ต่างกันดังนี้
\nใช้ปฏิเสธกับกิริยาอาขยาตได้ทุกหมวดวิภัตติอาขยาต ให้แปลรวบเข้ากับกิริยาอาขยาต นั้น เช่น
\nเป็นต้น ถ้าจะปฏิเสธเฉพาะบทนามนามคุณนามกิริยากิตก์และนามกิตก์นั้นๆ ท่านแปลงเป็น อ. หรือเป็น อน แปลว่า มิใช่-ไม่ใช่ , ไม่เป็น-เป็น.....หามิได้, ไม่มี-มี.....หามิได้เรียงไว้หน้าทั้งบททั้ง ๒ เช่น
\nเป็นต้น แต่ น โน เรียงไว้โดด ๆ ไม่ปฏิเสธในบทใดโดยเฉพาะ แต่ปฏิเสธเนื้อความหมดทั้งประโยคเลย ก็ไม่ต้องแปลรวบเข้ากับกิริยาใด ให้แปลเฉพาะ น โน ว่าหามิได้เท่านั้น ฯ
\nใช้ปฏิเสธกิริยาอาขยาต เฉพาะที่ลงวิภัตติหมวด ปัญจมี สัตตมี และ อัชชัตนี , เท่านั้น และให้แปลรวบเข้ากับกิริยานั้น เช่น
\nเป็นต้น ฯ
","outline":[{"title":"น–โน: ไม่","section":"s056","anchor":"negative-na-no"},{"title":"มา: อย่า","section":"s056","anchor":"negative-ma"}],"topics":[{"anchor":"negative-na-no","title":"น โน แปลว่า ไม่","level":2},{"anchor":"negative-ma","title":"เฉพาะ มา แปลว่า อย่า","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"วิธีแปลนโนมานโนมาเรียกวานิบาตบอกความปฏิเสธโดยมากปฏิเสธในกิริยาอาขยาตมีปฏิเสธในกิริยากิตกบางเลกนอยปฏิเสธในกิริยาคุมพากยทงสินเวลาแปลใหแปลรวบพรอมกนกบกิริยานนๆจึงจะไดความมีใชตางกนดงนีนโนแปลวาไมใชปฏิเสธกบกิริยาอาขยาตไดทุกหมวดวิภตติอาขยาตใหแปลรวบเขากบกิริยาอาขยาตนนเชนน-โหติยอมไมมี,โน-กโรติยอมไมกระทำ,น-ภเวยยไมพึงมี,โน-ภวิสสติจกไมมีเปนตนถาจะปฏิเสธเฉพาะบทนามนามคุณนามกิริยากิตกและนามกิตกนนๆทานแปลงเปนอ.หรือเปนอนแปลวามิใช-ไมใช,ไมเปน-เปน.....หามิได,ไมมี-มี.....หามิไดเรียงไวหนาทงบททง๒เชนอพราหมโณมิใชพราหมณอนสโสมิใชมาอนุปปนโนไมเกิดขึนแลวอกตวาไมกทำแลวอกรณํการไมกระทำอทานํการไมใหอปุตตโกไมมีบุตรอนาลโยไมมีความอาลยเปนตนแตนโนเรียงไวโดดๆไมปฏิเสธในบทใดโดยเฉพาะแตปฏิเสธเนือความหมดทงประโยคเลยกไมตองแปลรวบเขากบกิริยาใดใหแปลเฉพาะนโนวาหามิไดเทานนฯเฉพาะมาแปลวาอยาใชปฏิเสธกิริยาอาขยาตเฉพาะทีลงวิภตติหมวดปญจมีสตตมีและอชชตนี,เทานนและใหแปลรวบเขากบกิริยานนเชนมา-โหตุจงอยามี,มา-กโรตุจงอยาทำ,มา-ภเวยยอยาพึงมี,มา-กเรยยอยาพึงกระทำเปนตนฯ","nex":16,"url":"na-no-ma"},{"id":"s057","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"หลักการแปล เสยฺยถีทํ","level":2,"path":["หลักการแปล เสยฺยถีทํ"],"pdf":44,"page":38,"html":"เสยฺยถีทํ นี้เป็นศัพท์นิบาต ใช้ในความหมายเป็นคำถาม แปลว่า อย่างไร สัมพันธ์ว่า \"ปุจฺฉนตฺถ\"
\nโดยมากจะวางไว้เฉพาะ เสยฺยถีทํ บทเดียว เวลาแปลต้องขึ้นปุจฺฉา มาเปิด อิติ ศัพท์ ประโยคภายในนั้น ต้องดูเนื้อความข้างหน้าว่าจะเติมอะไรมาเป็นตัวประธาน เมื่อมีตัวประธานก็ต้องเติมกิริยามาด้วย
\nส่วนประโยคหลังเป็นประโยคแก้ก็เติม วิสชฺชนํ เข้ามาเปิด ประโยคภายใน พร้อมทั้งเติม อิติ ศัพท์เข้ามา
\nอุปมา หมายถึง ข้อความที่นำมาเปรียบเทียบ มีใช้มากในธรรมบท ผู้ศึกษาควรทำความเข้าใจให้ดี คำว่า อุปมา เป็นการขยายความที่มีอยู่แล้วให้เด่นขึ้น เปรียบได้ทั้งฝ่ายดี ทั้งฝ่ายชั่ว
\nดังภาษาไทยว่า หญิงคนนี้ช่างงดงาม เหมือนกับพระจันทร์วันเพ็ญ คำว่า เหมือนพระจันทร์วันเพ็ญ เป็นคำแสดงให้รู้ว่า หาหญิงใดเปรียบได้ยาก เพราะพระจันทร์วันเพ็ญเป็นคือที่พระจันทร์เต็มดวงและถือได้ว่าสวยที่สุดกว่าทุก ๆ วัน
\nศัพท์ที่ใช้เป็น อุปมา เปรียบเทียบมี วิย (ราวกะ) , อิว (เพียงดัง) , ยถา (ราวกะ), วางไว้หลังบทเนื้อความที่นำมาเปรียบเทียบ นั้นๆ แปลได้ ๔ อย่างตามหลักการแปล คือ
\n๑.อุปมาลิงคตฺถะ ๒.อุปมาวิเสสนะ ๓.อุปมาวิกติกัตตา ๔.อุปมาวิกติกัมมะ
\nคือการแปลบทประธานของประโยคลิงคัตถะนั่นเองต่างแต่ควบด้วย วิย, อิว, ยถา ศัพท์ ซึ่งจัดเป็นอุปมา แทรกมาในประโยคใหญ่ มีการวางบทไว้เฉพาะบทเดียวก็มี หลายๆ บทก็มี แปลแล้วสัมพันธ์ได้ ได้ความหมายไม่ต้องเติมอะไรมา ถ้าแปลแล้วสัมพันธ์ไม่ได้ ไม่ได้ความหมายต้องเติมมา โดยเฉพาะในรูปของคาถานิยมเติมโดยมาก เพราะบังคับฉันท์
\nวิธีเติมให้เอาธาตุที่กิริยาคุมพากย์ในประโยคใหญ่มาประกอบ ด้วยเครื่องปรุงในกิริยากิตก์โดยลง อนฺต, มาน ปัจจัย และต้องให้มีลิงค์ , วจนะ,วิภัตติ เสมอกับบทประธาน ประโยคอุปมาลิงคัตถะ นิยมแปลหลัง กิริยาในระหว่าง หรือ กิริยาคุมพากย์ แปลหลังนามนามได้บ้างมีส่วนน้อย
\nวิย ศัพท์ ควบ สำนวนแปลว่า ราวกะ อ. ....................... อิว ศัพท์ ควบ สำนวนแปลว่า เพียงดัง อ. ...................... ยถา ศัพท์ ควบ สำนวนแปลว่า ราวกะ อ. ......................
\nไม่เติม เช่น
\nเติมในรูปของคาถา เช่น
\nคือ. การแปลบทคุณที่มี. ลิงค์, วจนะ, วิภัตติ เสมอกับบทนามนาม แต่ทำหน้าที่เป็นวิสสนะ ควบด้วย วิย, อิว, ยถา ศัพท์ซึ่งจัดเป็น. อุปมาวิเสสนะ
\nวิธีการแปลก็แปลไปตามหลักการแปล วางไว้ตรงไหนเมื่อแปลไปถึง อุปมาวิเสสนะก็แปลได้เลย
\nวิย ศัพท์ ควบ วิเสสนะของคน สำนวนแปลว่า ผู้ราวกะว่า......... วิย ศัพท์ ควบ วิเสสนะของสิ่งของ สำนวนแปลว่า อันราวกะว่า......... วิย ศัพท์ ควบ วิเสสนะของสัตว์ สำนวนแปลว่า ตัวราวกะว่า......... ยถา ศัพท์ ควบ ก็มีนัยเดียวกับ วิย ศัพท์ อิว ศัพท์ ควบ วิเสสนะของคน สำนวนแปลว่า ผู้เพียงดัง......... อิว ศัพท์ ควบ วิเสสนะของสิ่งของ สำนวนแปลว่า อันเพียงดัง......... อิว ศัพท์ ควบ วิเสสนะของสัตว์ สำนวนแปลว่า ตัวเพียงดัง.........
\nคือ การแปลบทคุณ ที่มี วิภัตติ , วจนะ เสมอกับบทนามนาม ส่วนลิงค์ต่างกันได้ควบด้วย วิย, อิว, ยถา ศัพท์ แปลเน้นความ ซึ่งจัดเป็นอุปมาวิกติกัตตา โดยมากมักวางไว้ใกล้กับธาตุรับวิกติกัตตา ๔ ตัว คือ หุ, ภู, อส,ชน ธาตุ ทั้งที่มีแล้วและเติมเข้ามารับ
\nสำหรับที่เติมเข้ามาถ้าไม่จบประโยค ให้ขึ้น หุตฺวา มารับ ถ้าจบประโยค ให้นำธาตุตัวใดตัวหนึ่งใน ๔ ตัวนั้น มาประกอบด้วยเครื่องปรุงอาขยาตโดยให้มี บุรุษ , วจนะ ตรงกับบทประธานเสมอ วิธีการแปลก็แปลไปตามหลักการแปล วางไว้ตรงไหนเมื่อแปลไปถึง อุปมาวิกติกัตตา ก็แปลได้เลย
\nวิย ศัพท์ ควบ สำนวนแปลว่า เป็นราวกะว่า........., เป็นผู้ราวกะว่า........., ยถา ศัพท์ ควบ ก็มีนัยเดียวกับ วิย ศัพท์ อิว ศัพท์ ควบ สำนวนแปลว่า เป็นเพียงดังว่า.........
\nคือ การแปลบทคุณ ที่มี วิภัตติ ตรงกับบทนามนามส่วนลิงค์และวจนะต่างกันได้ ต่างแต่ว่าบทวิกติกัมมะสัมพันธ์เข้าได้กับ จร ธาตุ และ กรุ ธาตุ เท่านั้น ถ้าไม่มีก็ต้องขึ้นมารับเสมอ ส่วนที่มีกิริยาคุมพากย์อยู่แล้วให้เติม กตฺวา ถ้ายังไม่มีกิริยาคุมพากย์ให้นำเอา กรุ ธาตุไปประกอบด้วยเครื่องปรุงอาขยาต
\nวิย ศัพท์ ควบ สำนวนแปลว่า ให้เป็นราวกะว่า.........
\nยถา ศัพท์ ควบ สำนวนแปลว่า ให้เป็นราวกะว่า.........
\nอิว ศัพท์ ควบ สำนวนแปลว่า ให้เป็นเพียงดังว่า......... เช่น
\nในอุปมาทั้ง ๔ นั้น อุปมาวิเสสนะสามารถแปลเป็น อุปมาวิกติกัตตาได้ แล้วเติมธาตุรับวิกติกัตตา มารับฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":true,"navigation_toc":false,"n":"ประโยคเทียบเคียง๑.(เถโร)“อตถิทินนํ,อตถิยิฏฐนติทินนทานาทีนํผลํคคณตเลจนทํวิย(กตวา)ทสเสสิ.๓/๓๔(อ.พระเถระ)แสดงแลวซึงธรรม(แกเมียและผวท.)แมทงสองกลาวแลวซึงคุณแหงรตนะท.๓แสดงซึงผล(แหงกุศล)มีทานอนบุคคลถวายแลวเปนตนวา(อ.ทาน)อนบุคคลใหแลวมีอยู,อ.ยญอนบุคคลบูชาแลวมีอยูดงนีเปนตน.(กระทำ)ใหเปนราวกะวาพระจนทรในพืนแหงทองฟาฯ๒.สา(วิสาขา)ฯเปฯปณณาการํเปเสนตีสกลนคราวาสิโนญาตเกวิยอกาสิ.๓/๕๙(อ.นางวิสาขา)นนสงไปอยูซึงเครืองบรรณาการไดกระทำแลว(ซึงชนท.)ผูอยูในพระนครทงสินโดยปกติใหเปนราวกะวาญาติดวยประการฉะนีฯ๓.สสสุํปิสสุรํปิสามิกํปิอคคิกขนธํวิย(จ)อุรุคราชานํวิยจกตวาปสสิตุํวฏฏติ.๓/๖๓อ.อน(อนเจา)เหนแมซึงแมผวแมซึงพอผวแมซึงสามีกระทำใหเปนราวกะวากองไฟดวยใหเปนราวกะวานาคผูพระราชาดวยยอมควรในอุปมาทง๔นนอุปมาวิเสสนะสามารถแปลเปนอุปมาวิกติกตตาไดแลวเติมธาตุรบวิกติกตตามารบฯ","nex":3,"url":"upama#prayok-thiap-khiang-4"},{"id":"s063","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"แปลศัพท์ สกรรถ","level":2,"path":["แปลศัพท์ สกรรถ"],"pdf":48,"page":42,"html":"บทนามนาม คุณนาม กิริยากิตก์ และ นามกิตก์ รูปศัพท์เดิมเป็นอย่างไรเวลาลงวิภัตตินามก็ลงไปตามรูปศัพท์เดิมนั้นเอง
\nเวลาแปลก็ให้แปลไปตามวิภัตตินั้นๆ แปลให้ครบถ้วนให้หมดทุกศัพท์จึงจะใช้ได้ จะปล่อยศัพท์ใดศัพท์หนึ่งทิ้งไม่ได้ ถ้าไม่แปลเอาจะขาดจะเสียความหมาย นับว่าเป็นการแปลผิดอย่างสำคัญ
\nแต่มีบางศัพท์ ลงข้างหลังศัพท์ต่างๆ แล้ว ท่านห้ามไม่ให้แปลเอา ให้ตัดทิ้งคงให้แปลเอาเฉพาะศัพท์หน้าเท่านั้น หรือใช้แปลทับศัพท์ ไว้ในรูปเดิมก็ได้ ศัพท์ที่ไม่แปลเอานี้ ท่านเรียกศัพท์สกรรถ (คำว่า สกรรถ มคธเป็น สกตฺโถ แปลว่ามีเนื้อความเท่าเดิม คือ ศัพท์ข้างหลังไม่มีความหมายเป็นพิเศษ คงมีความหมายเป็นพิเศษ คงมี
\nความหมายเฉพาะศัพท์หน้าเท่านั้น) ศัพท์สกรรถนี้ลงไว้ เพื่อทำศัพท์ที่เป็นลิงค์ใดลิงค์หนึ่งอยู่แล้ว ให้กลายเป็นลิงค์อื่นบ้าง เพื่อความไพเราะสละสลวยของภาษาบ้าง ฯ
\nศัพท์สกรรถ คือ ก อนฺต คต ชาต ชาติ เป็นต้น มีวิธีประกอบและแปลดังนี้
\nเช่น
\nรูปศัพท์ที่ลง ก สกรรถ ดังแสดงมานี้ อาจทำให้หลงผิดไปว่า เป็น ณฺวุ ปัจจัยแปลงเป็น อก ต้องกำหนดให้ดี ฯ
\nอีกอย่างหนึ่ง ศัพท์ที่มี ก เป็นที่สุดให้แปลว่า น้อยก็มี ถ้าอย่างนี้ไม่ใช่ ก สกรรถ แต่ ก นั้น เป็นคุณนามไป เช่น
\nพึงกำหนดว่า ก สกรรถนั้นเป็น อ หรือ อา การันต์ แจกได้ทั้ง ๓ ลิงค์
\n(อนฺต ตามปกติแปลว่า ที่สุด แต่ใช้เป็นศัพท์สกรรถ ไม่ต้องแปลเอา) เช่น
\nอนฺต สกรรถ ทำศัพท์ที่เป็นลิงค์อื่นให้เป็น ปุํลิงค์ ดัง กมฺม สุตฺต เดิมเป็น นปุํ. แต่ใช้ อนฺตสกรรถ แล้วกลายเป็น ปุํ. ฯ
\n(คต เดิมแปลว่า ไปแล้ว แต่ใช้เป็นศัพท์สกรรถไม่ต้องแปลเอา ) เช่น
\nคต สกรรถ เห็นท่านใช้เป็น ปุํ. และ นปุํ. ดังตัวอย่างเท่านั้น ฯ
\n( ชาต เดิมแปลว่า เกิดแล้ว ) เช่น
\nชาต สกรรถ เห็นท่านใช้เฉพาะ นปุํ. เท่านั้น ฯ
\n(ชาติเดิมแปลว่า ความเกิด) เช่น
\nชาติ เห็นท่านใช้เฉพาะ อิต. เท่านั้น ดังตัวอย่างที่แสดงมานี้ ฯ
\nจึงสรุปลงเป็นหลักได้ว่า ถ้าอยากจะเปลี่ยนแปลงลิงค์เดิมของศัพท์นั้นๆ ก็ให้ลง ก อนฺต คต ชาต ชาติ สกรรถศัพท์เท่านั้นๆ ก็จะกลายเป็นลิงค์อื่นจากลิงค์เดิมทันทีตามความประสงค์ ฯ
","outline":[{"title":"ก สกรรถ","section":"s063","anchor":"ka"},{"title":"อนฺต สกรรถ","section":"s063","anchor":"anta"},{"title":"คต สกรรถ","section":"s063","anchor":"gata"},{"title":"ชาต สกรรถ","section":"s063","anchor":"jata"},{"title":"ชาติ สกรรถ","section":"s063","anchor":"jati"}],"topics":[{"anchor":"ka","title":"(๑) ก สกรรถ","level":2},{"anchor":"anta","title":"(๒)อนฺต สกรรถ","level":2},{"anchor":"gata","title":"(๓) คต สกรรถ","level":2},{"anchor":"jata","title":"(๔) ชาต สกรรถ","level":2},{"anchor":"jati","title":"(๕) ชาติ สกรรถ","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลศพทสกรรถบทนามนามคุณนามกิริยากิตกและนามกิตกรูปศพทเดิมเปนอยางไรเวลาลงวิภตตินามกลงไปตามรูปศพทเดิมนนเองเวลาแปลกใหแปลไปตามวิภตตินนๆแปลใหครบถวนใหหมดทุกศพทจึงจะใชไดจะปลอยศพทใดศพทหนึงทิงไมไดถาไมแปลเอาจะขาดจะเสียความหมายนบวาเปนการแปลผิดอยางสำคญแตมีบางศพทลงขางหลงศพทตางๆแลวทานหามไมใหแปลเอาใหตดทิงคงใหแปลเอาเฉพาะศพทหนาเทานนหรือใชแปลทบศพทไวในรูปเดิมกไดศพททีไมแปลเอานีทานเรียกศพทสกรรถ(คำวาสกรรถมคธเปนสกตโถแปลวามีเนือความเทาเดิมคือศพทขางหลงไมมีความหมายเปนพิเศษคงมีความหมายเปนพิเศษคงมีความหมายเฉพาะศพทหนาเทานน)ศพทสกรรถนีลงไวเพือทำศพททีเปนลิงคใดลิงคหนึงอยูแลวใหกลายเปนลิงคอืนบางเพือความไพเราะสละสลวยของภาษาบางฯศพทสกรรถคือกอนตคตชาตชาติเปนตนมีวิธีประกอบและแปลดงนี(๑)กสกรรถเชนวตถุกํเปนทีตง(วตถุ-ก),อคนธกํไมมีกลิน(อคนธ-ก)องคุลิมาลเกในพระองคุลิมาล(องคุลิมาลา-ก),อจกขุโกไมมีจกษุ(อจกขุ-ก),อจิตตกํไมมีจิต(อจิตต-ก),อญญวิหิตโกมีใจสงไปแลวในทีอืน(อญญวิหิต-ก),อญญาตโกผูอน-ไมรูแลว(อญญาต-ก),อุปกีตโกผูอนพระศาสดาทรงไถไวแลว(อุปกีต-ก),อุปกปปนกํอนเขาไปสำเรจ(อุปกปปน-ก),อคฆนโกอนควรคา(อคฆน-ก),วิจรณโกผูเทียวไป(วิจรณ-ก)รูปศพททีลงกสกรรถดงแสดงมานีอาจทำใหหลงผิดไปวาเปนณวุปจจยแปลงเปนอกตองกำหนดใหดีฯอีกอยางหนึงศพททีมีกเปนทีสุดใหแปลวานอยกมีถาอยางนีไมใชกสกรรถแตกนนเปนคุณนามไปเชนปุตตโกอ.บุตรนอยกุมารโกอ.กุมารนอยคามโกอ.บานนอยมญจโกอ.เตียงนอยปีฐกํอ.ตงนอยหตถิโปตโกอ.ชางผูลูกนอยพึงกำหนดวากสกรรถนนเปนอหรืออาการนตแจกไดทง๓ลิงค(๒)อนตสกรรถ(อนตตามปกติแปลวาทีสุดแตใชเปนศพทสกรรถไมตองแปลเอา)เชนกมมนโต-กมมนตาอ.การงาน(กมม-อนต)สุตตนโตอ.พระสูตร(สุตต-อนต)อนตสกรรถทำศพททีเปนลิงคอืนใหเปนปุํลิงคดงกมมสุตตเดิมเปนนปุํ.แตใชอนตสกรรถแลวกลายเปนปุํ.ฯ(๓)คตสกรรถ(คตเดิมแปลวาไปแลวแตใชเปนศพทสกรรถไมตองแปลเอา)เชนทิฏฐิคตานิอ.ทิฏฐิท.(ทิฏฐิ-คต)ติรจฉานคโตอ.สตวดิรจฉาน(ติรจฉาน-คต)คตสกรรถเหนทานใชเปนปุํ.และนปุํ.ดงตวอยางเทานนฯ(๔)ชาตสกรรถ(ชาตเดิมแปลวาเกิดแลว)เชนกิเลสชาตํอ.กิเลสหรืออ.กิเลสชาตธมมชาตํอ.ธรรมชาตหรืออ.ธรรมโทสชาตํอ.โทษหรืออ.โทษชาตคุณชาตํอ.คุณหรืออ.คุณชาตชาตสกรรถเหนทานใชเฉพาะนปุํ.เทานนฯ(๕)ชาติสกรรถ(ชาติเดิมแปลวาความเกิด)เชนธมมชาติอ.ธรรมชาติคุณชาติอ.คุณชาติโทสชาติอ.โทษชาติชาติเหนทานใชเฉพาะอิต.เทานนดงตวอยางทีแสดงมานีฯจึงสรุปลงเปนหลกไดวาถาอยากจะเปลียนแปลงลิงคเดิมของศพทนนๆกใหลงกอนตคตชาตชาติสกรรถศพทเทานนๆกจะกลายเปนลิงคอืนจากลิงคเดิมทนทีตามความประสงคฯ","nex":28,"url":"sakattha"},{"id":"s064","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"ว่าด้วย สนฺต ศัพท์","level":2,"path":["ว่าด้วย สนฺต ศัพท์"],"pdf":50,"page":44,"html":"เป็น สม ธาตุ ลง ต ปัจจัย แปลง ต เป็น นต แล้วลบที่สุดธาตุจึงเป็น สนฺต
\nเป็น อส ธาตุ ลง อนฺต ลบต้นธาตุ จึงเป็น สนฺต วิธีแจก สนฺต ทั้ง ๒ ชนิด ให้แจกตามแบบ ปุริส และ ภวนฺต จะแจกตามแบบ ภวนฺต เป็น ปุํ. ให้ดูดังนี้
","outline":[{"title":"สนฺต แปลว่าสงบแล้ว","section":"s064","anchor":"santa-peace"},{"title":"สนฺต แปลว่ามีอยู่","section":"s064","anchor":"santa-existing"},{"title":"แจกตามแบบ ภวนฺต","section":"s065","anchor":"s065"},{"title":"สํ","section":"s065","anchor":"sam"},{"title":"สติ","section":"s065","anchor":"sati"},{"title":"สตํ","section":"s065","anchor":"satam"},{"title":"อสฺส","section":"s065","anchor":"assa"}],"topics":[{"anchor":"santa-peace","title":"ก. สนฺต แปลว่า สงบแล้ว","level":2},{"anchor":"santa-existing","title":"ข. สนฺต แปลว่า มีอยู่","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"วาดวยสนตศพทก.สนตแปลวาสงบแลวเปนสมธาตุลงตปจจยแปลงตเปนนตแลวลบทีสุดธาตุจึงเปนสนตข.สนตแปลวามีอยูเปนอสธาตุลงอนตลบตนธาตุจึงเปนสนตวิธีแจกสนตทง๒ชนิดใหแจกตามแบบปุริสและภวนตจะแจกตามแบบภวนตเปนปุํ.ใหดูดงนี","nex":0,"url":"santa"},{"id":"s065","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"สนฺต (สงบแล้ว) แจกตามแบบ ภวนฺต ดังนี้","level":3,"path":["ว่าด้วย สนฺต ศัพท์","สนฺต (สงบแล้ว) แจกตามแบบ ภวนฺต ดังนี้"],"pdf":50,"page":44,"html":"| ป. | สํ | สนฺตา | สนฺโต |
| ทุ. | สนฺตํ | สนฺเต | สนฺโต |
| ต. | สตา | สนฺเตหิ | สนฺเตภิ |
| จ. | สโต | สตํ | สนฺตานํ |
| ปญฺจ | สตา | สนฺเตหิ | สนฺเตภิ |
| ฉ. | สโต | สตํ | สนฺตานํ |
| ส. | สติ สนฺเต | สนฺเตสุ | |
| อา. | สนฺต | สนฺตา | สนฺโต |
วิธีทำตัวเปลี่ยนแปลงวิภัตติ และการันต์ พึงดู ภวนฺต ในนาม ๒ ส่วน สนฺต แจกตามแบบ ปุริส นั้นง่ายแล้ว
\nมีปัญหาถามว่า ศัพท์เหล่านี้คือ สํ สติ สตํ อสฺส เป็นศัพท์อะไรบ้าง จงจาระไนมาดู ?
\nมีคำตอบดังนี้
\nเป็น สํ อุปสัค แปลว่า พร้อม - กับ - ดี
\nข. สํ เป็น สนฺต แปลว่า สงบแล้ว หรือ มีอยู่ ลง สิ ปฐมา. แปลง สิ กับ นต เป็น อํ จึงเป็น สํ
\nค.สํ เป็น สยํ ๆ แปลงเป็น สํ แปลว่า ของตน ลง สิ หรือ อํ วิภัตติ
\nแปลว่า สงบแล้ว หรือ มีอยู่ เดิมเป็น สนฺต ลง สฺมึ สตฺตมี แปลง นต กับ สฺมึ เป็น ติ จึงเป็น สติ
\nข. สติ แปลว่า ธรรมชาติเป็นเครื่องระลึก เดิมเป็น สร ธาตุ ลง ติ ปัจจัย ลบที่สุดธาตุ วิเคราะห์ว่า สรติ เอตายาติ - สติ
\nแปลว่า ของผู้สงบแล้วทั้งหลาย หรือ ของผู้มีอยู่ทั้งหลาย เดิมเป็น สม ธาตุหรือ อส ธาตุ ลง อนฺต หรือ ต ปัจจัย ลง นํ จตุตฺถี และฉฏฺฐี แปลง นต กับ นํ เป็น ตํ จึงเป็น สตํ
\nข. สตํ แปลว่า ร้อย เป็นปกติสังขยา ลง สิ หรือ อํ จึงเป็น สตํ
\nแปลว่า ม้า ศัพท์เดิมเป็น อสฺส ลง สิ อาลปนะ ลบ สิ เสีย
\nข. อสฺส แปลว่า นี้ หรือ นั้น เดิมเป็น อิม หรือ ต ลง ส จตุตฺถี และ ฉฏฺฐี แปลง อิม หรือ ต เป็น อ แปลง ส เป็น สฺส จึงเป็น อสฺส
\nค. อสฺส แปลว่า พึงเป็น เดิมเป็น อส ธาตุ แปลงกับ เอยย เป็น อสฺส
","outline":[],"topics":[{"anchor":"sam","title":"ก. สํ","level":2},{"anchor":"sati","title":"ก. สติ","level":2},{"anchor":"satam","title":"ก. สตํ","level":2},{"anchor":"assa","title":"ก. อสฺส","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"สนต(สงบแลว)แจกตามแบบภวนตดงนี||||||---|---|---|---||ป.|สํ|สนตา|สนโต||ทุ.|สนตํ|สนเต|สนโต||ต.|สตา|สนเตหิ|สนเตภิ||จ.|สโต|สตํ|สนตานํ||ปญจ|สตา|สนเตหิ|สนเตภิ||ฉ.|สโต|สตํ|สนตานํ||ส.|สติสนเต|สนเตสุ|||อา.|สนต|สนตา|สนโต|วิธีทำตวเปลียนแปลงวิภตติและการนตพึงดูภวนตในนาม๒สวนสนตแจกตามแบบปุริสนนงายแลวมีปญหาถามวาศพทเหลานีคือสํสติสตํอสสเปนศพทอะไรบางจงจาระไนมาดู?มีคำตอบดงนีก.สํเปนสํอุปสคแปลวาพรอม-กบ-ดีข.สํเปนสนตแปลวาสงบแลวหรือมีอยูลงสิปฐมา.แปลงสิกบนตเปนอํจึงเปนสํค.สํเปนสยํๆแปลงเปนสํแปลวาของตนลงสิหรืออํวิภตติก.สติแปลวาสงบแลวหรือมีอยูเดิมเปนสนตลงสมึสตตมีแปลงนตกบสมึเปนติจึงเปนสติข.สติแปลวาธรรมชาติเปนเครืองระลึกเดิมเปนสรธาตุลงติปจจยลบทีสุดธาตุวิเคราะหวาสรติเอตายาติ-สติก.สตํแปลวาของผูสงบแลวทงหลายหรือของผูมีอยูทงหลายเดิมเปนสมธาตุหรืออสธาตุลงอนตหรือตปจจยลงนํจตุตถีและฉฏฐีแปลงนตกบนํเปนตํจึงเปนสตํข.สตํแปลวารอยเปนปกติสงขยาลงสิหรืออํจึงเปนสตํก.อสสแปลวามาศพทเดิมเปนอสสลงสิอาลปนะลบสิเสียข.อสสแปลวานีหรือนนเดิมเปนอิมหรือตลงสจตุตถีและฉฏฐีแปลงอิมหรือตเปนอแปลงสเปนสสจึงเปนอสสค.อสสแปลวาพึงเปนเดิมเปนอสธาตุแปลงกบเอยยเปนอสส","nex":0,"url":"santa#santa-bhavanta"},{"id":"s066","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"เรื่อง อนฺต ปัจจัยอีก","level":2,"path":["เรื่อง อนฺต ปัจจัยอีก"],"pdf":51,"page":45,"html":"ขอเตือนว่า อนฺต ปัจจัย เมื่อลงหลังธาตุแล้วเป็น
\nแล้วแจกตามแบบ ภวนฺต
\nมีอยู่ในประโยคธรรมบทแล้วทำให้งง หลงไปว่า เป็น ต ปัจจัย เช่น ททโต กุพฺพโต กรํ ใครว่าเป็น วิภัตติอะไรจงตอบ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"เรืองอนตปจจยอีกขอเตือนวาอนตปจจยเมือลงหลงธาตุแลวเปนททนต-ใหอยูกุพพนตกระทำอยูกรนต-กระทำอยูแลวแจกตามแบบภวนตมีอยูในประโยคธรรมบทแลวทำใหงงหลงไปวาเปนตปจจยเชนททโตกุพพโตกรํใครวาเปนวิภตติอะไรจงตอบ","nex":3,"url":"anta-paccaya"},{"id":"s067","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"แปลประโยค ย – ต ต่างๆ โดยพยัญชนะ","level":2,"path":["แปลประโยค ย – ต ต่างๆ โดยพยัญชนะ"],"pdf":52,"page":46,"html":"ภาษามคธ นิยมใช้คำพูด – นั้น มากเป็นพิเศษ คงถือว่าเป็นคำพูดที่ไพเราะและเป็นคำเปรียบเทียบ ให้ผู้ฟังเล็งเห็นเป็นภาพชัดเจนนั่นเอง
\nคำว่า ใด – นั้น ก็คือ ประโยค ย. ประโยค ต. ซึ่งมีรวมทั้งหมด ๕ ประเภทใหญ่ๆ ดังนี้
\n๑. ประโยค ย – ต ใด – นั้น เรียกว่า ย. ต. สามัญ
\n๒. ประโยค ยถา- เสยยถา ฉันใด เรียกว่า ประโยคอุปมา, ตถา-เอวํ ฉันนั้น เรียกว่า ประโยคอุปไมย
\n๓. ประโยค ยถา โดยประการใด, ตถา-เอวํ โดยประการนั้น เรียกรวมกันว่าประโยคปการัตถะ
\n๔. ประโยค ยาว เพียงใด, ตาว เพียงนั้น เรียกรวมกันว่า ประโยคปริเฉท
\n๕. ประโยค ยสฺมา เหตุใด, ตสฺมา เพราะเหตุนั้น เรียกรวมกันว่า ประโยคเหตุ
\nการแปลประโยค ย-ต เหล่านี้ บางแห่งก็ง่าย บางแห่งก็ยากมาก เพราะท่านเรียงไว้สับสนกันผู้แปลต้องยึดหลักไวยากรณ์ไว้อย่างมั่นคง จึงจะแปลไม่ผิดความหมาย และตรงกับภาษาไทย
\nแต่วิธีแปลประโยค ย-ต มีหลักที่จะต้องยึดและคำนึงอยู่เสมอ ในขณะแปลดังนี้
","outline":[{"title":"ประโยค ย–ต ทั้ง ๕ ประเภท","section":"s067","anchor":"s067"},{"title":"วิธีเดินประโยค","section":"s068","anchor":"s068"}],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลประโยคย–ตตางๆโดยพยญชนะภาษามคธนิยมใชคำพูด–นนมากเปนพิเศษคงถือวาเปนคำพูดทีไพเราะและเปนคำเปรียบเทียบใหผูฟงเลงเหนเปนภาพชดเจนนนเองคำวาใด–นนกคือประโยคย.ประโยคต.ซึงมีรวมทงหมด๕ประเภทใหญๆดงนี๑.ประโยคย–ตใด–นนเรียกวาย.ต.สามญ๒.ประโยคยถา-เสยยถาฉนใดเรียกวาประโยคอุปมา,ตถา-เอวํฉนนนเรียกวาประโยคอุปไมย๓.ประโยคยถาโดยประการใด,ตถา-เอวํโดยประการนนเรียกรวมกนวาประโยคปการตถะ๔.ประโยคยาวเพียงใด,ตาวเพียงนนเรียกรวมกนวาประโยคปริเฉท๕.ประโยคยสมาเหตุใด,ตสมาเพราะเหตุนนเรียกรวมกนวาประโยคเหตุการแปลประโยคย-ตเหลานีบางแหงกงายบางแหงกยากมากเพราะทานเรียงไวสบสนกนผูแปลตองยึดหลกไวยากรณไวอยางมนคงจึงจะแปลไมผิดความหมายและตรงกบภาษาไทยแตวิธีแปลประโยคย-ตมีหลกทีจะตองยึดและคำนึงอยูเสมอในขณะแปลดงนี","nex":0,"url":"ya-ta"},{"id":"s068","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"วิธีแปลประโยค ย - ต","level":3,"path":["แปลประโยค ย – ต ต่างๆ โดยพยัญชนะ","วิธีแปลประโยค ย - ต"],"pdf":52,"page":46,"html":"๑.ให้เข้าแปลประโยค ย ก่อน เมื่อแปลประโยค ย หมดทุกบทแล้วจึงเข้าแปล ประโยค ต ที่หลังฯ
\n๒.แต่มีประโยค ย - ต บางแห่ง เฉพาะประโยค ต เป็นประโยคใหญ่และยาวมาก แต่มีประโยค ย เข้าไปแทรกตรงกลาง และประโยค ย นั้น เป็นประโยคเล็กๆ มีบทต่างๆ เพียงเล็กน้อย
\nถ้าอย่างนี้ก็ให้ดำเนินการแปลขึ้นก่อนที่ประโยค ต แปลส่งไปบทต่างๆไปเป็นทอดๆ พอไปถึง ต จะเป็น ต ชนิดใดก็ตาม ก็อย่าพึ่งแปลให้พัก ต ไว้ก่อน เข้าแปลประโยค ย จนหมดทุกบทแล้ว จึงกลับมาแปลตัว ต ที่หลัง แล้วดำเนินการแปลจนถึงจบประโยค ฯ
\n๓.มีประโยค ย - ต บางแห่งท่านเรียงประโยค ต ไว้ข้างหน้า เรียงประโยค ย ไว้ข้างหลัง ซึ่งผิดธรรมดา ย - ต ทั้งหลายดังนี้
\nถ้า ย - ต ตั้งอยู่อย่างนี้ มีวิธีแปล ๒ อย่างคือ
\n-ถ้าทั้ง ย - ต ลง สิ - โย ปฐมาวิภัตติ เป็นบทประธานในประโยค ก็ให้ข้ามไปแปลประโยค ย ซึ่งอยู่ข้างหลังนั้นก่อน แปลประโยค ย หมดทุกบทแล้ว จึงกลับมาแปลประโยค ต ที่หลัง ฯ
\n-ถ้าประโยค ต เฉพาะตัว ต ไม่ได้เป็นประธาน ลง วิภัตติ ต่างๆ ตั้งแต่ ทุติยา จนถึงสัตตมี ถ้าอย่างนี้ก็ให้แปลนามนามอื่น ที่เป็นประธานในประโยค ต นั้นก่อน เมื่อแปลถึงตัว ต ก็อย่าพึ่งแปลให้พัก ต ไว้ก่อน เข้าแปลประโยค ย จนหมดทุกบทแล้ว กลับมาแปลตัว ต ที่หลังก็เป็นอันว่าหมดเท่านี้
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"วิธีแปลประโยคย-ต๑.ใหเขาแปลประโยคยกอนเมือแปลประโยคยหมดทุกบทแลวจึงเขาแปลประโยคตทีหลงฯ๒.แตมีประโยคย-ตบางแหงเฉพาะประโยคตเปนประโยคใหญและยาวมากแตมีประโยคยเขาไปแทรกตรงกลางและประโยคยนนเปนประโยคเลกๆมีบทตางๆเพียงเลกนอยถาอยางนีกใหดำเนินการแปลขึนกอนทีประโยคตแปลสงไปบทตางๆไปเปนทอดๆพอไปถึงตจะเปนตชนิดใดกตามกอยาพึงแปลใหพกตไวกอนเขาแปลประโยคยจนหมดทุกบทแลวจึงกลบมาแปลตวตทีหลงแลวดำเนินการแปลจนถึงจบประโยคฯ๓.มีประโยคย-ตบางแหงทานเรียงประโยคตไวขางหนาเรียงประโยคยไวขางหลงซึงผิดธรรมดาย-ตทงหลายดงนีถาย-ตตงอยูอยางนีมีวิธีแปล๒อยางคือ-ถาทงย-ตลงสิ-โยปฐมาวิภตติเปนบทประธานในประโยคกใหขามไปแปลประโยคยซึงอยูขางหลงนนกอนแปลประโยคยหมดทุกบทแลวจึงกลบมาแปลประโยคตทีหลงฯ-ถาประโยคตเฉพาะตวตไมไดเปนประธานลงวิภตติตางๆตงแตทุติยาจนถึงสตตมีถาอยางนีกใหแปลนามนามอืนทีเปนประธานในประโยคตนนกอนเมือแปลถึงตวตกอยาพึงแปลใหพกตไวกอนเขาแปลประโยคยจนหมดทุกบทแลวกลบมาแปลตวตทีหลงกเปนอนวาหมดเทานี","nex":0,"url":"ya-ta#withi-plae"},{"id":"s069","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"แผนผัง ย - ต สามัญ","level":3,"path":["แปลประโยค ย – ต ต่างๆ โดยพยัญชนะ","แผนผัง ย - ต สามัญ"],"pdf":53,"page":47,"html":"หัวข้อนำของ ใด - นั้น
","outline":[{"title":"แผนผังใด–นั้น","section":"s070","anchor":"s070"},{"title":"ย แทรกในประโยค ต","section":"s071","anchor":"s071"}],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แผนผงย-ตสามญ","nex":0,"url":"ya-ta#phaenphang"},{"id":"s070","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"ใด - นั้น","level":3,"path":["แปลประโยค ย – ต ต่างๆ โดยพยัญชนะ","ใด - นั้น"],"pdf":53,"page":47,"html":"![\"แผนผัง](\"/handbook/img/ya-ta-samanya-diagram.png?v=1791819075996481826\")
ในข้อนี้ ต ที่สมาส เป็น ตกฺกโร นั้นเอง รับกันกับ ยํ ต่างก็โยค กิจฺจํ ด้วยกัน แต่เวลาแปลจะต้องรวบ จึงจะแปลได้ความดังแปลมานี้ ฯ
\nหัวข้อนำของ ฉันใด ฉันนั้น
","outline":[{"title":"แผนผังฉันใด–ฉันนั้น","section":"s073","anchor":"s073"},{"title":"ตถา–เอวํ อยู่หน้า","section":"s074","anchor":"s074"},{"title":"ยถา แทรกในประโยค ต","section":"s075","anchor":"s075"},{"title":"ย–ต ที่สับสนกัน","section":"s076","anchor":"s076"}],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ยถา-เอวํตถาอุปมาอุปไมย","nex":0,"url":"ya-saek-ta#yatha-evam-upama"},{"id":"s073","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"ฉันใด ฉันนั้น","level":3,"path":["ชนิดประโยค ย. แทรกประโยค ต.","ฉันใด ฉันนั้น"],"pdf":56,"page":50,"html":"![\"แผนผัง](\"/handbook/img/yatha-evam-upama-diagram.png?v=1791819076019430922\")
ประโยคอุปมา ใช้นิบาต ๒ ศัพท์คือ ยถา - เสยยถา แปลว่า ฉันใด เหมือนกัน ประโยคอุปไมย ใช้นินาต ๒ ศัพท์คือ ตถา - เอวํ แปลว่า ฉันนั้นฯ
\nทั้ง๒ชนิดนี้ เรียกว่า ประโยค ย-ต เหมือนกัน แต่เป็น ย-ต ชนิด อุปมา อุปไมย มีวิธีเรียงหน้า เรียงหลัง ก็เหมือน ย-ต สามัญที่กล่าวมาแล้ว ดังแผนผังข้างบนนี้
\nส่วนวิธีแปลก็เหมือน ย-ต สามัญคือให้แปลพวกประโยค ยถา ก่อนแล้วแปลพวกประโยค ตถา-เอวํ ที่หลัง แต่ถ้าเป็นประโยค ยถา แทรกเข้าไปในประโยค ตถา - เอวํ ตัว ตถา - เอวํ เรียงอยู่หลังประโยค ยถา ดังนี้ ก็ให้แปลประโยค ตถา-เอวํ นั้นก่อน ให้แปลส่งกันไปเป็นทอดๆไป ครั้นถึงตัว ตถา-เอวํ ก็อย่าพึ่งแปล ให้พักไว้ก่อนแล้วเข้าไปแปลประโยค ยถา จนหมดทุกบท จึงกลับมาแปลตัว ตถา - เอวํ แล้วส่งใส่กันไปเป็นทอดๆไปจนจบประโยคเหมือนๆกันกับการแปลประโยค ย-ต สามัญ ไม่มีอะไรแปลกกันเช่น
\n(เพิ่มว่า)
\nในประโยคนี้ ประโยค ต ไม่มี ตถา - เอวํ เวลาแปลต้องเพิ่มเอาเอง ส่วน ยถา ท่านเรียงไว้แล้ว เราเห็นแต่ ยถา จะไม่ใส่ ตถา-เอวํ ใช้ไม่ได้ ฯ
\nในข้อนี้ ประโยค ย ท่านไม่เรียง ยถา ไว้ให้ คงเรียงไว้เฉพาะ ตถา เราก็ต้องรู้เอาเองว่า เมื่อมี ตถา อยู่ข้างหลัง ข้างหน้าก็ต้องเพิ่ม ยถา แน่นอน ถ้าไม่เพิ่มจะแปลไม่ได้ความ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ฉนใดฉนนน๑.ยถา.........,เอวํตถา..........๒.(เอวํตถา).........,ยถา..........๓.........,ยถา........,เอวํตถา..........ประโยคอุปมาใชนิบาต๒ศพทคือยถา-เสยยถาแปลวาฉนใดเหมือนกนประโยคอุปไมยใชนินาต๒ศพทคือตถา-เอวํแปลวาฉนนนฯทง๒ชนิดนีเรียกวาประโยคย-ตเหมือนกนแตเปนย-ตชนิดอุปมาอุปไมยมีวิธีเรียงหนาเรียงหลงกเหมือนย-ตสามญทีกลาวมาแลวดงแผนผงขางบนนีสวนวิธีแปลกเหมือนย-ตสามญคือใหแปลพวกประโยคยถากอนแลวแปลพวกประโยคตถา-เอวํทีหลงแตถาเปนประโยคยถาแทรกเขาไปในประโยคตถา-เอวํตวตถา-เอวํเรียงอยูหลงประโยคยถาดงนีกใหแปลประโยคตถา-เอวํนนกอนใหแปลสงกนไปเปนทอดๆไปครนถึงตวตถา-เอวํกอยาพึงแปลใหพกไวกอนแลวเขาไปแปลประโยคยถาจนหมดทุกบทจึงกลบมาแปลตวตถา-เอวํแลวสงใสกนไปเปนทอดๆไปจนจบประโยคเหมือนๆกนกบการแปลประโยคย-ตสามญไมมีอะไรแปลกกนเชนยถาตุมเหตํนปสสถ,ตถาโสปิเตปาณเกนปสสติ.(ธ.บ.๑/๑๙)แปลวาตุมเหอ.ทานท.นปสสถยอมไมเหนตํจกขุปาลํซึงพระจกขุบาลนนยถาเอวฉนใดนนเทียวโสปิจกขุปาโลอ.พระจกขุปาลแมนนนปสสติยอมไมเหนปาณเกซึงสตวเลกท.เตเหลาเหลานนตถาฉนนนฯยถาปนทารุอาทีหินิปผนนานิตานิตานิภณฑานิทารุมยาทีนินามโหนติ,(ธ.บ.๑/๒๑)แปลวาปนเหมือนอยางวาภณฑานิอ.ภณฑะท.ตานิตานิเหลานนๆนิปผนนานิอนสำเรจแลวทารุอาทีหิดวยวตถุท.มีทอนไมเปนตนทารุมยาทีนินามชือวาเปนวตถุมีวตถุอนสำเรจแลวดวยไมเปนตนโหนติยอมเปนยถาฉนใด,เอเตปิธมมาอ.ธรรมท.แมเหลานนมโนมยานามชือวาเปนสภาพสำเรจแลวจากใจ(โหนติยอมเปน)ตถาฉนนน(ตรงกบแผนผงที๑)ยถา(เพิมวา)ตถาห.(ธ.บ.๑/๕๕)แปลวา(ธมมสงคาหกาจริโยอ.อาจารยผูสงคายนาซึงพระธรรม)อาหกลาวแลวยถาฉนใด,(ธมมสงคาหกาจริโยอ.อาจารยผูสงคายนาซึงพระธรรม)กลาวแลวตถาฉนนนฯ(มีอยูบางแหงใหจำวิธีแปลไว)ยถาหิทุคคตมนุสสาฯเปฯสมปทมิทํเวทิตพพํแปลวาหิเหมือนอยางวาทุคคตมนุสสาอ.มนุษยผูถึงแลวซึงยากท.กตถจิคนตุกามาเปนผูใครเพืออนไปในทีไหน(หุตวาเปน)นิกขมนติยอมออกไปขิปปํเอวพลนนนเทียว,ปนสวนวาราชูนํลทธุํอ.อนอนพระราชาท.ไดปริกมมํซึงการตระเตรียมมหนตํอนใหญหตถิวาหนกปปนาทีมีการตระเตรียมซึงพาหนะคือชางเปนตนยถาฉนใด,สมปทํอ.คำอุปไมยเปนเครืองยงอุปมาใหถึงพรอมอิทํนี(ปณฑิเตนอนบณฑิต)เวทิตพพํพึงทราบเอวํฉนนนฯ(ตรงกบแผนผงที๑)เสยยถาปิสาภนเตฉินนกณณนาสงคุฏฐาฯเปฯภาคํปินอุเปติ.แปลวาภนเตขาแตพระองคผูเจริญปลุฏฐมกกฏีอ.นางลิงลุนฉินนกณณนาสนงคุฏฐาตวมีหูและจมูกและหางอนขาดแลวสานน(โหติยอมเปน)เสยยถาปิแมฉนใด,ภนเตขาแตพระองคผูเจริญสากิยานีอ.นางสากิยานีชนปทกลยาณีผูงามในชนบทนอุเปติยอมไมเขาถึงสงขยํปิแมซึงการนบนอุเปติยอมไมเขาถึงกลํปิแมซึงเสียวนอุเปติยอมไมเขาถึงภาคํปิแมซึงสวนอุปนิธายเพราะอนเขาไปเทียบเคียงอจฉราสตานํซึงรอยแหงนางอปสรท.ปญจนนํ๕อิเมสํเหลานีเอวํเอวโขฉนนนนนเทียวแลฯ(ตรงกบแผนที๑)ยถามหาราชกูฏาคารมตโตฯเปฯมาตุกุจฉิคตาวิยวิลียนติ.แปลวามหาราชดูกอนพระราชาผูใหญปาสาโณปิแมอ.แผนหินกูฏาคารมตโตมีเรือนยอดเปนประมาณปกขิตโตอนบุคคลใสเขาแลวนิรยอคคิมหิในไฟแหงนรกคจฉติยอมถึงวิลยํซึงความยอยยบไปขเณนโดยขณะยถาฉนใด,ปนแตวาเอตถนิพพตตสตตาอ.สตวผูเกิดแลวท.ในนรกนนนวิลียนติยอมไมยอยยบไปกมมพเลนดวยกำลงแหงกรรมมาตุกุจฉิคตา(สตตา)วิยราวกะอ.สตวท.ผูไปแลวในทองแหงมารดา(เอวํฉนนน)ในประโยคนีประโยคตไมมีตถา-เอวํเวลาแปลตองเพิมเอาเองสวนยถาทานเรียงไวแลวเราเหนแตยถาจะไมใสตถา-เอวํใชไมไดฯ(ยถา)สงคามํโอติณณหตถิโนหิฯเปฯมยหํภาโร.แปลวาหิเหมือนอยางวาสหิตํอ.อนอดกลนสเรซึงลูกสรท.อาคเตอนมาแลวทิสาหิจากทิศท.จตูหิ๔ภาโรเปนภาระสงคามํโอติณณหตถิโนแหงชางตวหลงลงแลวสูสงคราม(โหติยอมเปน)(ยถาฉนใด),สหนํนามชืออ.อนอดกลนพหูหิทุสสีเลหิกถิตกถานํซึงถอยคำอนชนท.มากผูมีศีลอนโทษประทุษรายแลวกลาวท.ภาโรเปนภาระมยหํของเรา(โหติยอมเปน)ตถาเอวฉนนนนนเทียวฯ(ตรงกบแผนผงที๑)ในขอนีประโยคยทานไมเรียงยถาไวใหคงเรียงไวเฉพาะตถาเรากตองรูเอาเองวาเมือมีตถาอยูขางหลงขางหนากตองเพิมยถาแนนอนถาไมเพิมจะแปลไมไดความ","nex":7,"url":"ya-saek-ta#chan-dai-chan-nan"},{"id":"s074","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"ชนิด ตถา - เอวํ อยู่หน้า","level":3,"path":["ชนิดประโยค ย. แทรกประโยค ต.","ชนิด ตถา - เอวํ อยู่หน้า"],"pdf":58,"page":52,"html":"ในข้อนี้ ประโยค ตถา อยู่ต้น แต่ท่านไม่เรียง ตถา ไว้ ให้เพิ่มเอาเอง ศัพท์ว่า ยถาตํ เป็นนิบาต ทั้ง ตํ ให้แปลว่า ยถาตํ ฉันใดนั้น ฯ
\n(เพิ่มว่า)
\nใน ๓ ประโยคนี้ นักเรียนใหม่คงจะเข้าใจยากมาก จงพยายามจดจำวิธีแปลตามที่ได้เพิ่มเติมประโยคให้แล้วนั้น ประโยคนี้จะแปลเท่าที่มีอยู่ โดยไม่เพิ่มไม่ได้เด็ดขาด ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ชนิดตถา-เอวํอยูหนาโสปพพเตนวิยมหนเตนโสเกนอวตถริโตหุตวาอนปปกํโทมนสสํปฏิสํเวเทสิยถาตํอปปทุฏฐสสปทุฏฐมาโน.แปลวาโสเสฏฐีอ.เศรษฐีนน(รวบ)ปพพเตนวิยมหนเตนโสเกนอวถริโตเปนผูอนความโศกใหญราวกะวาภูเขาทวมทบแลว(หุตวาเปน)ปฏิสํเวเทสิเสวยแลวโทมนสสํซึงโทมนสอนปปกํอนมีประมาณไมนอย(ตรงหนาปฏิสํเวเทสิเพิมตถาแตอยาพึงแปลใหแปลประโยคยกอนวา)อปปทุฏฐสส(ปุคคลสส)ปทุฏฐมโน(ปุคคโล)อ.บุคคลผูประทุษรายแลว(ตอบุคคล)ผูไมประทุษรายแลว(ปฏิสํเวเทสิยอมเสวยโทมนสสํซึงโทมนสอนปปกํอนมีประมาไมนอย)ฉนใดนน(แปลตวาตถาฉนนน)(ตรงกบแผนผงที๒)ในขอนีประโยคตถาอยูตนแตทานไมเรียงตถาไวใหเพิมเอาเองศพทวายถาตํเปนนิบาตทงตํใหแปลวายถาตํฉนใดนนฯอยํนิคคยหวาทีนาม,เสยยถาปิสมมาสมพุทโธ(เพิมวา)(ตถา)อยํนิคคยหวาทีนาม(โหติ)เสยยถาปิสมมาสมพุทโธ(นิคคยหวาทีโหติ)แปลวาอยํอาจริโยอ.อาจารยคนนีนิคคยหวาทีนามชือวาเปนผูมีปกติกลาวขม(โหติ)ยอมเปน)สมมาสมพุทโธอ.พระสมมาสมพุทโธนิคคยหวาทีเปนผูมีปกติกลาวขม(โหติยอมเปน)เสยยถาปิแมฉนใด(ตถา)ฉนนน)ฯ(ตรงกบแผนผงที๒)ปุพเพวสนนิวาเสนปจจุปนนหิเตนวา(ทวีหิการเณหิ)(ชายมานํ)เอวนตํชายเตเปมํอุปปลํยโถทเกติ(ปทุมาทิกํเสสชลชาติกํวา)(ชายมานํ)อุทกํจกลลํจนิสสายชายเต)แปลวาเปมํอ.ความรกตํนน(ชายมานานํเมือเกิด)ชายเตยอมเกิด(ทวีหิการเณหิดวยเหตุท.๒)ปุพเพสนนิวาเสนวาคือดวยการอยูรวมกนในปางกอนหรือปจจุปนนหิเตนวาหรือคือดวยประโยชนเกือกูลในปจจุบน(พกเอวํไวกอนเขาแปลป.ยถาวา)อุปปลํวาอ.ดอกอุบลหรือปทุมาทิกํเสสชลชาติกํวาหรือวาอ.ชลชาติทีเหลือมีดอกปทุมเปนตน(ชายมานํเมือเกิด)อุทเกในนำ(ชายเตยอมเกิดนิสสายเพราะอาศยอุทกํจซึงนำดวยกลลํจซึงเปลือกตมดวยยถาฉนใดเอวํฉนนนฯ(ตรงกบแผนผงที๒)เทวทตตสสาปิกมมํเนวตถารญโญมาราปิตตตา,นวธกานํปโยชิตตตา,นสิลายปวิทธตตา,ปากฏํอโหสิ;ยถานาฬาคิริหตถิโนวิสสชชิตตตา.(ธ.บ.๑/๑๓๑)ก.เทวทตตสสาปิกมมํเนวตถารญโญมาราปิตตตา(ปากฏํอโหสิ),(เทวทตตสสาปิกมมํ)ยถานฬาคิริหตถิโนวิสชชิตตตา(ปากฏํอโหสิ)ฯข.(เทวทตตสสาปิกมมํตถา)นวธกานํปโยชิตตตา(ปากฏํอโหสิ),(เทวทตตสสาปิกมมํ)ยถานาฬาคิริหตถิโนวิสชชิตตตา(ปากฏํอโหสิ)ฯค.(เทวทตตสสาปิกมมํตถานสิลายปวิทธตตา(ปากฏํอโหสิ),(เทวทตตสสาปิกมมํ)ยถานาฬาคิริหตถิโนวิสชชิตตตา(ปากฏํอโหสิ)ฯก.แปลวา(แปลป.ตกอนวา)กมมํอ.กรรมเทวทตตสสาปิแมของพระเทวทต(ปากฏํเปนกรรมอนปรากฏแลวอโหสิไดเปนแลว)รญโญมาราปิตตตาเพราะความทีแหงพระราชาเปนผูอนพระเทวทตใหๆตายแลว(ใหสวรรคตแลว)(พกเนวกบตถาไวอยาพึงแปลไปแปลป.ยถากอนวา)กมมํอ.กรรมเทวทตตสสาปิวิสชชิตตตาเพราะความทีชางชือวานาฬาคิรีเปนสตวอนพระเทวทตใหปลอยแลวยถาฉนใด,(กลบไปแปลเนวตถาวา)ตถาฉนนนนเอวหามิไดนนเทียวฯข.แปลวากมมํอ.กรรมเทวทตตสสาปิแมของพระเทวทต(ปากฏํเปนกรรมปรากฏแลวอโหสิไดเปนแลว)วธกานํปโยชิตตตาเพราะความทีแหงนายขมงธนูท.เปนผูอนพระเทวทตประกอบแลว(พกนตถาไวไปแปลป.ยวา)(กมมํอ.กรรมเทวทตตสสาปิแมของพระเทวทตปากฏํเปนกรรมปรากฏแลวอโหสิไดเปนแลว)นาฬาคิริหตถิโนวิสชชิตตตาเพราะความทีแหงชางชือวานาฬาคิรีเปนสตวอนพระเทวทตใหปลอยแลวยถาฉนใด,(คนไปแปลนตถาวา)ตถาฉนนนนหามิไดฯค.แปลวากมมํอ.กรรมเทวทตตสสาปิแมของพระเทวทต(ปากฏํเปนกรรมปรากฏแลวอโหสิ)สิลายปวิทธตตาเพราะความทีแหงศิลาเปนของอนพระเทวทตกลิงแลว(พกนตถาไวไปแปลป.ยถาวา)กมมํอ.กรรมเทวทตตสสาปิแมของพระเทวทต(ปากฏํเปนกรรมอนปรากฏแลวอโหสิไดเปนแลว)นาฬาคิริหตถิโนวิสชชิตตตาเพราะความทีแหงชางชือวานาฬาคิรีเปนสตวอนพระเทวทตใหปลอยแลวยถาฉนใด(คืนไปแปลนตถา)ตถาฉนนนหามิไดฯ(ตรงกบแผนผงที๒)ใน๓ประโยคนีนกเรียนใหมคงจะเขาใจยากมากจงพยายามจดจำวิธีแปลตามทีไดเพิมเติมประโยคใหแลวนนประโยคนีจะแปลเทาทีมีอยูโดยไมเพิมไมไดเดดขาดฯ","nex":4,"url":"ya-saek-ta#tatha-yu-na"},{"id":"s075","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"ชนิด ยถา แทรกในประโยค ตถา - เอวํ","level":3,"path":["ชนิดประโยค ย. แทรกประโยค ต.","ชนิด ยถา แทรกในประโยค ตถา - เอวํ"],"pdf":61,"page":55,"html":"ในข้อความท่อนเดียว มีปีชระโยค ย - ต หลายชนิดทั้งเป็น ย - ต สามัญทั้งเป็น ย - ต อุปมาอุปไมย เรียงสับสนกัน มีอยู่หลายแห่งเช่น
\nในข้อนี้ ครูควรชี้ให้นักเรียนดูว่า ต ตัวไหน รับกับ ย ตัวไหน แบ่งเป็นกี่ประโยค แปลขึ้นตรงนี้ก่อน แล้วส่งไปหาบทนั้นๆ เพราะตรงนี้ยากมาก ต้องชี้ให้ดูจึงจะเข้าใจ
\nยิ่งแปลโดยอรรถ ตรงนี้เอาความยาก เพราะต้องตัด ย - ต ทิ้งก็มี ควรให้นักเรียนท่องจำเอาคำแปลโดยพยัญชนะ และโดยอรรถเสียเลยจะดีกว่า ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ประโยคย-ตทีสบสนกนในขอความทอนเดียวมีปีชระโยคย-ตหลายชนิดทงเปนย-ตสามญทงเปนย-ตอุปมาอุปไมยเรียงสบสนกนมีอยูหลายแหงเชนยถาปนอคนธกํปุปผํฯเปฯนอาวหติอผลํโหติ.แปลวาปนเหมือนอยางวาปุปผํอ.ดอกไมอคนธกํอนหากลินมิไดโยปุคคโลอ.บุคคลใดธาเรติยอมทรงไวนํปุปผํซึงดอกไมนนคนโธอ.กลินนผรติยอมไมแผไป(ยอมไมซาบซาน)สรีเรในสรีระตสสปุคคลสสของบุคคลนนยถาฉนใดฯเอตํปิพุทธวจนํอ.พระพุทธพจนแมนนเอวํฉนนน(ตอนีจงกำหนดใหดี)นอาวหติยอมมนำมาสุตคนธํจซึงกลินคือสุตะดวยธารณคนธํจซึงกลินคือธารณะดวยปฏิปตติคนธํจซึงกลินคือปฏิบติดวยอผลํโหติชือวายอมเปนคุณชาติไมมีผล(รวบหมดวา)โยนํสกกจจํฯเปฯตํอกุพพโต(ปุคคลสส)แก-อ.บุคคลใดยอมไมประพฤติโดยเอือเฟือซึงพระพุทธพจนนนดวยกิจท.มีการฟงเปนตนโดยเคารพ,-บุคคลนนผูไมประพฤติโดยเอือเฟืออยูโดยเคารพชือวา(แกบุคคล)ผูไมกระทำอยูซึง-อ.กิจใดอนตนพึงกระทำในพระพุทธพจนนน-กิจนนฯในขอนีครูควรชีใหนกเรียนดูวาตตวไหนรบกบยตวไหนแบงเปนกีประโยคแปลขึนตรงนีกอนแลวสงไปหาบทนนๆเพราะตรงนียากมากตองชีใหดูจึงจะเขาใจยิงแปลโดยอรรถตรงนีเอาความยากเพราะตองตดย-ตทิงกมีควรใหนกเรียนทองจำเอาคำแปลโดยพยญชนะและโดยอรรถเสียเลยจะดีกวาฯ","nex":1,"url":"ya-saek-ta#ya-ta-sapson"},{"id":"s077","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"ยถา-เอวํ ตถา ปการัตถะ","level":2,"path":["ยถา-เอวํ ตถา ปการัตถะ"],"pdf":63,"page":57,"html":"หัวข้อในตอนนี้
","outline":[{"title":"แผนผังโดยประการใด–โดยประการนั้น","section":"s079","anchor":"s079"},{"title":"วิธีแปลและตัวอย่าง","section":"s080","anchor":"s080"},{"title":"ยถา แทรกประโยค ตถา–เอวํ","section":"s081","anchor":"s081"}],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ยถา-เอวํตถาปการตถะ","nex":0,"url":"yatha-evam-pakarattha"},{"id":"s078","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"โดยประการใด – โดยประการนั้น","level":3,"path":["ยถา-เอวํ ตถา ปการัตถะ","โดยประการใด – โดยประการนั้น"],"pdf":63,"page":57,"html":"หัวข้อนำของ แผนผัง
","outline":[],"topics":[],"hide_title":true,"navigation_toc":false,"n":"โดยประการใด–โดยประการนน","nex":0,"url":"yatha-evam-pakarattha#doi-prakan-dai"},{"id":"s079","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"แผนผัง","level":3,"path":["ยถา-เอวํ ตถา ปการัตถะ","แผนผัง"],"pdf":63,"page":57,"html":"![\"แผนผัง](\"/handbook/img/yatha-evam-pakarattha-diagram.png?v=1791819076044516484\")
พอมองเห็นเส้นขีดแผนผัง ก็คงจะรู้ได้ว่าชนิดไหน ประโยค ย ตั้งอยู่หน้าตั้งอยู่หลัง จึงไม่จำเป็นต้องอธิบายอีก และวิธีแปลทั้ง ๓ ชนิดนี้ ก็เหมือนกันกับแปล ย-ต สามัญ ไม่มีอะไรแปลกกันจะยกตัวอย่างเลยดังนี้
\nส่วน ยถา - เอวํ ตามแผนผังที่ ๒ หาตัวอย่างมาแสดงไม่ได้ไม่เห็นมีใน ธ.บ. ภาค ๑-๒-๓-๔ หรือจะมีก็น้อยมาก มีตามแผนผังที่ ๑ กับที่ ๓ เป็นส่วนมาก
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ชนิดทียถาแทรกประโยคตถา-เอวํ๔.สตถาตสสาอาคมนภาวํญตวา,ยถาอตตโนสนติเกนิสินนาภิกขูนปญญายนติเอวมกาสิฯ(ธ.บ.๔หนา๒๐)แปลวาสตถาอ.พระศาสดาญตวาทรงทราบแลวตสสาอาคมนภาวํซึงความเปนคืออนมาแหงพระเทวีนน(สงขามป.ยถาไปใสพวกเอวํวา)อกาสิไดทรงกระทำแลว(พกเอวํไวเขาแปลประโยคยถาวา)ภิกขูอ.ภิกษุท.นิสินนาผูนงแลวสนติเกในสำนกอตตโนของพระองคนปญญายนติจะไมปรากฏยถาโดยประการใด,เอวํโดยประการนนฯ(ตรงกบแผนผงที๓)๕.ตสมาตตถมาสมตตํวสิตวาฯเปฯนิกขนตกาเลอิทธึวิสชเชสิ.แปลวาตสมาเพราะเหตุนนสตถาอ.พระศาสดาวสิตวาประทบอยูแลวตตถ(ฐาเน)ในทีนน(สงขามป.ยถา)อธิฏฐหิตวาทรงอธิษฐานแลว(พกตถาไวเขาแปลป.ยถาวา)ภิกขูอ.ภิกษุท.เตเหลานนปมุสสนติจะลืมเตลนาฬึซึงทะนานแหงนำมนดวยอุทกตุมพํจซึงลกจนแหงนำดวยอุปหนาจซึงรองเทาท.ดวยยถาโดยประการใดตถาโดยประการนนนิกขมนทิวเสในวนเปนทีเสดจออกนิกขมนโตเสดจออกไปอยูวิสชเชสิทรงคลายแลวอิทธึซึงฤทธิพหินิกขนตกาเลในกาลทีแหงพระองคเสดจออกไปแลวในภายนอกฯ(ตรงกบแผนผงที๓)๖.ยงกิญจิกตวาอิมสสสีลํภินทิตวา,ยถามํนมุญจตุ,ตถากาตุํวฏฏติ.(ธ.บ.๒หนา๖)แปลวา(ตองรวมแปลทงหมดจึงจะแปลได)ยงกิญจิกตวาฯเปฯกาตุํอ.อนอนเรากระทำซึงเหตุอยางใดอยางหนึงทำลายแลวซึงศีลของดาบสนีกระทำ(เขาป.ยถาวา)อ.ดาบสนีจงไมปลอยซึงเราโดยประการใด,โดยประการนนวฏฏติยอมควรฯ(ตรงกบแผนผงที๓)๗.อยํกสสปสมมาสมพุทธกาเลสากุณิโกหุตวาพหูสกุเณวธิตวาอิสสรชนํอุปฏฐหิ,เตสํทินนาวเสเสวิกกีณาติ,\"วิกกีณาวเสสามาเรตวาฐปิตาปูติกาภวิสสนตีติ,ยถาอุปปติตุํนสกโกนติ;ตถาเตสํชงฆฏฐีนิจปกขฏฐีนิจภินทิตวาราสึกตวาฐเปสิ.(ธ.บ.๒หนา๑๔๘)แปลวาอยํ(ติสโส)อ.ภิกษุชือวาติสสะนีสากุณิโกเปนบุคคลผูฆาซึงนกเปนอยูเปนในกาลแหงพระสมมาสมพุทธเจาพระนามวากสสปะฆาแลวซึงนกท.มากบำรุงแลวซึงอิสรชนวิกกีณาติยอมขายเตสํทินนาวเสเส(สกุเณ)ซึงนกท.อนเหลือลงจากนกอนตนใหแลวแกอิสรชนท.เหลานน(จินเตตวาคิดแลววา)วิกกีณาวเสสา(สกุณา)อ.นกท.อนเหลือลงจากนกอนเราขายแลวมาเรตวาฐปิตาอนเราใหตายแลวเกบไวแลวปูติกาจกเปนนกเปือยเนาภวิสสนติจกเปนดงนี(ขามป.ยถาไปแปลพวกตถาวา)ภินทิตวาทำลายแลวชงฆฏฐีนิจซึงกระดูกแหงแขงท.ดวยปกขฏฐีนิจซึงกระดูกแหงปีกท.ดวยเตสํสกุณานํแหงนกท.เหลานน(พกตถาไวเขาแปลป.ยถาวา)สกุณาอ.นกท.นสกโกนติยอมไมอาจอุปปติตุํเพืออนบินไปยถาโดยประการใด,ตถาโดยประการนนฐเปสิตงไวแลวกตวากระทำราสึใหเปนกองฯ(ตรงกบแผนผงที๓)สวนยถา-เอวํตามแผนผงที๒หาตวอยางมาแสดงไมไดไมเหนมีในธ.บ.ภาค๑-๒-๓-๔หรือจะมีกนอยมากมีตามแผนผงที๑กบที๓เปนสวนมาก","nex":4,"url":"yatha-evam-pakarattha#yatha-saek-tatha"},{"id":"s082","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"ยาว - ตาว ปริจเฉทนัตถะ","level":2,"path":["ยาว - ตาว ปริจเฉทนัตถะ"],"pdf":65,"page":59,"html":"หัวข้อในตอนนี้
หัวข้อนำของ แผนผัง
","outline":[],"topics":[],"hide_title":true,"navigation_toc":false,"n":"เพียงใดเพียงนน","nex":0,"url":"yava-tava#phiang-dai-phiang-nan"},{"id":"s084","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"แผนผัง","level":3,"path":["ยาว - ตาว ปริจเฉทนัตถะ","แผนผัง"],"pdf":65,"page":59,"html":"![\"แผนผัง](\"/handbook/img/yava-tava-pariccheda-diagram.png?v=1791819076065919406\")
พอมองดูแผนผังข้างบนนี้ ก็จะรู้ได้ทันทีว่า ชนิดไหน ประโยค ย ตั้งอยู่ข้างหน้าและข้างหลังเพราะได้อธิบายมาแล้ว ในพวก ย - ต ทั้งปวงที่แสดงมาแล้ว จึงจะยกตัวอย่างมาแปลให้ดูเท่านั้น ดังนี้
\n![\"แผนผัง](\"/handbook/img/yasma-tasma-cause-diagram.png?v=1791819076087743579\")
ตามปกติ ย - ต ชนิดนี้ ยสฺมา ชอบอยู่ประโยคหน้า ตสฺมา เรียงอยู่ประโยคหลังเสมอ ดังแผนผังที่ขีดไว้นั้น ตสฺมา เรียงอยู่ประโยคต้นไม่มี ส่วนประโยค ยสฺมา ไปแทรกอยู่ในประโยค ตสฺมา ก็มีน้อยที่สุด ไม่ว่าในคัมภีไหนก็เหมือนกันหมด เห็นมีอยู่เพียงประโยคเดียว ในธรรมบทภาค ๖ เรื่องยมกปาฏิหาริย์ ตอนพระพุทธเจ้าเสด็จลงจากสวรรค์
\nดังจะยกตัวอย่างมาให้ดูต่อไป
\nทั้ง ๒ ประโยคนี้ เรียกว่า ประโยคเหตุ คือประโยคที่มี ยสฺมา เรียงอยู่ เป็นประโยคเหตุ ประโยคที่มี ตสฺมา เรียงอยู่ เป็นประโยคผล
\nทั้ง ๒ ประโยคนี้มีเนื้อความแตกต่างกัน แต่ใจความก็สัมพันธ์กันอยู่ ประโยค ยสฺมา กล่าวถึงการกระทำอย่างใดอย่างหนึ่ง ประโยค ตสฺมา กล่าวถึงผลลัพธ์ของการกระทำนั้น เช่น ยสฺมา สทฺธมฺมเทสนํ อาคมฺม ชาติอาทิธมฺมา สตฺตา ชาติอาที หิมุจฺจนฺติ , ตสฺมา สทฺธมฺม-
\nอธิบาย ขึ้นต้นว่า ยสฺมา จนถึง มุจฺจนฺติ เป็นประโยค ยสฺมา กล่าวถึงเหตุ คือการแสดงพระสัทธรรม ซึ่งเป็นต้นเหตุ จะให้สัตว์พ้นทุกข์ จะได้มีความสุข , ส่วนประโยค ตสฺมา สทฺธมฺมเทสนา สุขา เป็นประโยค ตสฺมา กล่าวถึงผลที่ได้จากการ
\nแสดงพระสัทธรรม คือความสุขที่พ้นจากชาติ เป็นต้น ฉะนั้น จึงเรียกประโยค ยสฺมา ว่าประโยคเหตุ เรียกประโยค ตสฺมา ว่า ประโยคผล
\nสำหรับวิธีแปล ก็เหมือนกันกับประโยค ย - ต ทั้งปวงที่กล่าวมาแล้ว คือถ้าเป็นประโยคที่มี ยสฺมา เรียงอยู่หน้า ก็ให้แปลประโยค ยสฺมา นั้นก่อน ถ้าประโยคที่มี ยสฺมา เข้าไปแทรกในประโยค ตสฺมา ก็ให้แปลพวกประโยค ตสฺมา นั้นก่อน ครั้นแปลไปถึงตัว ตสฺมา ก็อย่าพึ่งแปล ให้พัก ตสฺมา ไว้ก่อน เข้าแปลพวกประโยค ยสฺมา เสียให้หมด แล้วกลับมาแปลตัว ตสฺมา ต่อจากนั้นก็ให้แปลส่งใส่บทต่างๆ เป็นทอดๆ ดังแสดงมาแล้ว
\nตัวอย่างเช่น (ตามแผนผังที่๑)
\nมีบางแห่งท่านจะเรียงไว้เฉพาะประโยค ยสฺมา ประโยค ตสฺมา ไม่มี ท่านไม่ได้เรียงไว้ เวลาแปลโดยพยัญชนะ จะแปลเพียงประโยค ยสฺมา ที่มีอยู่เท่านั้นไม่ได้ เมื่อแปลประโยค ยสฺมา จบแล้ว ต้องเพิ่มประโยค ตสฺมา เข้ามาเอง ดังแผนผังที่ขีดให้ดูนี้
\n![\"แผนผังที่](\"/handbook/img/yasma-tasma-added-result-diagram.png?v=1791819086767138298\")
การแปลเพิ่มประโยค ตสฺมา จะเอาประโยคจำพวกไหนมาเพิ่มเป็นพวก ตสฺมา ? ข้อนี้ได้อธิบายมาแล้วว่า ประโยค ยสฺมา เป็น ประโยคเหตุ ประโยค ตสฺมา เป็นประโยคผล ฯ
\nเมื่อท่านเรียงไว้เฉพาะประโยค ยสฺมา ซึ่งเป็นประโยค เหตุ เท่านั้น เวลาจะเพิ่มเป็นประโยค ตสฺมา ก็ต้องเอาประโยคผลมาเพิ่ม ประโยคผลนั้น เป็นประโยคที่กล่าวมาแล้วอยู่ข้างต้น ซึ่งแปลผ่านมาแล้วนั้นเองเช่น
\nประโยคนี้มีเฉพาะ ยสฺมา นาพฺพณํ วิสมนุเวติ แปลว่า
\nส่วน ตสฺมา (เฉพาะประโยคนี้) ให้เอาจำพวกประโยคที่อยู่ในคาถาเพิ่มคือ (ตสฺมา) ปาณิมฺหิ เจ วโร นาสฺส หเรยฺย ปาณินา วิสํ . โดยเพิ่ม ตสฺมา ไว้ต้นประโยค ดังใส่วงเล็บไว้นั้น แปลว่า
\n(เอาประโยคผลข้างต้นมาเพิ่มว่า)
\n(เอาประโยคผลในคาถามาเพิ่มว่า)
\n(เอาประโยคผลอฺญในคาถามาเพิ่มว่า)
\nอนึ่ง ยังมีศัพท์ที่ใช้แทน ยสฺมา - ตสฺมา อยู่อีก คือ ยํ เหตุใด, หิ เหตุใด, ยโต เหตุใด, เตน เพราะเหตุนั้น, ตโต เพราะเหตุนั้น, อิติ เพราะเหตุนั้น, ตํ เพราะเหตุนั้น,
\nแต่ศัพท์เหล่านี้ ไม่ค่อยใช้ในคัมภีร์ธรรมบทมากนัก โดยมากใช้มากอยู่ในคัมภีร์อื่นมีมงคลและสามนต์ เป็นต้น ส่วนในธรรมบท เห็นท่านใช้ หิ เหตุใด อิติ เพราะเหตุนั้น
\nอยู่แห่งหนึ่งคือ ธ.บ. ภาค ๑ เรื่องพระเทวทัตต์ หน้า ๑๕๒ เช่น
\nในบางคาถา มีข้อความขึ้นต้น กล่าวถึงเหตุ คือการทำดีและการทำชั่วอย่างใดอย่างหนึ่งเป็นต้น ตอนปลายกล่าวสรุปลงเป็นผล ตอนสรุปลงเป็นผล บางทีท่านก็เรียง นิบาต คือ หิ ไว้ให้ด้วย (หิ ต้องแปลว่า เพราะว่า)
\nถ้าท่านไม่เรียง หิ ไว้ให้ก็ให้ใส่มาเอง จึงค่อยแปลบทต่างๆ ต่อไปแต่ถ้าไม่อยากใส่ หิ เข้ามา จะใส่ ยสฺมา ลงไปก็ได้ ในประโยคที่สรุปลงเป็นผลนั้น
\nแต่ต้องเพิ่ม ตสฺมา กับยกเอาประโยคเหตุมาแปลซ้ำอีก เช่น
\nประโยคสรุปลงเป็นผลว่า จิตฺตํ คุตฺตํ สุขาวหํ ถ้าเพิ่ม หิ ว่า จิตฺตํ(หิ) คุตฺตํ สุขาวหํ ก็ไม่ต้องเพิ่ม ยสฺมา - ตสฺมา แต่สำหรับ หิ ต้องแปลว่า เพราะว่าทุกแห่งไป ฯ
\nประโยคนี้ ก็ขอให้ครูสอนให้ด้วย นักเรียนก็ควรเปิดหนังสือดู ตรงหน้าที่บอกไว้นั้นจะได้เห็นประโยคจริงว่าเป็นอย่างไร ฯ
\nข้อนี้ก็ให้ครูสอนแปลให้นักเรียนด้วย แต่พึงจำไว้ว่า โดยมากท่านไม่ค่อยแปลใส่ ยสฺมา – ตสฺมา ดังแนะนำมานี้ ท่านชอบใส่ หิ เข้าไปในประโยคผลดังอธิบายมาแล้ว เพราะง่ายแก่การแปลไม่วนหน้า วนหลัง
\nอนึ่ง ประโยคใดก็ตาม ถ้ามีเฉพาะ ต จะเป็น โส-สา-ตํ-ตถา-เอวํ-ตาว-ตสฺมา เป็นต้นก็ตามเวลาแปลก็ให้แปลเฉพาะ ต เท่านั้น ไม่ต้องใส่ ย เข้ามาอีก ดังมีอยู่ทั่วไป
\nแต่ถ้าประโยคใด มี ย อยู่แล้ว จะเป็น ย ชนิดใดก็ตาม เวลาแปลประโยค ย เสร็จแล้วต้องเพิ่มประโยค ต หรือเพิ่มตัว ต เข้ามาเสมอ ไม่เพิ่มไม่ได้เป็นอันขาดถือว่าผิด ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ใชหิแทนยสมาในบางคาถาในบางคาถามีขอความขึนตนกลาวถึงเหตุคือการทำดีและการทำชวอยางใดอยางหนึงเปนตนตอนปลายกลาวสรุปลงเปนผลตอนสรุปลงเปนผลบางทีทานกเรียงนิบาตคือหิไวใหดวย(หิตองแปลวาเพราะวา)ถาทานไมเรียงหิไวใหกใหใสมาเองจึงคอยแปลบทตางๆตอไปแตถาไมอยากใสหิเขามาจะใสยสมาลงไปกไดในประโยคทีสรุปลงเปนผลนนแตตองเพิมตสมากบยกเอาประโยคเหตุมาแปลซำอีกเชนสุทุททสํสุนิปุณํยตถกามนิปาตินํจิตตํรกขถเมธาวี,(ยสมา)จิตตํคุตตํสุขาวหํ,(ตสมา)สุทุททสํสุนิปุณํยตถกามนิปาตินํจิตตํรกขถเมธาวี.แปลวาเมธาวีอ.บุคคลผูมีปญญารกขถพึงรกษาจิตตํซึงจิตสุทุททสํอนบุคคลเหนไดโดยยากดวยดีสุนิปุณํอนละเอียดดวยดียตถกามนิปาตินํอนมีปกติตกลงในอารมณอนบุคคลพึงใครใดจิตตํอ.จิตคุตตํอนบุคคลคุมครองแลวสุขาวหํ(โหติ)เปนธรรมชาตินำมาซึงความสุข(ยอมเปน)(ยสมาเหตุใด)(ตสมาเพราะเหตุนน)เมธาวีอ.บุคคลผูมีปญญารกขถพึงรกษาฯลฯใหแปลอยางทีแปลมาแลวประโยคสรุปลงเปนผลวาจิตตํคุตตํสุขาวหํถาเพิมหิวาจิตตํ(หิ)คุตตํสุขาวหํกไมตองเพิมยสมา-ตสมาแตสำหรบหิตองแปลวาเพราะวาทุกแหงไปฯยตถนรมตีชโน,(ตตถ)วีตราคารเมสสนติ,(ยสมา)นเตกามคเวสิโน(โหนติ)(ตสมา)ยตถนรมตีชโน,(ตตถ)วีตราคารเมสสนติ.ประโยคนีกขอใหครูสอนใหดวยนกเรียนกควรเปิดหนงสือดูตรงหนาทีบอกไวนนจะไดเหนประโยคจริงวาเปนอยางไรฯทุนนิคคหสสลหุโนยตถกามนิปาติโนจิตตสสทมโถสาธุ,(ยสมา)จิตตํทนตํสุขาวหํ(โหติ)ตสมาทุนนิคคหสสลหุโนยตถกามนิปาติโนจิตตสสทมโถสาธุ.ขอนีกใหครูสอนแปลใหนกเรียนดวยแตพึงจำไววาโดยมากทานไมคอยแปลใสยสมา–ตสมาดงแนะนำมานีทานชอบใสหิเขาไปในประโยคผลดงอธิบายมาแลวเพราะงายแกการแปลไมวนหนาวนหลงอนึงประโยคใดกตามถามีเฉพาะตจะเปนโส-สา-ตํ-ตถา-เอวํ-ตาว-ตสมาเปนตนกตามเวลาแปลกใหแปลเฉพาะตเทานนไมตองใสยเขามาอีกดงมีอยูทวไปแตถาประโยคใดมียอยูแลวจะเปนยชนิดใดกตามเวลาแปลประโยคยเสรจแลวตองเพิมประโยคตหรือเพิมตวตเขามาเสมอไมเพิมไมไดเปนอนขาดถือวาผิดฯ","nex":3,"url":"yava-tava#hi-thaen-yasma"},{"id":"s093","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"วิธีแปล ยํ กิริยาปรามาส","level":3,"path":["ยาว - ตาว ปริจเฉทนัตถะ","วิธีแปล ยํ กิริยาปรามาส"],"pdf":73,"page":67,"html":"ประโยคที่มี ย ศัพท์ ประกอบรูปเป็น ยํ ทำหน้าที่ระบุถึงกิริยา เรียกว่า กิริยา-ปรามาส
\nตามปกติ ย ศัพท์ เป็นวิเสสนะสัพพนาม ต้องประกอบ ลิงค์ วจนะ วิภัตติ ตามบทนามนาม เช่น โย ปุริโส , ยา อิตฺถี , ยํ จิตฺตํ
\nแต่ในลักษณะประโยค กิริยา-ปรามาสนี้ ย ศัพท์ ไม่ได้ทำหน้าที่ขยายบทใดๆ เลย แปลเป็นลำดับ สุดท้าย คือแปลเป็นบทที่ระบุถึงกิริยา
\n๑ . ให้นำบทประธาน, วิเสสนะ , อัพภันตรกิริยาของประโยค ย มาประกอบเป็นฉัฏฐีวิภัตติ
\n๒. กิริยาคุมพากย์ของประโยค ย เป็น ภู , หุ , อส ธาตุให้นำบทวิกติกัตตาประกอบ ภาว, ตต, ตา ตัทธิต มีลิงค์ วจนะ วิภัตติตาม ต ศัพท์
\n๓.กิริยาคุมพากย์ของประโยค ย เป็นธาตุอื่นๆ ให้นำธาตุนั้นประกอบ ยุ ปัจจัย แล้วลง สิ ปฐมาวิภัตติเพื่อใช้เป็นประธาน
\nการแปล ต ปัจจัย คุมพากย์ในรูปของกัมมวาจก นับได้ว่าเป็นประโยคที่ยากสำหรับนักศึกษาที่เริ่มแปลใหม่ๆ ข้าพเจ้าเองจึงได้ค้นคว้านำเอารูปประโยคมาเพื่อให้นักศึกษาได้แปลดู เพื่อความชำนาญในการเดินประโยค โดยเฉพาะที่มีกิริยาในระหว่าง คือ อนฺต, มาน, ต, ตูน, ตฺวา, ตฺวาน ขยายประธาน ผู้ศึกษาจะต้องจำโครงสร้างการแปลกัมมวาจกให้ได้ก่อนจะทำให้การแปลง่ายขึ้น
\n๑. บทประธาน (อ.) ขาดไม่ได้
\n๒. บทตติยาวิภัตติ (อัน) ขาดไม่ได้
\n๓. กิริยาในระหว่าง (ถ้ามี)
\n๔.กิริยาคุมพากย์ ต ปัจจัย (ขาดไม่ได้)
\nให้แปลบทตติยาวิภัตติ (อัน) หลังประธาน
\nให้แปลบทตติยาวิภัตติ (อัน) หลังบทประธาน
\nให้แปล กิริยาในระหว่างที่เป็น ตูนาทิปัจจัย จนถึง อนฺต, มาน ปัจจัย แล้วจึงแปลบทตติยาวิภัตติ (อัน) อนฺต , มาน ปัจจัย
\nให้แปลบท ตติยาวิภัตติ (อัน) หลัง อนฺต, มาน ปัจจัย
\nต ปัจจัยคุมพากย์เป็นได้ ๕ วาจก (ยกเว้น เหตุกัตตุวาจก ไม่มีที่ใช้)
\nอนีย, ตพฺพ ปัจจัย คุมพากย์ เป็นได้ ๓ วาจก คือ กัมมวาจก, ภาววาจก , เหตุกัมม-วาจก จะคุมพากย์ได้นั้น จะต้องประกอบด้วย ปฐมาวิภัตติ เอกวจนะ และพหุวจนะ เท่านั้น
\nข้อแตกต่างที่เป็น ภาววาจก บทกิริยาเป็น เอกวจนะ นปุํสกลิงค์ อย่างเดียว ธาตุไม่เรียกหากรรม
\nส่วนที่เป็น กัมมวาจก ,เหตุกัมมวาจก บทกิริยาเป็นได้ทั้งสองวจนะ แจกได้ ๓ ลิงค์ เป็นไปตามตัวประธาน ธาตุเรียกหากรรม
\nคือ บทนามที่ดุจคุณนามก็ดี บทคุณนามก็ดี ที่ไม่มีอิติศัพท์คุม ในพากย์ กัต-ตุวาจกประกอบด้วยทุติยาวิภัตติ ในพากย์กัมมวาจกประกอบด้วยปฐมาวิภัตติ อยู่ใกล้กับกิริยาศัพท์ที่มีอรรถว่า กล่าว, เรียก, รู้ , ดูหมิ่น, เห็น อย่างใดอย่างหนึ่ง
\nในเวลาแปลต้องหนุนคำว่าเป็น “ว่า , ว่าเป็น”
\nปเคว ศัพท์นี้ เป็นนิบาตถ้าแปลก่อนตัวประธาน และกิริยาในประโยคนั้น เช่นเดียวกับนิบาตต้นข้อความมีบัญญัติให้แปลว่า จะป่วยกล่าวไปใย ถ้าแปลทีหลังเนื้อความในประโยคนั้นมีบัญญัติให้แปลว่า ก่อนนั่นเทียว เรียกชื่อสัมพันธ์ “กิริยาวิเสสนะ”
\nนามาม บทหนึ่งกล่าวความกว้าง อีกบทหนึ่งหรือหลายบทกล่าวแยกบทที่มีความหมายกว้างให้แคบเข้า หรือเข้าใจ คล้ายๆ บทไข ได้ความหมายพิเศษ เหมือน รุกฺโข ต้นไม้มีความหมายกว้าง เพราะมีหลายชนิด แต่ต้องการได้ความหมายพิเศษ ว่า นิโคฺรโธ ต้นไทร มุจฺจลินฺโท ต้นจิก โพธิ ต้นโพธิ์ เป็นอันหมายถึงไม้ชนิดอื่น
\nบทที่กล่าวถึงความหมายพิเศษที่เรียกว่า “วิเสสลาภี” เพราะทำบทที่กล่าวความกว้างให้ได้ความหมายพิเศษเข้าใจง่าย
\nวิเสสนลาภี มีวิภัตติ และวจนะเดียวกับบทนามนามที่มีความหมายกว้าง
\nบทวิเสสลาภี เวลาแปล ก็ออกสำเนียงอายตนิบาตของวิภัตตินั้น แต่หนุนคำว่า “คือ” เข้ามา เช่น ถ้าปฐมาวิภัตติ ก็แปลว่า คือ อันว่า (คือ อ.) ถ้าเป็นพหุวจนะ ก็แปลว่า คือ อ....ท. ทุติยาวิภัตติ ก็แปลว่า คือ ซึ่ง.......เป็นต้น
\nบทนาม บทเดียว หรือหลายบท ขยายบทที่กล่าวรวม แล้วแยกออกมาเพื่อทำเนื้อความที่ประสงค์ให้ชัดเจน คล้ายๆ กับบทวิเสสลาภี ส่วนสรูปนั้นมี วจนะ ต่างกันกับ นามนาม
\nเมื่อแปลบทสรูปนั้นท่านให้ออกสำเนียงอายตนิบาตตามตัวนามนามที่กล่าวรวมๆ เช่น ปฐมาวิภัตติ หนุนคำว่า \"คือ อันว่า\" เข้ามา
\nหมายเหตุ วิเสสลาภี วจนะตรงกัน
\nสรูป วจนะต่างกัน
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"หลกการแปลสรูปบทนามบทเดียวหรือหลายบทขยายบททีกลาวรวมแลวแยกออกมาเพือทำเนือความทีประสงคใหชดเจนคลายๆกบบทวิเสสลาภีสวนสรูปนนมีวจนะตางกนกบนามนามเมือแปลบทสรูปนนทานใหออกสำเนียงอายตนิบาตตามตวนามนามทีกลาวรวมๆเชนปฐมาวิภตติหนุนคำวา\"คืออนวา\"เขามาอุ.จตตาโรธมมาวฑฒนติอายุวณโณสุขํพลํ.(๔/๑๑๖)อ.ธรรมท.สีคืออ.อายุคืออ.วรรณะคืออ.ความสุขคืออ.พละยอมเจริญฯอุ.โกสมพิยํหิโฆสิตาราเมปญจสตปญจสตปริวาราเทวภิกขูวิหรึสุวินยธโรจธมมธโรจ.๑/๔๙ดงจะกลาวโดยพิสดารอ.ภิกษุท.สองคืออ.พระวินยธรดวยคืออ.พระธรรมกถึกดวยมีภิกษุมีรอยหาเปนประมาณเปนบริวารอยูแลวในโฆสิตารามใกลเมืองชือวาโกสมพีฯหมายเหตุวิเสสลาภีวจนะตรงกนสรูปวจนะตางกน","nex":2,"url":"sarupa"},{"id":"s102","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"หลักการแปล ประโยคกิริยาปธานนัย ที่ใช้ ตฺวา ปัจจัยคุมพากย์","level":2,"path":["หลักการแปล ประโยคกิริยาปธานนัย ที่ใช้ ตฺวา ปัจจัยคุมพากย์"],"pdf":80,"page":74,"html":"การแปลแยกออกเป็น ๔ แบบคือ
\nประโยคที่เริ่มต้นประธานเป็นพหุวจนะ จะจบลงที่ ตฺวา ปัจจัย (ใช้คุมพากย์) หลัง ตฺวา ปัจจัย จะมีประธานเป็นเอกวจนะ เป็นประโยคเต็ม
\nประโยคที่เริ่มต้นด้วยประธานเป็นพหุวจนะ จะจบลงที่ ตฺวา ปัจจัย (ใช้คุมพากย์) หลัง ตฺวา ปัจจัยเป็นประโยคเต็ม ตรงประโยคเต็มจะเริ่มด้วย สัพพนาม จำพวก เอก, เอกจฺจ เป็นต้น
\nประโยคที่เริ่มต้นด้วยประธานเป็นเอกวจนะ จะจบลงที่ ตฺวา ปัจจัย (ใช้คุมพากย์) หลัง ตฺวา ปัจจัย จะเป็นประโยคเต็ม ประโยคเต็มเริ่มต้นด้วยประธานเป็นเอกวจนะ เช่น การปรินิพพานของ พระอานนท์ ในอากาศเหนือแม่น้ำ
\nประโคหน้าเป็นเอกวจนะ จะจบลงที่ ตฺวา ปัจจัย (ใช้คุมพากย์) หลัง ตฺวา ปัจจัย จะเป็นประโยคเต็มจะเริ่มด้วยประธานที่เป็นพหุวจนะ
\nบทนามกิตก์บางศัพท์ซึ่งประกอบด้วยปัจจัย ๓ ตัวคือ ข ณฺย และ ณ ปัจจัยใช้เป็นกิริยาคุมพากย์ได้ เหมือนกับกิริยากิตก์ที่ประกอบด้วย อนีย, ตพฺพ และ ต ปัจจัย ที่ใช้เป็นกิริยาคุมพากย์เวลาสัมพันธ์ต้องบอกว่า กิตบท (กิตปทํ) และเรียกชื่อสัมพันธ์ตามวาจก เหมือนกับกิริยากิตก์ที่ใช้เป็นกิริยาคุมพากย์นั่นเอง เช่น
\nสาธุ วุตฺตกมฺม ใน สุกรํ ฯ กิตบท กมฺมวาจก สาธุนา อนภิหิตกตฺตา ใน สุกรํ
\nสาธุ วุตฺตกมฺม ใน ทุกฺกรํ ฯ กิตบท กมฺมวาจก ปาเปน อนภิหิตกตฺตา ใน ทุกฺกรํ
\nจ ศัพท์ วากฺยารมฺภ เต วิเสสน ของ ภิกฺขุ ฯ วุตฺตกมฺม ใน คารยฺหาฯ กิตบท กมฺมวาจก
\n(ปฏิ+กงฺขา+เป็นอิตถีลิงค์)
\nทุคฺคติ วุตฺตกมฺม ใน ปาฏิกงฺขา ฯ กิตบท กมฺมวาจก เอว ศัพท์ อวธรณ เข้ากับ ทุคฺ-คติ ตุยฺหํ ฉฏฺฐีอนภิหิตกตฺตา ใน ปาฏิกงฺขา ฯ
","outline":[{"title":"ข ปัจจัย","section":"s103","anchor":"kha"},{"title":"ณฺย ปัจจัย","section":"s103","anchor":"nya"},{"title":"ณ ปัจจัย","section":"s103","anchor":"na"}],"topics":[{"anchor":"kha","title":"๑.นามกิตก์ที่ประกอบด้วย ข ปัจจัย ใช้เป็นกิริยาคุมพากย์","level":2},{"anchor":"nya","title":"๒.นามกิตก์ที่ประกอบด้วย ณฺย ปัจจัย ใช้เป็นกิริยาคุมพากย์","level":2},{"anchor":"na","title":"๓.นามกิตก์ที่เป็น ณ ปัจจัย ใช้เป็นกิริยาคุมพากย์","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ขณยณปจจยใชคุมภาคได(สมพนธ)บทนามกิตกบางศพทซึงประกอบดวยปจจย๓ตวคือขณยและณปจจยใชเปนกิริยาคุมพากยไดเหมือนกบกิริยากิตกทีประกอบดวยอนีย,ตพพและตปจจยทีใชเปนกิริยาคุมพากยเวลาสมพนธตองบอกวากิตบท(กิตปทํ)และเรียกชือสมพนธตามวาจกเหมือนกบกิริยากิตกทีใชเปนกิริยาคุมพากยนนเองเชน๑.นามกิตกทีประกอบดวยขปจจยใชเปนกิริยาคุมพากยสุกรํสาธุนาสาธุสาธุปาเปนทุกกรํแปลวาอ.ความดีอนคนดีพึงกระทำไดโดยงายฯความดีอนคนชวพึงกระทำไดโดยยาก(สงฆเภทปริสกกนวตถุธ.บ.๖/๒๑/๒๕๒๘)สาธุวุตตกมมในสุกรํฯกิตบทกมมวาจกสาธุนาอนภิหิตกตตาในสุกรํสาธุวุตตกมมในทุกกรํฯกิตบทกมมวาจกปาเปนอนภิหิตกตตาในทุกกรํ๒.นามกิตกทีประกอบดวยณยปจจยใชเปนกิริยาคุมพากยเตจภิกขุคารยหาแปลวากอ.ภิกษุท.เหลานนอนวิญญูชนพึงติเตียนฯจศพทวากยารมภเตวิเสสนของภิกขุฯวุตตกมมในคารยหาฯกิตบทกมมวาจก๓.นามกิตกทีเปนณปจจยใชเปนกิริยาคุมพากยทุคคติเยวตุยหํปาฏิกงขาฯ(ปฏิ+กงขา+เปนอิตถีลิงค)แปลวาอ.ทุคตินนเทียวอนทานพึงหวงเฉพาะทุคคติวุตตกมมในปาฏิกงขาฯกิตบทกมมวาจกเอวศพทอวธรณเขากบทุค-คติตุยหํฉฏฐีอนภิหิตกตตาในปาฏิกงขาฯ","nex":3,"url":"kha-nya-na-paccaya"},{"id":"s104","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"การแปล ต ปัจจัยที่เป็นบทสมาส","level":2,"path":["การแปล ต ปัจจัยที่เป็นบทสมาส"],"pdf":82,"page":76,"html":"ต ปัจจัยที่เข้าสมาสกับศัพท์อื่น มีใช้มากในคัมภีร์ เช่น คตฏฺฐาเน, อาคตกาเล, นิสินฺนฏฺฐานํ,คตปุพฺโพ , ในคัมภีร์ปทรูปสิทธิ เป็นต้น แสดงไว้ว่า ต ปัจจัยลงในอธิ-กรณสาธนะก็ได้ เช่น นิสินฺนฏฺฐานํ ที่เป็นที่นั่ง แต่ในการแปลมคธเป็นไทยสนามหลวงกำหนดให้แปล ต ปัจจัยที่เข้าบทสมาสไว้ ๔ รูปแบบ คือ
\nให้ขึ้นบทอนภิหิตกัตตา
\nเมื่อแปลต้องขึ้นบทนามนามให้ประกอบฉัฏฐีวิภัตติ และมีบทอนภิหิตกัตตา
\nให้แปล ต เป็นบทขยาย
\nให้ขึ้นบทนามนามที่เป็นเจ้าของกิริยาอาการ ประ-กอบฉัฏฐีวิภัตติ
\nอตฺโถ แปลว่า อ.ความต้องการ อยู่ในเนื้อเรื่อง มีการแปลคล้ายๆ กับประโยค กึ ปโยชนํ เพราะรูปประโยคจะวางวิภัตติที่เป็นหลักไว้ในลักษณะเดียวกัน
\nต่างแต่ประโยค อตฺโถ นั้น จะขึ้น กิริยาอาขยาต ประกอบกับธาตุว่า มี ,เป็น มารับกับบทจตุตถีวิภัตติเสมอ สำนวนการแปลวิภัตติ
\nปฐมาวิภัตติ อันว่า \"ความต้องการ\"
\nตติยาวิภัตติ ด้วย.........................
\nกิริยาคุมพากย์ ย่อมมี.......................
\nจตุตถีวิภัตติ แก่..........................
\nไม่ต้องขึ้นมาก็ได้ แต่กิริยาคุมพากย์ต้องขึ้นมาทุกครั้ง
\nในประโยคหนึ่งๆ มีกิริยากิตก์ หลายตัวลง อนต มาน ต ตฺวา ปัจจัย ส่วนกิริยาสุดท้าย หรือ กิริยาคุมพากย์ต้องเป็นอาขยาตเสมอ กิริยาเหล่านั้นเวลาแปลก็ให้แปลส่งใส่กันไปโดยลำดับ จนถึงกิริยาอาขยาต ซึ่งเป็นตัวสุดท้ายดังกล่าวมาแล้ว
\nแต่ถ้ากิริยาอาขยาตนั้นลงวิภัตติหมวด ปญฺจมี- สตฺตมี-ภวิสฺสนฺติ-กาลาติปตฺติ ที่แปลว่า จง-พึง-จัก เวลาแปลกิริยากิตก์เหล่านั้น ก็ให้ยืมเอาคำแปลวิภัตติอาขยาต จง-พึง-จัก ไปแปลผสมกับคำแปลประจำกิริยากิตก์เหล่านั้นด้วย อย่างนี้เรียกว่าแปลอาบกิริยา
\nพึงนึกไว้เสมอว่า จะแปลอาบกิริยาได้ ก็เฉพาะกิริยาคุมพากย์ที่ลงวิภัตติหมวด ปญฺจมี-สตฺตมี-ภวิสฺสนฺติ-กาลาติปตฺติ เท่านั้น ตัวอย่าง เช่น
\nในเวลาแปลแก้อรรถหนุนคำว่า \"ชื่อว่า\" ขึ้นมา ควรถือหลักดังต่อไปนี้
\n๑. ถ้าบทใดที่มีได้มาในคาถา ไม่ว่าบทนั้นจะเป็นคุณ หรือกิริยาก็ตาม เป็นไวพจน์ของกันและกัน กล่าวคือมีรูปเสมอกัน เรียงอยู่ข้างหน้า บทที่มาในคาถา
\nให้แปลบทที่มาในคาถาหนุนว่า \"ชื่อว่า\" เข้ามา เรียกชื่อสัมพันธ์ว่า สัญญา
\nส่วนตัวที่เรียงอยู่ข้างหน้าที่มีได้มาในคาถา เรียกชื่อสัมพันธ์ว่า สัญญี
\n(หากมีรูปไม่เสมอกันไม่ใช้หลักการนี้)
\n๒. ถ้าบทที่มาในคาถา มาอยู่ในอรรถกถา (แก้อรรถ) อยู่หลัง โดยมีบทข้างหน้าเป็นบทเหตุ (ประกอบตติยาวิภัตติ แปลว่า เพราะ) หรือแม้จะเป็นศัพท์ที่แปลด้วย ภาว-ศัพท์ ตฺต , ตา ปัจจัยในภาวตัทธิต และโตปัจจัยท้ายนาม (เป็นเครื่องหมายปัญจมีวิภัตติ แปลว่า เพราะ)
\nให้แปลบทที่อยู่หลังบทนั้นว่า \"ชื่อว่า\" (แปลหนุน)
\nอุ.
\nในอรรถกถา (แก้อรรถ) การไข ก็คือการแปลความหมายของศัพท์ หรือบท ยังไม่ได้บ่งชัดไปหา ศัพท์ หรือ บทอื่น เพื่อให้ได้เนื้อความชัดเจนขึ้น เราเรียกกันว่า \"แปลไข) ต้องใส่คำว่า \"คือ\" เข้ามา
\nศัพท์ หรือบทหน้า เรียกชื่อสัมพันธ์ว่า \"วิวริยะ\" ศัพท์ หรือ บทหลัง เรียกชื่อสัมพันธ์ว่า \"วิวรณะ\"
\nลักษณะของการไข เราสังเกต ศัพท์ หรือบทที่มาในคาถาอยู่ในอรรถกถาอยู่หน้า ศัพท์หรือบทที่ไม่ได้มาในคาถาอยู่ในอรรถกถาอยู่หลัง แต่เป็นไวพจน์ของกันและกัน (มีรูปเสมอกัน) คือ ไขศัพท์ไปหาศัพท์ ไขบทไปหาบท ไขประโยคไปหาประโยค
\nและยังมีการไขด้วยอำนาจเนื้อความอีก โดยที่ไม่ได้มาในคาถา (อยู่ในอรรถกถา) ศัพท์หรือบทที่ไขไปนั้น ต้องหนุนคำว่า \"คือว่า\" เข้ามาทุกครั้ง
\nการไขมีทั้ง ไขวิเสสนะไปหาวิเสสนะ ไขประธานไปหาประธาน ตั้งแต่ทุติยาเป็นต้นไปไปหาทุติยาเป็นต้น ไขกิริยาไปหากิริยา ไขวิกติกัตตาไปหาวิกติกัตตา เป็นต้น
\nแต่การไขเหล่านี้ก็มีหลักทีพอจะกำหนดได้ดังต่อไปนี้ คือ
\n๑. ไข ศัพท์ หรือบทที่มาในคาถามาอยู่ในอรรถกถาอยู่หน้าศัพท์หรือบทที่ไม่ได้มาในคาถา มาอยู่ในอรรถกถาอยู่หลัง ซึ่งไวพจน์ของกันและกัน (มีรูปเสมอกัน)
\nการไขทั้งสองคือ การไขศัพท์ และบท ที่มาในคาถาอยู่หน้าศัพท์หรือบท ที่ไม่ได้มาในคาถาอยู่หลัง และไขด้วยอำนาจเนื้อความ เมื่อแบ่งออกแล้วก็มีหลักสังเกตอยู่ ๓ อย่าง คือ
\nได้แก่ ความตอนเดียวยังได้เนื้อความไม่กระจ่าง จึงต้องไขความไปหาเนื้อความอีกตอนหนึ่งให้มีเนื้อความกว้างกระจ่าง ยิ่งขึ้นอีก
\n(หมายเหตุ เทียบเคียงให้ดู)
\nได้แก่ การแปลขยายบทที่เนื่องกันมีเนื้อความเกี่ยวถึงกันถึงจะต่างธาตุกัน ต่างปัจจัย ต่างศัพท์กัน แต่ต้องมีลิงค์ วจนะ วิภัตติ อันเดียวกัน แปลให้ความหมายคล้ายๆกันเพื่อให้ได้ความหมายชัดเจน ยิ่งขึ้น
\nได้แก่ การแปลกิริยาคุมพากย์ที่มาในคาถา ไข \"คือว่า\" ไขหากิริยาคุมพากย์ที่ท่านขยายความในอรรถกถา เพื่อให้ได้ความชัดเจนยิ่งขึ้น
\nเพื่อนำไปใช้ในเวลาแปลแก้อรรถ
","outline":[{"title":"ปัฐยาวัตร","section":"s110","anchor":"pathayavat"},{"title":"อินทรวิเชียร–อุเปนทรวิเชียร","section":"s110","anchor":"indravajira"},{"title":"อินทรวงศ์–วังสัฏฐ","section":"s110","anchor":"indravamsa"},{"title":"วสันตดิลก","section":"s110","anchor":"vasantatilaka"},{"title":"คำแปลคาถา","section":"s111","anchor":"s111"}],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"หลกการกำหนดรูปคาถาเพือนำไปใชในเวลาแปลแกอรรถ","nex":0,"url":"rup-khatha"},{"id":"s110","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"ฉันท์ที่พบมาก","level":3,"path":["หลักการกำหนดรูปคาถา","ฉันท์ที่พบมาก"],"pdf":88,"page":82,"html":"ฉันท์ที่พยมากในเวลาแปลหนังสือ มีอยู่ ๖ ฉันท์ คือ
\n๑. ปัฐยาวัตร ๒. อินทรวิเชียร
\n๓. อุเปนทรวิเชียร ๓. อินทรวงศ์
\n๕. วังสัฏฐ ๖. วสันตดิลก
\n(มีมากในธรรมบท ภาค ๑ - ๘ )
\nปัฏฐยาวัตร มี ๘ อักษร หรือ ๙ อักษร เป็น ๑ บาท, ๔ บาท เป็น ๑ คาถา
\nมี ๑๑ อักษร เป็น ๑ บาท , ๔ บาทเป็น ๑ คาถา
\nอินทรวิเชียร เช่น
\nอุเปนทรวิเชียร เช่น
\nมี ๑๒ อักษร เป็น ๑ บาท, ๔ บาท เป็น ๑ คาถา
\nอินทรวงษ์ เช่น
\nวังสัฏฐ เช่น
\nมี ๑๔ อักษร เป็น ๑ บาท , ๔ บาท เป็น ๑ คาถา
\nเช่น
\nถ้าเป็นพระพุทธเจ้าตรัส แปลว่า พระคาถา
\nนอกนั้น แปลว่า คาถา
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"คำแปลคาถาถาเปนพระพุทธเจาตรสแปลวาพระคาถานอกนนแปลวาคาถา","nex":0,"url":"rup-khatha#kham-plae-khatha"},{"id":"s112","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"หลักการแปลแก้อรรถ","level":2,"path":["หลักการแปลแก้อรรถ"],"pdf":89,"page":83,"html":"๑. บทในอรรถกถามีอยู่ ๒ ชนิด คือ บทตั้งอย่าง ๑ บทอธิบายอย่าง ๑
\nหมายถึงบทที่ยกมาจากคาถาโดยตรงแล้วนำมาเป็นบทตั้ง มี อิติ ศัพท์อยู่ท้ายบท
\nหมายถึง บทต่างๆ ที่เรียงอยู่หลังบทตั้งทั้งหมด ซึ่งขยายความให้เด่นขึ้น
\n๒. วิธีแปลบทตั้งและบทอธิบายมีอยู่ ๒ วิธีคือ
\n๑. แปลตั้งอรรถ
\n๒. แปลไม่ตั้งอรรถ
\nมีกฎอยู่ ๓ ข้อ คือ
\n๑. ถ้ามี ตตฺถ ตั้งอยู่ข้างหน้าบทตั้งให้เติม ปเทสุ เข้ามา (โดยมากนิยมแปลถอนความ ตตฺถ ปเทสุ ในบท ท. เหล่านั้นหนา)
\n๒. ทางด้านหลังบทตั้งที่ยกมาจากคาถา ต้องเพิ่มบทใดบทหนึ่งเข้ามา
\n๑. ถ้าบทตั้ง บทเดียว ให้ใส่ ปทสฺส แห่งบท
\n๒. ถ้าบทตั้ง ๒ บท ให้ใส่ ปททฺวยสฺส แห่งหมวด ๒ แห่งบท
\n๓. ถ้าบทตั้ง ๓ บทขึ้นไป ให้ใส่ ปทานํ แห่งบท ท.
\n๔. ถ้าบทตั้ง เป็น ๑ บาทคาถา ให้ใส่ คาถาปาทสฺส แห่งบาทแห่งพระคาถา
\n๕. ถ้าบทตั้ง เป็น ๒ บาทคาถา ให้ใส่ คาถาปาททฺวยสฺส แห่งหมวด ๒ แห่งบาทแห่งพระคาถา
\n๑. ประโยคอรรถกถา มี วุจฺจติ แปลว่า อัน.......ย่อมกล่าว
\n๒. ประโยคอรรถกถา มี ปาโฐ แปลว่า อ.บาลี
\n๓. ประโยคอรรถกถา มี ปาฐเสโส แปลว่า อ.บาลีอันเหลือ
\n๔. ประโยคอรรถกถา มี ลิงฺควิปลฺลาโส แปลว่า เป็นลิงควิปัลลาส
\n๕. ประโยคอรรถกถา มี ปทจฺเฉโท แปลว่า อ.การตัดซึ่งบท
\n๖. ประโยคอรรถกถา มี นิปาโต แปลว่า เป็นนิบาต
\n๗. ประโยคอรรถกถา มี อาลปติ แปลว่า ย่อมตรัสเรียก
\n๘. ประโยคอรรถกถา มี เอตฺถ แปลว่า ในคำนี้
\n๙. ประโยคอรรถกถา มี อธิปฺเปโต แปลว่า ทรงประสงค์เอาแล้ว
\n๑๐. ประโยคอรรถกถา มี ตสฺสตฺโถ แปลว่า อ.เนื้อความแห่งคำอัน เป็นพระคาถา
\n๑๑. ประโยคอรรถกถา มี วุตฺตํ (ภควตา) แปลว่า เป็นคำ(อัน...)ตรัสแล้ว ย่อมเป็น
\n๑๒. ประโยคอรรถกถา มี อิทํ วจนํ แปลว่า อ.คำนี้
\n๑๓. ประโยคอรรถกถา มี อธิวจนํ แปลว่า เป็นชื่อ (เป็นคำ)
\n๑๔. ประโยคอรรถกถา มี ปทํ แปลว่า อ.บท
\n๑๕. ที่สุดของประโยคอรรถกถา มี เอตํ วจนํ แปลว่า อ.คำนั่น
\n๑๖. ที่สุดของประโยคอรรถกถา มี นามํ แปลว่า เป็นชื่อ
\n๑๗. ที่สุดของประโยคอรรถกถา มี นิปาตมตฺตํ แปลว่า เป็นสักว่านิบาต
\n๑๘. ที่สุดของประโยคอรรถกถา มี อยมตฺโถ แปลว่า อ.เนื้อความ (อ.อธิบายนี้)
\n๑๙. ที่สุดของประโยคอรรถกถา มี ทสฺเสติ แปลว่า ย่อมแสดง
\n๒๐. ประโยคอรรถกถาแก้เป็นรูปวิเคราะห์ ต้องขึ้น วิคฺคโห แปลว่า อ.วิเคราะห์
\n๒๑. ประโยคอรรถกถาเป็นรูปวินิจฉัย ต้องขึ้น วินิจฺฉโย แปลว่า อ.วินิจฉัย
\n๒๒. ประโยคอรรถกถาแก้เฉพาะบทประธาน อิติ ที่อยู่หลังบทตั้งแปลว่า ชื่อว่า
","outline":[{"title":"บทตั้ง","section":"s112","anchor":"lemma"},{"title":"บทอธิบาย","section":"s112","anchor":"explanation"},{"title":"แปลตั้งอรรถ","section":"s112","anchor":"with-attha"},{"title":"แปลไม่ตั้งอรรถ","section":"s112","anchor":"without-attha"}],"topics":[{"anchor":"lemma","title":"ก. บทตั้ง","level":2},{"anchor":"explanation","title":"ข. บทอธิบาย","level":2},{"anchor":"with-attha","title":"ก. แปลตั้งอรรถ","level":2},{"anchor":"without-attha","title":"ข. แปลโดยไม่ตั้งอรรถ","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"หลกการแปลแกอรรถ๑.บทในอรรถกถามีอยู๒ชนิดคือบทตงอยาง๑บทอธิบายอยาง๑ก.บทตงหมายถึงบททียกมาจากคาถาโดยตรงแลวนำมาเปนบทตงมีอิติศพทอยูทายบทอุ.สุจิกมมสสาติฯเปฯ๒/๗๓ข.บทอธิบายหมายถึงบทตางๆทีเรียงอยูหลงบทตงทงหมดซึงขยายความใหเดนขึนอุ.สุจิกมมสสาตินิทโทเสหินิรปราเธหิกายกมมาทีหิสมนนาคตสสฯ๒/๗๓๒.วิธีแปลบทตงและบทอธิบายมีอยู๒วิธีคือ๑.แปลตงอรรถ๒.แปลไมตงอรรถก.แปลตงอรรถมีกฎอยู๓ขอคือ๑.ถามีตตถตงอยูขางหนาบทตงใหเติมปเทสุเขามา(โดยมากนิยมแปลถอนความตตถปเทสุในบทท.เหลานนหนา)๒.ทางดานหลงบทตงทียกมาจากคาถาตองเพิมบทใดบทหนึงเขามา๑.ถาบทตงบทเดียวใหใสปทสสแหงบท๒.ถาบทตง๒บทใหใสปททวยสสแหงหมวด๒แหงบท๓.ถาบทตง๓บทขึนไปใหใสปทานํแหงบทท.๔.ถาบทตงเปน๑บาทคาถาใหใสคาถาปาทสสแหงบาทแหงพระคาถา๕.ถาบทตงเปน๒บาทคาถาใหใสคาถาปาททวยสสแหงหมวด๒แหงบาทแหงพระคาถาข.แปลโดยไมตงอรรถ๑.ประโยคอรรถกถามีวุจจติแปลวาอน.......ยอมกลาว๒.ประโยคอรรถกถามีปาโฐแปลวาอ.บาลี๓.ประโยคอรรถกถามีปาฐเสโสแปลวาอ.บาลีอนเหลือ๔.ประโยคอรรถกถามีลิงควิปลลาโสแปลวาเปนลิงควิปลลาส๕.ประโยคอรรถกถามีปทจเฉโทแปลวาอ.การตดซึงบท๖.ประโยคอรรถกถามีนิปาโตแปลวาเปนนิบาต๗.ประโยคอรรถกถามีอาลปติแปลวายอมตรสเรียก๘.ประโยคอรรถกถามีเอตถแปลวาในคำนี๙.ประโยคอรรถกถามีอธิปเปโตแปลวาทรงประสงคเอาแลว๑๐.ประโยคอรรถกถามีตสสตโถแปลวาอ.เนือความแหงคำอนเปนพระคาถา๑๑.ประโยคอรรถกถามีวุตตํ(ภควตา)แปลวาเปนคำ(อน...)ตรสแลวยอมเปน๑๒.ประโยคอรรถกถามีอิทํวจนํแปลวาอ.คำนี๑๓.ประโยคอรรถกถามีอธิวจนํแปลวาเปนชือ(เปนคำ)๑๔.ประโยคอรรถกถามีปทํแปลวาอ.บท๑๕.ทีสุดของประโยคอรรถกถามีเอตํวจนํแปลวาอ.คำนน๑๖.ทีสุดของประโยคอรรถกถามีนามํแปลวาเปนชือ๑๗.ทีสุดของประโยคอรรถกถามีนิปาตมตตํแปลวาเปนสกวานิบาต๑๘.ทีสุดของประโยคอรรถกถามีอยมตโถแปลวาอ.เนือความ(อ.อธิบายนี)๑๙.ทีสุดของประโยคอรรถกถามีทสเสติแปลวายอมแสดง๒๐.ประโยคอรรถกถาแกเปนรูปวิเคราะหตองขึนวิคคโหแปลวาอ.วิเคราะห๒๑.ประโยคอรรถกถาเปนรูปวินิจฉยตองขึนวินิจฉโยแปลวาอ.วินิจฉย๒๒.ประโยคอรรถกถาแกเฉพาะบทประธานอิติทีอยูหลงบทตงแปลวาชือวา","nex":2,"url":"kae-attha"},{"id":"s113","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"\"อิติ\"ศัพท์ ซึ่งวางติดกับบทตั้งอรรถ มี ๓ ลักษณะ","level":2,"path":["\"อิติ\"ศัพท์ ซึ่งวางติดกับบทตั้งอรรถ มี ๓ ลักษณะ"],"pdf":91,"page":85,"html":"แสดงว่าเนื้อความของบทตั้งอรรถ ให้แปลว่า \"ว่า...ดังนี้\" ใช้ชื่อสัมพันธ์ว่า \"สรูป\" เข้ากับนามบทข้างหลัง ซึ่งผู้ศึกษาต้องใส่เข้ามาเองนั้น
\nแสดงว่าเนื้อความของบทตั้งอรรถ มีความหมายไม่เท่ากันกับ เนื้อความของการแก้อรรถ กล่าวคือ บทที่ยกมาแก้มีเพียงจำนวนหนึ่งบท เป็นต้น แต่เนื้อความของการแก้อรรถ มีจำนวนในการอธิบายเนื้อความเกินกว่าหนึ่งบทนั้น โดยท่านจะแสดงเนื้อหาของบทที่เหลืออยู่ในพระบาลีจนครบทุกบทก็ได้ให้แปลว่า \"ว่า...ดังนี้เป็นต้น\"สัมพันธ์ว่า \"อาทยตฺถะ\" (มาจาก \"อาทิ + อตฺถ\"แปลว่า อมความของบทที่ประสงค์จะอธิบายไว้อีก)
\nเป็นตัวแสดงชื่อของบทตั้งอรรถ โดยจะสังเกตได้ว่า ท่านเอาประธานในพระบาลี (จุณณิยะ/คาถา) มาแก้อรรถ อิติศัพท์ที่อยู่ติดกับบทที่ทำหน้าที่เป็นประธานในประโยคดังกล่าว ส่วนมากมักจะแปลว่า \"ชื่อว่า....\"เรียกชื่อสัมพันธ์ว่า \"สัญญาโชต-กะ\"สัมพันธ์เข้ากับบทตั้งอรรถนั้นฯ
","outline":[{"title":"สรูป: ว่า…ดังนี้","section":"s113","anchor":"sarupa"},{"title":"อาทยตฺถะ: ว่า…ดังนี้เป็นต้น","section":"s113","anchor":"adiyattha"},{"title":"สัญญาโชตกะ: ชื่อว่า","section":"s113","anchor":"sannya-jotaka"}],"topics":[{"anchor":"sarupa","title":"ก.อิติศัพท์","level":2},{"anchor":"adiyattha","title":"ข.อิติศัพท์","level":2},{"anchor":"sannya-jotaka","title":"ค.อิติศัพท์","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"\"อิติ\"ศพทซึงวางติดกบบทตงอรรถมี๓ลกษณะก.อิติศพทแสดงวาเนือความของบทตงอรรถใหแปลวา\"วา...ดงนี\"ใชชือสมพนธวา\"สรูป\"เขากบนามบทขางหลงซึงผูศึกษาตองใสเขามาเองนนข.อิติศพทแสดงวาเนือความของบทตงอรรถมีความหมายไมเทากนกบเนือความของการแกอรรถกลาวคือบททียกมาแกมีเพียงจำนวนหนึงบทเปนตนแตเนือความของการแกอรรถมีจำนวนในการอธิบายเนือความเกินกวาหนึงบทนนโดยทานจะแสดงเนือหาของบททีเหลืออยูในพระบาลีจนครบทุกบทกไดใหแปลวา\"วา...ดงนีเปนตน\"สมพนธวา\"อาทยตถะ\"(มาจาก\"อาทิ+อตถ\"แปลวาอมความของบททีประสงคจะอธิบายไวอีก)ค.อิติศพทเปนตวแสดงชือของบทตงอรรถโดยจะสงเกตไดวาทานเอาประธานในพระบาลี(จุณณิยะ/คาถา)มาแกอรรถอิติศพททีอยูติดกบบททีทำหนาทีเปนประธานในประโยคดงกลาวสวนมากมกจะแปลวา\"ชือวา....\"เรียกชือสมพนธวา\"สญญาโชต-กะ\"สมพนธเขากบบทตงอรรถนนฯ","nex":0,"url":"iti-bot-tang-attha"},{"id":"s114","part":"การแปลโดยพยัญชนะ","no":null,"title":"หลักการรวบ ๑๒ ประการ","level":2,"path":["หลักการรวบ ๑๒ ประการ"],"pdf":91,"page":85,"html":"ปิ, ว, เอว, นาม (ศัพท์เหล่านี้ติดอยู่กับกิริยาคุมพากย์ไม่ต้องรวบ) จ, วา เฉพาะแต่ที่ควบกับบทหรือประโยคเท่านั้น
\nซึ่งเป็นจำนวนที่รวมแล้วแยกกล่าวส่วนน้อย บทนิท-ธารณะจะประกอบด้วย ฉัฏฐีวิภัตติ กับสัตตมีวิภัตติ เท่านั้น ถ้าหากมีบทวิเสสนะที่ขยายให้รวบแปลด้วย เมื่อแปลหมดเนื้อความให้หนุนคำว่า \"หนา\" เข้ามา
\nซึ่งมี ตูนาทิ ปัจจัย ขยาย
\nอนึ่งเมื่อท่านจะรวบแปล ณ ที่ใด ณ ที่นั้นให้ขีดเครื่องหมายรวบ (-) ไว้ด้วย ดังขีดหมายไว้ที่แปลนี้ ฯ (๑/๗)
\nคือ แปลแยกไม่ได้ความไพเราะในเชิงอรรถ จึงจำเป็นต้องรวบเพื่อให้ได้ความหมายที่ถูกต้องทางภาษา
\nซึ่งถ้าแปลแยกบทย่อมเสียเนื้อความและสัมพันธ์
\nที่หนุนคำแปลว่า \"เป็น\"
\nที่มี อิว (เพียงดัง) วิย (ราวกะ) ยถา ราวกะ อยู่ด้วย
\nที่เป็นปฐมาวิภัตติ (อ.) นิยมแปลรวบ ยกเว้นอาลปน นิบาต ส่วนที่เป็น จตุตถีวิภัตติ (แปลว่าเพื่อ) ถ้าเนื้อความไม่เกี่ยวเนื่องกัน ไม่ต้องรวบ
\nที่แจกตั้งแต่ ทุติยาวิภัตติ จนถึงสัตตมีวิภัตติทำหน้าที่เป็นวิเสสนะ
\nเข้าท้ายนาม แปลว่า ความที่แห่ง.........
\nหัวข้อนำของ การแปล ๒ อย่าง
","outline":[{"title":"การแปล ๒ อย่าง","section":"s116","anchor":"s116"},{"title":"การแปลโดยพยัญชนะ","section":"s117","anchor":"s117"},{"title":"การแปลโดยอรรถ","section":"s118","anchor":"s118"},{"title":"ลำดับการแปลและนิบาต","section":"s119","anchor":"s119"},{"title":"อายตนิบาต พหุวจนะ และกัมมวาจก","section":"s120","anchor":"s120"}],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"วิธีแปลมคธเปนไทยโดยอรรถ","nex":0,"url":"attha-withi-plae"},{"id":"s116","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"การแปล ๒ อย่าง","level":2,"path":["การแปล ๒ อย่าง"],"pdf":95,"page":88,"html":"การแปลมคธเป็นไทย สนามหลวงท่านให้แปล ๒ อย่าง คือ แปลโดยพยัญชนะ กับแปลโดยอรรถ ใช้เฉพาะประโยค ๑-๒-๓ ตั้งแต่ประโยค ๔-๕ ขึ้นไปให้แปลเฉพาะโดยอรรถอย่างเดียว ประโยค ๑-๒-๓ ข้อที่ ๑ ท่านจะให้แปลโดยพยัญชนะ ข้อ ๒ จะให้แปลโดยอรรถ
\nฉะนั้นนักเรียนจะต้องฝึกหัดแปลทั้ง ๒ วิธีให้เข้าใจและชำนาญ ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"การแปล๒อยางการแปลมคธเปนไทยสนามหลวงทานใหแปล๒อยางคือแปลโดยพยญชนะกบแปลโดยอรรถใชเฉพาะประโยค๑-๒-๓ตงแตประโยค๔-๕ขึนไปใหแปลเฉพาะโดยอรรถอยางเดียวประโยค๑-๒-๓ขอที๑ทานจะใหแปลโดยพยญชนะขอ๒จะใหแปลโดยอรรถฉะนนนกเรียนจะตองฝึกหดแปลทง๒วิธีใหเขาใจและชำนาญฯ","nex":0,"url":"kan-plae-2"},{"id":"s117","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"การแปลโดยพยัญชนะ","level":2,"path":["การแปลโดยพยัญชนะ"],"pdf":95,"page":88,"html":"การแปลโดยพยัญชนะ เป็นวิธีแปลตามหลักไวยากรณ์ อย่างครบถ้วนบริบูรณ์ คือ ให้แปลตาม ลิงค์ วจนะ วิภัตติ กาล บท บุรุษ วาจก ปัจจัย สมาส และตัทธิต อย่างเคร่งครัดห้ามมิให้ตัดอย่างใดอย่างหนึ่งทิ้ง
\nเพื่อทดสอบดูว่า นักเรียนจะเข้าใจและจดจำหลักไวยากรณ์ได้ดีจริงๆไหม ถ้าเข้าใจจริงก็จะแปลไม่ผิดพลาดอาจสอบได้คะแนนดีด้วย
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"การแปลโดยพยญชนะการแปลโดยพยญชนะเปนวิธีแปลตามหลกไวยากรณอยางครบถวนบริบูรณคือใหแปลตามลิงควจนะวิภตติกาลบทบุรุษวาจกปจจยสมาสและตทธิตอยางเครงครดหามมิใหตดอยางใดอยางหนึงทิงเพือทดสอบดูวานกเรียนจะเขาใจและจดจำหลกไวยากรณไดดีจริงๆไหมถาเขาใจจริงกจะแปลไมผิดพลาดอาจสอบไดคะแนนดีดวย","nex":0,"url":"plae-doi-phayanchana"},{"id":"s118","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"การแปลโดยอรรถ","level":2,"path":["การแปลโดยอรรถ"],"pdf":95,"page":88,"html":"การแปลโดยอรรถ เป็นวิธีแปลที่มุ่งเอาความหมายเป็นสำคัญ คือ แปลให้เข้าใจว่า ข้อความของภาษามคธบทนี้หรือประโยคนี้ จะตรงกับภาษาไทยจริงๆ ว่าอย่างไร ก็ให้แปลไปอย่างนั้น
\nการแปลโดยพยัญชนะที่แปลมานั้น ไม่ตรงตามภาษาไทยที่ใช้พูดกันจริงๆ ลองแปลโดยพยัญชนะให้คนไทยที่ไม่ได้เรียนภาษามคธฟังดูซิ เขาจะฟังไม่รู้เรื่องไม่เข้าใจโดยตลอดแน่ เพราะคำแปลโดยพยัญชนะนั้นยังไม่ถูกต้องตามภาษาไทยอย่างแท้จริง
\nแต่การแปลโดยอรรถนี้ เป็นวิธีแปลถอดเอาเฉพาะความหมาย ส่วนหลักไวยากรณ์ต่างๆ ไม่ต้องห่วง ไม่ต้องรักษาอย่างเคร่งครัด ไม่ต้องแปลเอาหมด ให้ตัดทิ้งบ้าง ในที่ใด บทใด ประโยคใด ถ้าแปลดูแล้ว ฟังขัดหูไม่ตรงกับภาษากับภาษาไทยจริงๆ ในที่นั้น บทนั้นและประโยคนั้น ให้ตัดทิ้งอย่าแปลเอา หรือให้พยายามแปลยักย้ายบทนั้นบทนี้เข้าใส่กันเสียใหม่ ถ้าได้ความดีจริงก็จึงแปลเอา
\nแต่การแปลโดยอรรถก็มิใช่จะทิ้งหลักไวยากรณ์เสียโดยสิ้นเชิง อันที่จริงก็เป็นการแปลไปตามหลักไวยากรณ์นั้นเอง เป็นแต่เพียงตัดหลักไวยากรณ์เล็กน้อยทิ้งเท่านั้น กระแสความของภาษาก็ให้
\nแปลรักษาไว้อยู่ จะแสดงวิธีแปลโดยอรรถตัดทิ้งและที่แปลเอาไปตามหลักไวยากรณ์ให้เข้าใจ ดังต่อไปนี้
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"การแปลโดยอรรถการแปลโดยอรรถเปนวิธีแปลทีมุงเอาความหมายเปนสำคญคือแปลใหเขาใจวาขอความของภาษามคธบทนีหรือประโยคนีจะตรงกบภาษาไทยจริงๆวาอยางไรกใหแปลไปอยางนนการแปลโดยพยญชนะทีแปลมานนไมตรงตามภาษาไทยทีใชพูดกนจริงๆลองแปลโดยพยญชนะใหคนไทยทีไมไดเรียนภาษามคธฟงดูซิเขาจะฟงไมรูเรืองไมเขาใจโดยตลอดแนเพราะคำแปลโดยพยญชนะนนยงไมถูกตองตามภาษาไทยอยางแทจริงแตการแปลโดยอรรถนีเปนวิธีแปลถอดเอาเฉพาะความหมายสวนหลกไวยากรณตางๆไมตองหวงไมตองรกษาอยางเครงครดไมตองแปลเอาหมดใหตดทิงบางในทีใดบทใดประโยคใดถาแปลดูแลวฟงขดหูไมตรงกบภาษากบภาษาไทยจริงๆในทีนนบทนนและประโยคนนใหตดทิงอยาแปลเอาหรือใหพยายามแปลยกยายบทนนบทนีเขาใสกนเสียใหมถาไดความดีจริงกจึงแปลเอาแตการแปลโดยอรรถกมิใชจะทิงหลกไวยากรณเสียโดยสินเชิงอนทีจริงกเปนการแปลไปตามหลกไวยากรณนนเองเปนแตเพียงตดหลกไวยากรณเลกนอยทิงเทานนกระแสความของภาษากใหแปลรกษาไวอยูจะแสดงวิธีแปลโดยอรรถตดทิงและทีแปลเอาไปตามหลกไวยากรณใหเขาใจดงตอไปนี","nex":0,"url":"plae-doi-attha"},{"id":"s119","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"หลักการแปลเบื้องต้น","level":2,"path":["หลักการแปลเบื้องต้น"],"pdf":96,"page":89,"html":"การแปลโดยอรรถนี้จะเน้นการแปลในมังคลัตถทีปนีเป็นหลัก เพราะใช้หลักการเดียวสามารถนำไปใช้ในการแปลโดยอรรถใน ป.ธ.๑-๒-๓ ได้ ซึ่งมีหลักการเบื้องต้น ๙ ประการ ดังต่อไปนี้
\n๑. ลำดับการแปล ในการแปลโดยอรรถ ลำดับการแปลจะไม่ตายตัวเหมือนการแปลโดยพยัญชนะเสียทีเดียว สามารถเปลี่ยนแปลงไปได้ตามศัพท์ที่ต้องการเน้น เช่น หากในประโยคนั้นต้องการเน้นกรรม ก็สามารถแปลกรรมก่อนประธานได้ ยิ่งกว่านั้น ทุกวิภัตติยังสามารถแปลก่อนศัพท์อื่นในประโยคได้ หากไม่ทำให้เสียความหรือทำให้เข้าใจเป็นอย่างอื่น ดังตัวอย่างต่อไปนี้
\nอนึ่งจะกล่าวถึงลำดับในการแปลโดยอรรถของศัพท์บางประเภทที่มีความแตกต่างจากการแปลโดยพยัญชนะ ดังนี้
\nตามปกติ ในการแปลโดยพยัญชนะ เราจะต้องแปลอาลปนะเป็นตัวแรกของประโยคเสมอ แต่ในการแปลโดยอรรถ อาจเปลี่ยนลำดับการแปลได้ กล่าวคือ ศัพท์อาลปนะที่เรียงไว้ต้นประโยค ให้แปลก่อน ศัพท์อื่นตามปกติ ส่วนอาลปนะที่เรียงไว้สุดประโยค ชิดกับ อิติ ศัพท์ จะนิยมแปลเป็นคำลงท้าย เช่น
\nมีการแปล ๒ อย่าง คือ แปลก่อนศัพท์อื่นในประโยคเมื่อเป็นคำขึ้นต้นข้อความ และแปลควบเข้ากับศัพท์หรือข้อความต่าง ๆ ในประโยค
\nศัพท์นิบาตนี้ มีคำแปลหลากหลาย ยากที่จะกล่าวให้แน่นอนลงไปได้สุดแต่ความเหมาะสมของเนื้อหาในช่วงนั้น ๆ ในที่นี้จะกล่าวถึงเฉพาะบางศัพท์ที่มีคำแปลอันท่านได้แสดงไว้ชัดเจนแล้วเท่านั้น
\nอถ - ถ้าอยู่ในข้อความเลขนอก ให้แปลว่า ครั้งนั้น เมื่อนั้น ทีนั้น ต่อมา ลำดับนั้น เป็นต้น
\n- ถ้าอยู่ในข้อความเลขใน ให้แปลว่า เมื่อเป็นอย่างนั้น เมื่อเป็นเช่นนั้น
\nยาว มาคู่กับปัญจมีวิภัตติ แปลว่า จนกว่า จนกระทั้ง จนถึง
\nวิย , อิว แปลว่า ดุจ ประดุจ เหมือน อย่าง เช่น ดัง เป็นต้น
\nว , เอว แปลว่า เทียว นั่นเทียว เท่านั้น นั่นเอง แล เลย แหละ เป็นต้น
\nกิร แปลว่า ได้ยินว่า ข่าวว่า เล่ากันว่า นัยว่า ทราบว่า ดังได้สดับมาว่า เป็นต้น
\nอาม สำหรับบุคคลทั่วไป แปลว่า เออ ขอรับ จ๊ะ ค่ะ เป็นต้น ใช้เป็นราชาศัพท์ แปลว่า พระเจ้าข้า เจริญพร ขอถวายพระพร
\nปิ , อปิ ถ้าควบบทเดียวในประโยค แปลว่า แม้ ฝ่ายว่า ส่วนว่า ถึง เป็นต้น ถ้าควบตั้งแต่ ๒ บทขึ้นไป แปลว่า แม้ บ้าง ก็ดี ก็ตาม ตั้ง ทั้ง
\nอโห วต แปลว่า โอหนอ แหม พุโธ่ ตายจริง น่าชม น่าอัศจรรย์ น่าเคร้าใจ เป็นต้น ตามที่เหมาะสมกับเนื้อความในตอนนั้น ๆ
\nอิติ - อยู่ต้นประโยค อาจแปลเป็นคำสุดท้ายว่า ด้วยประการฉะนี้ หรือแปลเป็นตัวแรกว่า ดังนั้น
\n- อยู่สุดข้อความเลขใน อาจตัดทิ้งไม่ต้องแปลได้บ้าง หรือจะแปลว่า ดังนี้ ก็ได้บ้าง
\n- อยู่สุดรูปวิเคราะห์ หรือสุดข้อความของประโยคหน้าที่เชื่อม ต่อกับประโยค หลัง ให้แปลว่า เหตุนั้น เพราะเหตุนั้น
\nในกรณีที่ทำหน้าที่ควบข้อความ สามารถแปลได้หลายแบบ ดังนี้ - แปลว่า และ โดยวางคำแปลไว้เฉพาะที่ข้อความสุดท้ายที่ควบเท่านั้น เช่น
\nแปล จ ศัพท์ แต่ละตัวว่า ๑ เมื่อมีการนับรวมเป็นตัวเลขหลัง อิติ ศัพท์ โดย
\nวางคำแปลไว้ที่ศัพท์ทุกศัพท์ที่ควบอยู่ เช่น
\n- แปล จ ศัพท์ แต่ละตัว เป็นเลข ๑ ๒ ๓ ตามลำดับ เช่น
\n- แปลว่า ด้วย เช่น
\n- แปลว่า ทั้ง เช่น
\n- แปลว่า ก็ดี เช่น
\nเมื่อทำหน้าที่เป็นนิบาตต้นข้อความ แปลว่า อีกอย่างหนึ่ง อีกนัยหนึ่ง เมื่อทำหน้าที่ควบข้อความ สามารถแปลได้หลายแบบ เช่นเดียวกับ จ ศัพท์ ดังนี้ - แปลว่า หรือ โดยวางคำแปลไว้ที่คำสุดท้ายของศัพท์ที่ควบ เช่น
\n- แปลว่า ก็ดี เช่น
\n- แปลว่า ก็ตาม เช่น
\n- แปลว่า ก็ได้ เช่น
\n- แปลว่า ก็มี เช่น
\n- แปลว่า บ้าง เช่น
\n- แปลว่า ทั้ง เช่น
\nในการแปลโดยอรรถ จะตัดสำเนียงอายตนิบาตบางตัวออกได้บ้าง เพื่อให้สำนวนกระชับขึ้น และให้ได้เนื้อความชัดเจนตามความนิยมในภาษาไทย ดังนี้
\nปฐมาวิภัตติ ให้ตัดสำเนียง อ. ทิ้งทุกกรณี
\nทุติยาวิภัตติ ถึงสัตตมีวิภัตติ คงสำเนียงอายตนิบาตไว้บ้าง ตัดสำเนียงอายตนิบาตออกบ้าง และใช้คำอื่นแทนบ้าง ดังตัวอย่างต่อไปนี้ - ตัดคำว่า ซึ่ง เช่น
\n* หิ ศัพท์ ที่ขึ้นต้นเรื่อง อาจแปลได้หลายอย่าง เช่น ก็ , ดังจะกล่าวโดยย่อ, ดังจะกล่าวโดยพิสดาร เป็นต้น แต่ในที่นี้แปลว่า \"ดำเนินความว่า\" ตามลีลาของหนังสือ *
\n- คงคำว่า สิ้น , ตลอด ไว้ เช่น
\n- ใช้คำอื่นแทนคำว่า อัน เช่น
\nจะไม่ใช้ตัวย่อ ท. โดยเด็ดขาด แต่ให้เขียนเต็มว่า ทั้งหลาย หลายคน หลายสิ่ง หรือ พวก หรือ เหล่า แทนก็ได้ เช่น ปุริสา แปลว่า ชายหลายคน เป็นต้น ส่วนพหุจนะที่มีวิเสสนสัพพนาม หรือมีสังขยาบอกจำนวนกำกับอยู่ ไม่ต้องออกคำว่า ทั้งหลาย ที่ตัวนาม เช่น
\nขึ้นอยู่กับลำดับการเรียงของศัพท์ในประโยค ดังนี้
\nถ้าวาง ประธาน (วุตตกัมมะ) ไว้ข้างหน้าอนภิหิตกัตตา แสดงว่า ต้องการเน้นตัวประธานจะนิยมแปลคงรูปกัมมวาจก
\nถ้าวาง อนภิหิตกัตตา ไว้หน้า แล้ววางประธานไว้ชิดกับกิริยาแสดงว่าต้องการเน้นตัว อนภิหิตกัตตา จะนิยมแปลอนภิหิตกัตตาก่อน แล้วจึงแปลกิริยา และประธาน (วุตตกัมมะ) ตามลำดับเหมือนเป็นประโยคกัตตุวาจก เช่น
\nสำหรับประโยคกัมมวาจกที่ไม่ได้วาง \" อนภิหิตกัตตา \" ให้เห็น วางไว้ให้เห็นเฉพาะประธานกับกิริยา จะแปลอนภิหิตกัตตาก่อน หรือประธานก่อนก็ได้ เช่น
\nและมีกิริยาว่ามีว่าเป็น
\nกรณีเช่นนี้ นิยมแปลศัพท์ฉัฏฐีวิภัตติขึ้นก่อน ตามด้วยกิริยาว่ามีว่าเป็น (หรือ ชนฺ ธาตุ) และ ประธาน ตามลำดับ เช่น
\nกรณีเช่นนี้ ให้แปล อิติ ศัพท์ว่า คือ ดังตัวอย่างในข้อที่ ๕
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"๖.การแปลอิติศพททีมีสงขยาอยูหนากรณีเชนนีใหแปลอิติศพทวาคือดงตวอยางในขอที๕","nex":0,"url":"iti-sankhya"},{"id":"s123","part":"การแปลโดยอรรถ","no":"๗","title":"๗. การแปลแก้อรรถในมังคลัตถทีปนี","level":2,"path":["๗. การแปลแก้อรรถในมังคลัตถทีปนี"],"pdf":101,"page":94,"html":"เนื่องจากในมังคลัตถทีปนีมีการกล่าวอ้างถึงอรรถกถา ฏีกา อนุฎีกา และโยชนา
\nดังนั้น ก่อนจะแปลจึงต้องดูว่าเนื้อความตอนนี้อ้างอิงมาจากคัมภีร์ใดหรือไม่
\nโดยสังเกตจากชื่อคัมภีร์ทีกำกับไว้ท้ายข้อความ เช่น ตพฺพณฺณ-นา , ตฏฺฏีกา , ตทนุฏีกา , โยชนา หรือชื่อคัมภีร์นั้น ๆ เป็ต้น
\nและให้แปลคำเหล่านี้เสียก่อนเพื่อนเป็นตัวเปิด อิติ ศัพท์ แล้วจึงแปลเนื้อความแก้อรรถ
\nสามารถแปลได้หลายแบบ เช่น
\nถ้าใช้ในเรื่องที่ไม่ดี ให้แปลว่า \"ขึ้นชื่อว่า\" ถ้าใช้ในเรื่องที่เป็นกลาง ๆ ให้แปลว่า \"ชื่อว่า\"
\nนิยมแปลว่า เหมือน...............ฉะนั้น
\nให้แปลว่า โดยประการที่.....................
\nให้ใช้คำว่า ผู้, ที่, ซึ่ง, หรือ อัน มาช่วย เช่น
\n(ให้แปลประโยค ต ไปหาประโยค ย ทั้งข้อ ๒ และข้อ ๓)
","outline":[],"topics":[{"anchor":"attha-upama","title":"๑.ประโยคอุปมา (ที่มี อิว วิย ยถา)","level":3},{"anchor":"attha-yatha-tatha","title":"๒.แปลล้ม ยถา ตถา (เอวํ)","level":3},{"anchor":"attha-ya-ta-collapse","title":"๓.แปลล้ม ย, ต","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"สิงทีนิยม๑.ประโยคอุปมา(ทีมีอิววิยยถา)นิยมแปลวาเหมือน...............ฉะนน๒.แปลลมยถาตถา(เอวํ)ใหแปลวาโดยประการที.....................๓.แปลลมย,ตใหใชคำวาผู,ที,ซึง,หรืออนมาชวยเชนเยนปุญญํกตํตสเสวอานิสํโสโหติอานิสงสยอมมีแกบุคคลทีทำบุญไวเทานน(ใหแปลประโยคตไปหาประโยคยทงขอ๒และขอ๓)","nex":1,"url":"sap-chaphro#sing-niyom"},{"id":"s127","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"สำนวนนิยม","level":3,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","สำนวนนิยม"],"pdf":103,"page":96,"html":"เช่น
\nเช่น
\n๗. ยสฺมา แปลว่า เพราะ ตสฺมา แปลว่า ฉะนั้น เช่น
\nเช่น
\nหมายเหตุ : ตัวสาธนะนิยมแปลทับศัพท์
\nที่ขยายสังขยา นิยมแปลว่า คือ เช่น
\n๑๐.วิสุทฺธิมคฺเค วุตฺตํ ขึ้น พระพุทธโฆษาจารย์ สทฺทนีติยํ วุตฺตํ ขึ้น พระอัครวงศาจารย์ อภิธมฺมตฺถสงฺคหฏีกายํ วุตฺตํ ขึ้น พระอนุรุทธาจารย์ ๑๖.สุตฺเต , อภิธมฺเม หรือข้างใน อิติ มี ภิกฺขเว ให้ขึ้น พระผู้มีพระภาคเจ้า ตพฺพณฺณนายํ วุตฺตํ (อาห) ให้ขึ้น พระอรรถกถาจารย์ ตฏฺฏีกายํ วุตฺตํ (อาห) ให้ขึ้น พระฎีกาจารย์ ๑๗. อรรถกถา แก้ พระผู้มีพระภาคเจ้า เพราะฉะนั้น ถ้ามี ตณฺพณฺณนา หรือ ตพฺพณฺณนายํ อยู่นอก อิติ (ใช้เปิด อิติ) ข้างใน อิติ โดยมากจะขึ้น พระผู้มีพระภาคเจ้า ๑๘. ฏีกา แก้ อรรถกถา
\nเพราะฉะนั้น ถ้ามี ตฏฺฏีกา หรือ ตฏฺฏีกายํ อยู่นอก อิติ (ใช้เปิด อิติ) ข้างใน อิติ จะขึ้นพระอรรถกถาจารย์
","outline":[],"topics":[{"anchor":"samnuan-mae-ko","title":"๕. ถ้ามี แม้ ต้องมี ก็","level":3},{"anchor":"samnuan-phro-chueng","title":"๖. ถ้ามี เพราะ ต้องมี จึง","level":3},{"anchor":"samnuan-sadhana","title":"๘. นิยมแปลล้มสาธนะ","level":3},{"anchor":"samnuan-vasena","title":"๙. วเสน","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"สำนวนนิยม๑.วุตตญเหตํ,วุตตมปิเจตํสมจริงดงพระดำรสทีพระผูมีพระภาคเจาตรสไวดงนีวา..........๒.ยถาหเหมือนอยางทีพระธรรมสงคาหกาจารยกลาวไววา๓.อิทํวุตตํโหติมีคำอธิบายทีพระผูมีพระภาคเจาตรสไวดงนีวา.....๔.ตสสตโถบณฑิตพึงทราบเนือความแหงคำอนเปนพระคาถานนวา...๕.ถามีแมตองมีกเชนอฏฐกถายมปิวุตตํแมในอรรถกถาพระอรรถกถาจารยกกลาวไววา......๖.ถามีเพราะตองมีจึงเชนเตนวุตตํเพราะเหตุนนทานจึงกลาวไววา๗.ยสมาแปลวาเพราะตสมาแปลวาฉะนนเชนยสมาอุปาสโกปุญญมกาสิตสมาโสสุขํปฏิลภิฯเพราะอุบาสกไดทำบุญไวฉะนนเขาจึงไดรบความสุขฯ๘.นิยมแปลลมสาธนะเชนตํฐานํภิกขูสยนติเอตถาติสยนํฯทีนนชือวาสยนะเพราะอรรถวิเคราะหวาเปนทีนอนแหงภิกษุทงหลายฯเจตนาปิสุณวาจาปิสุณํวตติเอตายาติฯเจตนาชือวาปิสุณวาจาเพราะอรรถวิเคราะหวาเปนเครืองกลาวคำสอเสียดแหงบุคคลฯหมายเหตุ:ตวสาธนะนิยมแปลทบศพท๙.วเสนทีขยายสงขยานิยมแปลวาคือเชนวินโยนามอนาคาริยาคาริยวเสนทุวิโธฯชือวาวินยมี๒อยางคืออนาคริยวินย๑อาคาริยวินย๑ฯ๑๐.วิสุทธิมคเควุตตํขึนพระพุทธโฆษาจารยสททนีติยํวุตตํขึนพระอครวงศาจารยอภิธมมตถสงคหฏีกายํวุตตํขึนพระอนุรุทธาจารย๑๖.สุตเต,อภิธมเมหรือขางในอิติมีภิกขเวใหขึนพระผูมีพระภาคเจาตพพณณนายํวุตตํ(อาห)ใหขึนพระอรรถกถาจารยตฏฏีกายํวุตตํ(อาห)ใหขึนพระฎีกาจารย๑๗.อรรถกถาแกพระผูมีพระภาคเจาเพราะฉะนนถามีตณพณณนาหรือตพพณณนายํอยูนอกอิติ(ใชเปิดอิติ)ขางในอิติโดยมากจะขึนพระผูมีพระภาคเจา๑๘.ฏีกาแกอรรถกถาเพราะฉะนนถามีตฏฏีกาหรือตฏฏีกายํอยูนอกอิติ(ใชเปิดอิติ)ขางในอิติจะขึนพระอรรถกถาจารย","nex":10,"url":"sap-chaphro#samnuan-niyom"},{"id":"s128","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"บทตั้งที่ห้ามแปลตั้งอรรถ","level":3,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","บทตั้งที่ห้ามแปลตั้งอรรถ"],"pdf":104,"page":97,"html":"ให้แปลเข้า คือ แปล อิติ ว่า ชื่อว่า
\nโดยให้ดูประโยคภายใน อิติ หลังบทตั้ง จะมีลักษณะเหมือนวิเคราะห์ในนามกิตก์ ในลักษณะเช่นนี้ ให้แปลว่า ใน.............มีวิเคราะว่า.......
\nเป็นการอธิบายศัพท์ ให้แปลว่า ในบทว่า......พึงทราบวินิจฉัยดังต่อไปนี้ หรือ พึงทราบวินิจฉัยว่า.......(ในกรณีที่มี อิติ อยู่ท้ายประโยค)
\nให้แปลว่า ด้วยบทว่า.......... (พระศาสดา) ย่อมทรงแสดงว่า....
\nให้แปลว่า........ทรงประสงค์เอาแล้ว ในบทว่า...........
\nให้แปลว่า คำว่า.....หรือ บทว่า.....นี้ เป็นชื่อของ.....
","outline":[],"topics":[{"anchor":"bot-tang-rule-1","title":"๑.บทตั้งเป็นประธานในคาถา","level":3},{"anchor":"bot-tang-rule-2","title":"๒.วิเคราะห์","level":3},{"anchor":"bot-tang-rule-3","title":"๓.วินิจฉัย","level":3},{"anchor":"bot-tang-rule-4","title":"๔.ที่สุดประโยคมี ทีเปติ, ทสฺเสติ","level":3},{"anchor":"bot-tang-rule-5","title":"๕.ที่สุดประโยคมี อธิปฺเปโต","level":3},{"anchor":"bot-tang-rule-6","title":"๖.ที่สุดประโยคมี อธิวจนเมตํ หรือ นามํ","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"บทตงทีหามแปลตงอรรถ๑.บทตงเปนประธานในคาถาใหแปลเขาคือแปลอิติวาชือวา๒.วิเคราะหโดยใหดูประโยคภายในอิติหลงบทตงจะมีลกษณะเหมือนวิเคราะหในนามกิตกในลกษณะเชนนีใหแปลวาใน.............มีวิเคราะวา.......๓.วินิจฉยเปนการอธิบายศพทใหแปลวาในบทวา......พึงทราบวินิจฉยดงตอไปนีหรือพึงทราบวินิจฉยวา.......(ในกรณีทีมีอิติอยูทายประโยค)๔.ทีสุดประโยคมีทีเปติ,ทสเสติใหแปลวาดวยบทวา..........(พระศาสดา)ยอมทรงแสดงวา....๕.ทีสุดประโยคมีอธิปเปโตใหแปลวา........ทรงประสงคเอาแลวในบทวา...........๖.ทีสุดประโยคมีอธิวจนเมตํหรือนามํใหแปลวาคำวา.....หรือบทวา.....นีเปนชือของ.....","nex":0,"url":"sap-chaphro#bot-tang-ham-plae"},{"id":"s129","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปลโดยอรรถเกี่ยวกับนาม ๑-๒","level":3,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","แปลโดยอรรถเกี่ยวกับนาม ๑-๒"],"pdf":105,"page":98,"html":"หลักไวยากรณ์ชั้นนาม ๑-๒ ตั้งแต่ แบบแจก ปุริส ไปจนถึง โค ศัพท์ อันที่สำคัญอย่างยิ่งคือ ลิงค์ วจนะ และ วิภัตติ
\nเมื่อแปลโดยพยัญชนะก็ต้องรักษา ลิงค์ วจนะ และ วิภัตติ อย่างเคร่งครัด แปลผิด วจนะ วิภัตติ ไม่ได้
\nแต่พอมาถึงวิธีแปลโดยอรรถ ท่านห้ามมิให้แปลเอาหมด คือ พหุวจนะ ห้ามมิให้แปลว่า ทั้งหลายบ่อยนัก ให้ตัดทิ้งเสียบ้าง หรือใช้คำอื่นแทน เช่น คำว่า พวกหมู่เหล่า เป็นต้น
\nถ้าแปล ทั้งหลายบ่อยๆ มันรกหู ฟังรำคาญหู เพราะภาษาไทยแท้ไม่ค่อยนิยมคำว่าทั้งหลาย บ่อยนัก เช่น
\nเป็นต้น คำว่า เหล่า-หมู่-พวก ก็เป็นคำพหุวจนะเหมือนกัน
\nคำแปลประจำตัววิภัตติต่างๆ เช่น อันว่า-ซึ่ง-ด้วย-แก่-จาก-ของ-ใน-ดูก่อน เป็นต้น ก็ให้แปลเอาในที่ที่แปลเอาแล้ว คนฟังรู้เรื่องทันที และที่ตรงกับภาษาไทยพูดกันจริงๆ
\nถ้าคนไทยไม่นิยมพูดอายตนิบาตอย่างนั้น ก็ให้ตัดทิ้งอย่าแปลเอา ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลโดยอรรถเกียวกบนาม๑-๒หลกไวยากรณชนนาม๑-๒ตงแตแบบแจกปุริสไปจนถึงโคศพทอนทีสำคญอยางยิงคือลิงควจนะและวิภตติเมือแปลโดยพยญชนะกตองรกษาลิงควจนะและวิภตติอยางเครงครดแปลผิดวจนะวิภตติไมไดแตพอมาถึงวิธีแปลโดยอรรถทานหามมิใหแปลเอาหมดคือพหุวจนะหามมิใหแปลวาทงหลายบอยนกใหตดทิงเสียบางหรือใชคำอืนแทนเชนคำวาพวกหมูเหลาเปนตนถาแปลทงหลายบอยๆมนรกหูฟงรำคาญหูเพราะภาษาไทยแทไมคอยนิยมคำวาทงหลายบอยนกเชนปุริสาเหลาบุรุษมุนีนํของพวกมุนีวธูสุในหมูนางสาวเปนตนคำวาเหลา-หมู-พวกกเปนคำพหุวจนะเหมือนกนคำแปลประจำตววิภตติตางๆเชนอนวา-ซึง-ดวย-แก-จาก-ของ-ใน-ดูกอนเปนตนกใหแปลเอาในทีทีแปลเอาแลวคนฟงรูเรืองทนทีและทีตรงกบภาษาไทยพูดกนจริงๆถาคนไทยไมนิยมพูดอายตนิบาตอยางนนกใหตดทิงอยาแปลเอาฯ","nex":3,"url":"sap-chaphro#nam-1-2"},{"id":"s130","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปลปฐมา – ทิติยาวิภัตติโดยอรรถ","level":3,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","แปลปฐมา – ทิติยาวิภัตติโดยอรรถ"],"pdf":105,"page":98,"html":"หัวข้อในตอนนี้
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลปฐมา–ทิติยาวิภตติโดยอรรถ","nex":0,"url":"sap-chaphro#pathama-dutiya"},{"id":"s131","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ปฐมาวิภัตติ","level":4,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","แปลปฐมา – ทิติยาวิภัตติโดยอรรถ","ปฐมาวิภัตติ"],"pdf":105,"page":98,"html":"ปฐมาวิภัตติ แปลว่า อันว่า ไม่ต้องแปลเอา ให้ตัดทิ้งทุกบทไป เช่น
\nเป็นต้น ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ปฐมาวิภตติปฐมาวิภตติแปลวาอนวาไมตองแปลเอาใหตดทิงทุกบทไปเชนปุริสาพวกบุรุษเหลาบุรุษ,สาวกาเหลาสาวกเปนตนฯ","nex":2,"url":"sap-chaphro#pathama"},{"id":"s132","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ทุติยาวิภัตติ","level":4,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","แปลปฐมา – ทิติยาวิภัตติโดยอรรถ","ทุติยาวิภัตติ"],"pdf":105,"page":98,"html":"เอาบ้างตัดทิ้งบ้าง แต่ตัดทิ้งมากกว่า เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nเอาบ้างตัดทิ้งบ้าง ใช้คำว่า ยังแทนบ้าง เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nใช้กับเหตุกัตตุวาจก-เหตุกัมมวาจก ต้องตัดทิ้ง ให้แปลเฉยๆ เช่น
\nเป็นต้นฯ
\nโดยมากให้แปลเอา เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nโดยมากให้แปลเอา เช่น
\nเป็นต้น ฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"vibhatti-132-1","title":"คำว่า ซึ่ง","level":3},{"anchor":"vibhatti-132-3","title":"คำว่า สู่","level":3},{"anchor":"vibhatti-132-5","title":"คำว่า ยัง","level":3},{"anchor":"vibhatti-132-9","title":"คำว่า สิ้น-ตลอด","level":3},{"anchor":"vibhatti-132-11","title":"คำว่า กะ-เฉพาะ","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ทุติยาวิภตติคำวาซึงเอาบางตดทิงบางแตตดทิงมากกวาเชนกมมํกตวาทำงาน,อาหารํภุญชติบริโภคอาหารเปนตนฯคำวาสูเอาบางตดทิงบางใชคำวายงแทนบางเชนอารามํคโตไปอาราม-ไป-ยงอารามยงเปนตนฯคำวายงใชกบเหตุกตตุวาจก-เหตุกมมวาจกตองตดทิงใหแปลเฉยๆเชนปุตตํสิปปํสิกขาเปติใหบุตรศึกษาศิลปะ,สปเปนอตตานํฑํสาเปตวาใหงูกดตนเปนตนฯคำวาสิน-ตลอดโดยมากใหแปลเอาเชนปญจวีสติโยชนมคคํคนตวาไปตลอดทาง๒๕โยชนเปนตนฯคำวากะ-เฉพาะโดยมากใหแปลเอาเชนวิสาขํอาหตรสกะนางวิสาขา,เถรํวตวากลาวกะพระเถระเปนตนฯ","nex":8,"url":"sap-chaphro#dutiya"},{"id":"s133","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตติยาวิภัตติ","level":4,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","แปลปฐมา – ทิติยาวิภัตติโดยอรรถ","ตติยาวิภัตติ"],"pdf":106,"page":99,"html":"ให้แปลเอาทุกบทไป เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nให้แปลเอา เช่น
\nหรือ แปลว่า ทาง ก็ได้เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nให้แปลเอาบ้าง ใช้คำว่า ที่-ถูก แทนบ้าง เช่น
\nสำหรับพระราชากับพระศาสดาอย่าแปลว่าถูก ให้แปลว่า อัน-ที่ เช่น
\nเฉพาะประโยคอนาทรและลักขณะ ที่มีกิริยาเป็น กัมม-วาจก บางครั้งให้แปล ตัด วจเนน อตฺเถ ทิ้ง ให้แปลว่า ครั้นหรือเมื่อ ไว้กับคำว่า อัน เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nให้แปลเอา เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nต้องแปลเอาทุกแห่งไป เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nซึ่งเรียกว่า อิตถัมภูต ให้แปลเอาเฉพาะคำว่า มี เท่านั้น เช่น
\nเป็นต้น ฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"vibhatti-133-1","title":"คำว่า ด้วย","level":3},{"anchor":"vibhatti-133-3","title":"คำว่า โดย","level":3},{"anchor":"vibhatti-133-5","title":"คำว่า อัน","level":3},{"anchor":"vibhatti-133-7","title":"คำว่า ตาม","level":3},{"anchor":"vibhatti-133-9","title":"คำว่า เพราะ","level":3},{"anchor":"vibhatti-133-11","title":"คำว่า มี-ด้วย-ทั้ง","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตติยาวิภตติคำวาดวยใหแปลเอาทุกบทไปเชนปาเทนคนตวาไปดวยเทา,ญาเณนปตโตถึงดวยญาณเปนตนฯคำวาโดยใหแปลเอาเชนอุตตรายคนตวาไปโดยทิศอุดรหรือแปลวาทางกไดเชนทวาเรนนิกขมิตวาออกทางประตูเปนตนฯคำวาอนใหแปลเอาบางใชคำวาที-ถูกแทนบางเชนเถเรนวุตโตอนพระเถระสตถาราปุจฉิโตถูกพระศาสดาตรสถาม,อคคินาฌายิตํถูกไฟไหมแลว,สำหรบพระราชากบพระศาสดาอยาแปลวาถูกใหแปลวาอน-ทีเชนราชาเทวทต-เตนมาริโตพระราชาอนพระเทวทตใหสวรรคตแลว,สตถาภิกขุนาปุจฉิโตพระศาสดาผูทีภิกษุทูลถามแลวเฉพาะประโยคอนาทรและลกขณะทีมีกิริยาเปนกมม-วาจกบางครงใหแปลตดวจเนนอตเถทิงใหแปลวาครนหรือเมือไวกบคำวาอนเชนภิกขูหิวจเนวุตเตเมือภิกษุทงหลายกราบทูลวา,ภิกขูหิอตเถอาโรจิเตเมือพวกภิกษุกราบทูลเนือความเปนตนฯคำวาตามใหแปลเอาเชนมมวจเนสตถารํวนทถจงถวายบงคมพระศาสดาตามคำของเราเปนตนฯคำวาเพราะตองแปลเอาทุกแหงไปเชนกิเลสานํอุปสเมนสนโตชือวาสงบแลวเพราะสงบกิเลสทงหลายเปนตนฯคำวามี-ดวย-ทงซึงเรียกวาอิตถมภูตใหแปลเอาเฉพาะคำวามีเทานนเชนมนสาจิตเตนมีจิตเลือมใส,อสสุปุณเณหิอกขีหิมีตาทง๒คลอแลวดวยนำตาเปนตนฯ","nex":15,"url":"sap-chaphro#tatiya"},{"id":"s134","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"จตุตถีวิภัตติ","level":4,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","แปลปฐมา – ทิติยาวิภัตติโดยอรรถ","จตุตถีวิภัตติ"],"pdf":106,"page":99,"html":"แปลเอาบ้างตัดทิ้งบ้าง ถ้าเป็นพระราชากับพระศาสดา ให้แปลว่า แด่ หรือไม่แปลเอา
\nเป็นต้น ฯ
\nให้แปลเอาบ้างตัดทิ้งบ้าง ใช้คำว่า สำหรับ แทนบ้าง เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nแปลเอาก็มีตัดทิ้งก็มี เช่น
\nเป็นต้น ฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"vibhatti-134-1","title":"คำว่า แต่","level":3},{"anchor":"vibhatti-134-7","title":"คำว่า เพื่อ","level":3},{"anchor":"vibhatti-134-9","title":"คำว่า ต่อ","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"จตุตถีวิภตติคำวาแตแปลเอาบางตดทิงบางถาเปนพระราชากบพระศาสดาใหแปลวาแดหรือไมแปลเอาสตถุโนเทติถวายแดพระศาสดาหรือถวายพระศาสดา,รญโญอาโรเจสิทูลแดพระราชาหรือทูลพระราชา,ภิกขุโนทตวาถวายแดภิกษุหรือถวายภิกษุ,ปุตตสสทินนํทีใหแกบุตรหรือใหบุตรเปนตนฯคำวาเพือใหแปลเอาบางตดทิงบางใชคำวาสำหรบแทนบางเชนกฐินทสสํผาเพือกฐินผาสำหรบกฐินผากฐินเปนตนฯคำวาตอแปลเอากมีตดทิงกมีเชนตสสภิกขุโนปิหยนติยอมกระหยิมตอภิกษุนน,ยอมรกใครภิกษุนนเปนตนฯ","nex":6,"url":"sap-chaphro#catutthi"},{"id":"s135","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ปญฺจมีวิภัตติ","level":4,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","แปลปฐมา – ทิติยาวิภัตติโดยอรรถ","ปญฺจมีวิภัตติ"],"pdf":107,"page":100,"html":"ต้องแปลเอาทุกบทไป เช่น
\nบางทีคำว่า แต่ เข้ากับ ยาว เพียงใด ให้แปล ยาว ว่า จนถึง-จน-ตราบเท่า-ตลอด และให้ตัดคำว่า แต่-อยู่ บทหลังออกแปลเฉยๆ เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nให้แปลเอาทุกแห่งไป แต่ถ้าตรงไหนมีคำว่า กว่า ซ้ำกันหลายแห่ง เช่น บท วิกติกตฺตา ก็แปลว่า กว่า บทนามที่ลง สฺมา-หิ หรือ โต ปัจจัย ก็แปลว่า กว่า เช่นนี้ให้ แปลตัดกว่าคำหนึ่งออกเสีย เช่น
\nเป็นต้นฯ
\nให้แปลเอาทุกบทไป เช่น
\nเป็นต้นฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"vibhatti-135-1","title":"คำว่า แต่-จาก","level":3},{"anchor":"vibhatti-135-3","title":"คำว่า กว่า","level":3},{"anchor":"vibhatti-135-5","title":"คำว่า เหตุ หรือ เพราะ-เหตุ","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ปญจมีวิภตติคำวาแต-จากตองแปลเอาทุกบทไปเชนกุโตนุอาคโตสิทานมาจากไหนหนอ,คามานิกขมิตวาออกจากบาน,อาวาสาคโตไปจากอาวาสบางทีคำวาแตเขากบยาวเพียงใดใหแปลยาววาจนถึง-จน-ตราบเทา-ตลอดและใหตดคำวาแต-อยูบทหลงออกแปลเฉยๆเชนยาวอรหตตาจนถึงพระอรหต,ยาวพรหมโลกาตราบเทาพรหมเปนตนฯคำวากวาใหแปลเอาทุกแหงไปแตถาตรงไหนมีคำวากวาซำกนหลายแหงเชนบทวิกติกตตากแปลวากวาบทนามทีลงสมา-หิหรือโตปจจยกแปลวากวาเชนนีใหแปลตดกวาคำหนึงออกเสียเชนตยาทินนทานโตเสยโยประเสริฐกวาทานทีทานใหแลว,วสสสตํชีวิตโตวรตรํเลิศกวาความเปนอยูตลอดรอยปีเปนตนฯคำวาเหตุหรือเพราะ-เหตุใหแปลเอาทุกบทไปเชนอนทธนียตายเหตุไมตงอยูตลอดกาลนาน,ทินนตตาเพราะผาสากฏพราหมณใหแลวเปนตนฯ","nex":9,"url":"sap-chaphro#pancami"},{"id":"s136","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ฉัฏฐีวิภัตติ","level":4,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","แปลปฐมา – ทิติยาวิภัตติโดยอรรถ","ฉัฏฐีวิภัตติ"],"pdf":107,"page":100,"html":"แปลเอาบ้าง ตัดทิ้งแปลเฉยๆ บ้าง เช่น
\nเกี่ยวกับนามกิตก์ที่เป็น ภาวสาธนะ ให้แปลคงไว้อย่างเดิมบ้าง ให้แปลนามนามที่ลง ส-นํ ซึ่งแปลว่าของ นั้นก่อน แต่ให้แปลเฉยๆ ตัดคำว่า ของ-แห่ง ทิ้ง แปลนามกิตก์นั้นที หลัง เช่น
\nเป็นต้น แปลอย่างนี้ท่านนิยมแปลเหมือนกัน แต่รูปคำแปล
\nคล้ายๆ กับคำแปล กตฺตุวาจก ไป คำแปลประจำประโยคอนาทร เมื่อ ให้แปลเอาทุกแห่งไป เช่น
\nเป็นต้นฯ
\nเป็นบทที่รวมกันอยู่ เรียกว่า นิทธารณะ โดนอรรถแปลว่า บรรดา หรือ ประชุม ส่วนบทที่แยกออกไปแล้ว เรียกว่า นิทธารณียะ ก็ให้แปลตัดตัดหรือไม่ตัดตาม วิภัตติ นั้นๆ เช่น
\nเป็นต้น ฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"vibhatti-136-1","title":"คำว่า แห่ง-ของ","level":3},{"anchor":"vibhatti-136-7","title":"คำว่า แห่ง-หนา","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ฉฏฐีวิภตติคำวาแหง-ของแปลเอาบางตดทิงแปลเฉยๆบางเชนสามเณรสสปตโตบาตรของสามเณร,บาตรเณร,พุทธสสสาวกาเหลาสาวกของพระพุทธเจาเกียวกบนามกิตกทีเปนภาวสาธนะใหแปลคงไวอยางเดิมบางใหแปลนามนามทีลงส-นํซึงแปลวาของนนกอนแตใหแปลเฉยๆตดคำวาของ-แหงทิงแปลนามกิตกนนทีหลงเชนภิกขูนํจรณํการเทียวไปแหงพวกภิกษุกไดพวกภิกษุเทียวไปกได,ตสสภิกขุโนอรหตตคคหณํการถือเอาพระอรหตของภิกษุนนหรือภิกษุนนถือเอาพระอรหต,ภิกขุโนพุทธวจนสสกถนํการแสดงพุทธพจนของภิกษุหรือการทีภิกษุแสดงพุทธพจนเปนตนแปลอยางนีทานนิยมแปลเหมือนกนแตรูปคำแปลคลายๆกบคำแปลกตตุวาจกไปคำแปลประจำประโยคอนาทรเมือใหแปลเอาทุกแหงไปเชนนิททํอโนกกมนตสสเถรสสเมือพระเถระไมกาวลงสูความหลบเปนตนฯคำวาแหง-หนาเปนบททีรวมกนอยูเรียกวานิทธารณะโดนอรรถแปลวาบรรดาหรือประชุมสวนบททีแยกออกไปแลวเรียกวานิทธารณียะกใหแปลตดตดหรือไมตดตามวิภตตินนๆเชนเอโกปิโวปมาทํอนาปชชิสสบรรดาทานทง๒บุคคลแมผูหนึงจกไมถึงความประมาท,(โกนิธกนทตํอมหากํพาลยตโร)บรรดาเราทง๒ผูครำครวญอยูในทีนีใครจะเปนคนพาลกวาเปนตนฯ","nex":8,"url":"sap-chaphro#chatthi"},{"id":"s137","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"สตฺตมีวิภัตติ","level":4,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","แปลปฐมา – ทิติยาวิภัตติโดยอรรถ","สตฺตมีวิภัตติ"],"pdf":108,"page":101,"html":"จะต้องแปลเอาทุกบท หรือบางทีจะใช้คำว่า ณ แทนก็ได้ เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nต้องแปลเอาทุกบทไป เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nต้องแปลเอาทุกแห่งไป เช่น
\nเป็นต้นฯ
\nเป็นคำแปลประจำประโยคลักขณะ
\nแต่เวลาแปลโดยอรรถให้ตัดคำว่า ครั้นออก ไม่เอา แปลเอาเฉพาะคำว่า เมื่อเท่านั้น เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nให้แปลเอาเฉพาะคำว่า เพราะ หรือบางทีก็ให้แปลว่า ในเพราะก็มี เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nเป็นบทที่รวมกันอยู่ เรียกว่า นิทธารณะ โดยอรรถว่า บรรดา ส่วนบทที่แยกออกมาแล้ว ให้แปลตัดหรือไม่ตัดตามวิธีของ วิภัตติ นั้นๆ เช่น
\nเป็นต้น ฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"vibhatti-137-1","title":"คำว่า ใน","level":3},{"anchor":"vibhatti-137-3","title":"คำว่า ใกล้","level":3},{"anchor":"vibhatti-137-5","title":"คำว่า เหนือ-บน-ที่","level":3},{"anchor":"vibhatti-137-7","title":"คำว่า ครั้นเมื่อ","level":3},{"anchor":"vibhatti-137-9","title":"คำว่า ในเพราะ","level":3},{"anchor":"vibhatti-137-11","title":"คำว่า ในหนา","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"สตตมีวิภตติคำวาในจะตองแปลเอาทุกบทหรือบางทีจะใชคำวาณแทนกไดเชนสาวตถิยํอโหสิไดมีในพระนครสาวตถีหรือณพระนครสาวตถีไดมีเปนตนฯคำวาใกลตองแปลเอาทุกบทไปเชนสาวตถิยํวิหรติเชตวเนในพระเชตวนใกลนครสาวตถีเปนตนฯคำวาเหนือ-บน-ทีตองแปลเอาทุกแหงไปเชนอาสเนนิสีทิตวานงเหนืออาสนะ,อุทธาเนอุกขลึฐเปตวาตงหมอขาวไวบนเตา,เคเหฐเปตวาตงไวทีเรือนเปนตนฯคำวาครนเมือเปนคำแปลประจำประโยคลกขณะแตเวลาแปลโดยอรรถใหตดคำวาครนออกไมเอาแปลเอาเฉพาะคำวาเมือเทานนเชนรญเญอาคเตเมือพระราชาเสดจมา,เตสุเอวํวิหรนเตสุเมือภิกษุเหลานนอยูอยางนีเปนตนฯคำวาในเพราะใหแปลเอาเฉพาะคำวาเพราะหรือบางทีกใหแปลวาในเพราะกมีเชนมมวจนสสอคคเหเณปเรนามชือวาชนเหลาอืนเพราะไมถือเอาคำของเราเปนตนฯคำวาในหนาเปนบททีรวมกนอยูเรียกวานิทธารณะโดยอรรถวาบรรดาสวนบททีแยกออกมาแลวใหแปลตดหรือไมตดตามวิธีของวิภตตินนๆเชนตตถปเรติ(ปทสส)บรรดาบทเหลานนบทวาปเรความวาเตสุเอโกมโตบรรดาโค๒ตวนนตวหนึงตายแลวเปนตนฯ","nex":10,"url":"sap-chaphro#sattami"},{"id":"s138","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"กิริยาอาขยาต","level":3,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","กิริยาอาขยาต"],"pdf":109,"page":102,"html":"หัวข้อในตอนนี้
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"กิริยาอาขยาต","nex":0,"url":"sap-chaphro#kiriya-akhyata"},{"id":"s139","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปลวิภัตติ ๘ หมวด โดยอรรถ","level":4,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","กิริยาอาขยาต","แปลวิภัตติ ๘ หมวด โดยอรรถ"],"pdf":109,"page":102,"html":"วิภัตติอาขยาต ทั้ง ๘ หมวด โดยมากให้แปลเอาคำแปลประจำทั้งนั้น แต่เฉพาะ วัตตมานา แปลว่า อยู่ ย่อม จะ บางทีก็แปลตัดออกเสียบ้าง เช่น
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลวิภตติ๘หมวดโดยอรรถวิภตติอาขยาตทง๘หมวดโดยมากใหแปลเอาคำแปลประจำทงนนแตเฉพาะวตตมานาแปลวาอยูยอมจะบางทีกแปลตดออกเสียบางเชน","nex":0,"url":"sap-chaphro#vibhatti-8-mot"},{"id":"s140","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"วัตตมานา","level":4,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","กิริยาอาขยาต","วัตตมานา"],"pdf":109,"page":102,"html":"คำว่า อยู่ จะใช้คำว่ากำลัง แทนก็ได้ เช่น
\nเป็นต้น ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"วตตมานาคามํคจฉติไปบาน,โภชนํภุญชามิขากำลงบริโภคอาหารคำวาอยูจะใชคำวากำลงแทนกไดเชนธมมํเทเสติกำลงแสดงธรรม,อาสเนนิสีทติกำลงนงบนอาสนะเปนตนฯ","nex":4,"url":"sap-chaphro#vattamana"},{"id":"s141","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"อัชชัตตนี","level":4,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","กิริยาอาขยาต","อัชชัตตนี"],"pdf":109,"page":102,"html":"ปโรกฺขา-หิยตฺตนี-อชฺชตฺตนี แปลว่า แล้ว ถ้า อ นำหน้า แปลว่า ได้-แล้ว นั้น คำว่า แล้ว ให้แปลเอาบ้าง ให้ตัดบ้าง เช่น
\nเป็นต้น ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"อชชตตนีปโรกขา-หิยตตนี-อชชตตนีแปลวาแลวถาอนำหนาแปลวาได-แลวนนคำวาแลวใหแปลเอาบางใหตดบางเชนเอวมกาสิขาไดทำอยางนีเปนตนฯ","nex":1,"url":"sap-chaphro#ajjatani"},{"id":"s142","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"หมวดอื่นๆ","level":4,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","กิริยาอาขยาต","หมวดอื่นๆ"],"pdf":109,"page":102,"html":"ปญฺจมี แปลว่า จง ขอจง เถิด, สตฺตมี แปลว่า พึง ควร, ภวิสฺสนฺติ แปลว่า จัก, กาลาติปตฺติ แปลว่า จัก-แล้ว
\nคำแปลเหล่านี้ควรแปลเอาทั้งสิ้น ถ้าตัดคำเหล่านี้ทิ้ง ความหมายของประโยคเหล่านั้นจะเปลี่ยนแปลง หรือจืดชืดลงทันที
\nฉะนั้น จึงควรแปลเอาโดยแท้ ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"หมวดอืนๆปญจมีแปลวาจงขอจงเถิด,สตตมีแปลวาพึงควร,ภวิสสนติแปลวาจก,กาลาติปตติแปลวาจก-แลวคำแปลเหลานีควรแปลเอาทงสินถาตดคำเหลานีทิงความหมายของประโยคเหลานนจะเปลียนแปลงหรือจืดชืดลงทนทีฉะนนจึงควรแปลเอาโดยแทฯ","nex":0,"url":"sap-chaphro#mot-uen"},{"id":"s143","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"กาลเป็นต้น","level":4,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","กิริยาอาขยาต","กาลเป็นต้น"],"pdf":109,"page":102,"html":"กาลก็คือคำแปล วิภัตติอาขยาต นั่นเอง จึงไม่มีอะไรที่จะต้องพูดในเรื่องกาลอีก
\nส่วนบท วจนะ และ บุรุษ ของอาขยาตก็เนื่องด้วยนาม ๑-๒ และ ต ตุมฺห อมฺห ศัพท์ที่แสดงวิธีแปลโดยอรรถมาแล้ว จึงไม่มีอะไรที่จะแสดงเป็นพิเศษอีกฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"กาลเปนตนกาลกคือคำแปลวิภตติอาขยาตนนเองจึงไมมีอะไรทีจะตองพูดในเรืองกาลอีกสวนบทวจนะและบุรุษของอาขยาตกเนืองดวยนาม๑-๒และตตุมหอมหศพททีแสดงวิธีแปลโดยอรรถมาแลวจึงไมมีอะไรทีจะแสดงเปนพิเศษอีกฯ","nex":0,"url":"sap-chaphro#kala"},{"id":"s144","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปลธาตุโดยอรรถ","level":3,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","แปลธาตุโดยอรรถ"],"pdf":110,"page":103,"html":"ศัพท์ธาตุทั้งหมดจะต้องแปลเอาทั้งสิ้น ไม่มีอะไรต้องแปลตัดออก เว้นแต่ธาตุ ๔ ตัวนี้ คือ หุ ภู อส ชน ธาตุ ที่แปลว่า มี-เป็น-เกิด เท่านั้น ที่เวลาแปลโดยอรรถ จะต้องตัดทิ้งบ้าง แปลเอาบ้าง แต่ท่านตัดทิ้งไม่แปลเอามากกว่า เช่น
\nและใกล้ๆ กับธาตุนั้นมีบทวิกติกตฺตา อยู่ด้วย ประโยคนั้นเวลาแปลโดยอรรถไม่ต้องแปลเอากิริยาที่เป็นธาตุมี ธาตุเป็นทั้ง ๔ ตัว ให้ตัดทิ้ง เช่น
\nเป็นต้น
\nแต่ไม่มีบท วิกติกตฺตา อยู่ด้วย ประโยคนั้นจะแปลตัดกิริยาคุมพากย์ก็ได้ ไม่ตัดก็ได้ เช่น
\nเป็นต้น กิริยาที่เป็นธาตุมีธาตุเป็น ทางไวยากรณ์ไทยเรียกว่า กิริยาอนุเคราะห์ หรือ กิริยาช่วย ฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"dhatu-with-predicate","title":"(๑) ถ้าประโยคใดมีกิริยาคุมพากย์เป็นธาตุตัวใดตัวหนึ่งใน ๔ ตัวนี้","level":2},{"anchor":"dhatu-without-predicate","title":"๒) ถ้าประโยคใดมีกิริยาคุมพากย์ เป็นธาตุมีธาตุเป็น","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลธาตุโดยอรรถศพทธาตุทงหมดจะตองแปลเอาทงสินไมมีอะไรตองแปลตดออกเวนแตธาตุ๔ตวนีคือหุภูอสชนธาตุทีแปลวามี-เปน-เกิดเทานนทีเวลาแปลโดยอรรถจะตองตดทิงบางแปลเอาบางแตทานตดทิงไมแปลเอามากกวาเชน(๑)ถาประโยคใดมีกิริยาคุมพากยเปนธาตุตวใดตวหนึงใน๔ตวนีและใกลๆกบธาตุนนมีบทวิกติกตตาอยูดวยประโยคนนเวลาแปลโดยอรรถไมตองแปลเอากิริยาทีเปนธาตุมีธาตุเปนทง๔ตวใหตดทิงเชนก)สาวตถิยํกิรมหาสุวณโณนามกุฏุมพิโกอโหสิอฑโฒมหทธโนมหาโภโคอปุตตโกฯแปลวาดงไดสดบมาในนครสาวตถีไดมีเศรษฐีชือวามหาสุวรรณเปนคนมีขุมทรพยเปนคนมงคงมีทรพยมากมีโภคะมาก(แต)ไมมีบุตรฯข)ตสสสตตจปุตตาจธีตโรอเหสุํ.แปลวาอุบาสกนนมีบุตร๗คนและธิดา๗นางค)ปาโปชาโตสิทานเปนคนลามก,ปุริโสสิทานเปนบุรุษหรือมนุสโสสิทานเปนมนุษยหรือเปนตน๒)ถาประโยคใดมีกิริยาคุมพากยเปนธาตุมีธาตุเปนแตไมมีบทวิกติกตตาอยูดวยประโยคนนจะแปลตดกิริยาคุมพากยกไดไมตดกไดเชนก)สาเกตนคเรนกขตตํโหติ.งานนกษตฤกษยอมมีในนครสาเกตข)เวสาลิยํเตอเหสุํ.พระราชาเหลานนไดมีในนครเวสาลีเปนตนกิริยาทีเปนธาตุมีธาตุเปนทางไวยากรณไทยเรียกวากิริยาอนุเคราะหหรือกิริยาชวยฯ","nex":7,"url":"sap-chaphro#dhatu"},{"id":"s145","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปลวาจก ๕ โดยอรรถ","level":3,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","แปลวาจก ๕ โดยอรรถ"],"pdf":110,"page":103,"html":"การแปลวาจก ๕ โดยอรรถ ถ้าจะไม่เปลี่ยนแปลงอะไรก็คงให้แปลไปตามรูป วิภัตติ นาม ที่ท่านลงไว้แล้ว เดินวิธีแปลไปตามแนวพยัญชนะนั่นเอง
\nแต่มีเป็นอันมากที่ท่านแปลไปตาม วิภัตติ ที่ลงไว้ แปลกลับเสียใหม่ คือแปลประโยค กตฺตุวาจก ให้เป็น
\nกมฺมวาจก บ้าง แปลประโยค กมฺมวาจก ให้เป็น กตฺตุวาจก บ้าง แปลประโยค เหตุกตฺตุวาจก ให้เป็น เหตุกมฺมวาจก บ้าง แปลประโยค เหตุกมฺมวาจก ให้เป็น เหตุกตฺตุวาจก บ้าง เช่น
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลวาจก๕โดยอรรถการแปลวาจก๕โดยอรรถถาจะไมเปลียนแปลงอะไรกคงใหแปลไปตามรูปวิภตตินามทีทานลงไวแลวเดินวิธีแปลไปตามแนวพยญชนะนนเองแตมีเปนอนมากทีทานแปลไปตามวิภตติทีลงไวแปลกลบเสียใหมคือแปลประโยคกตตุวาจกใหเปนกมมวาจกบางแปลประโยคกมมวาจกใหเปนกตตุวาจกบางแปลประโยคเหตุกตตุวาจกใหเปนเหตุกมมวาจกบางแปลประโยคเหตุกมมวาจกใหเปนเหตุกตตุวาจกบางเชน","nex":0,"url":"sap-chaphro#vacaka-5"},{"id":"s146","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปลสลับวาจก","level":3,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","แปลสลับวาจก"],"pdf":111,"page":104,"html":"คือ ให้แปลบทว่า ซึ่ง นั้นก่อน แต่ไม่ออกสำเนียงว่า ซึ่ง คือให้แปลเฉยๆ แล้วแปลบทที่ลง สิ-โย ซึ่งแปลว่า อันว่า แต่อย่าแปลออก สำเนียงอะไรทั้งสิ้น ให้แปลเฉยๆ เช่น
\nคือ ให้แปลบทที่แปลว่า อัน นั้นก่อน เช่น
\nคือ ให้แปลบทว่า ซึ่ง นั้นก่อน เช่น
\nคือ ให้แปลบทว่า อัน นั้นก่อน เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nแปลอย่างนี้ ท่านเรียกว่า แปลสลับวาจก ปรากฏว่าท่านนิยมแปลมากเหมือนกัน
\nถามว่าทำไมท่านจึงแปลอย่างนี้ ทำไมจึงไม่แปลไปตามวาจกเดิมที่ลงวิภัตติไว้?
\nตอบว่า ที่ท่านแปลสลับวาจกอย่างนี้ ก็เพื่อต้องการให้บทที่แปลขึ้นก่อนนั้นปรากฏเด่นชัดขึ้น ซึ่งเป็นความมุงหมายในเรื่องตรงนั้น ฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"vacaka-swap-1","title":"๑) แปล กตฺตุวาจก ให้เป็น กมฺมวาจก","level":3},{"anchor":"vacaka-swap-5","title":"๒) แปล กมฺมวาจก ให้เป็น กตฺตุวาจก","level":3},{"anchor":"vacaka-swap-9","title":"๓) แปล เหตุกตฺตุวาจก ให้เป็น เหตุกมฺมวาจก","level":3},{"anchor":"vacaka-swap-12","title":"๔) แปล เหตุกมฺมวาจก ให้เป็น เหตุกตฺตุวาจก","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลสลบวาจก๑)แปลกตตุวาจกใหเปนกมมวาจกคือใหแปลบทวาซึงนนกอนแตไมออกสำเนียงวาซึงคือใหแปลเฉยๆแลวแปลบททีลงสิ-โยซึงแปลวาอนวาแตอยาแปลออกสำเนียงอะไรทงสินใหแปลเฉยๆเชนสูโทโอทนํปจติขาวสุกทีพอครวหุงฯ๒)แปลกมมวาจกใหเปนกตตุวาจกคือใหแปลบททีแปลวาอนนนกอนเชนสูเทนโอทโนปจิยเตพอครวหุงขาวสุกฯ๓)แปลเหตุกตตุวาจกใหเปนเหตุกมมวาจกคือใหแปลบทวาซึงนนกอนเชนสามิโกสูทํโอทนํปาจาเปติขาวสุกทีนายใชใหพอครวหุงฯ๔)แปลเหตุกมมวาจกใหเปนเหตุกตตุวาจกคือใหแปลบทวาอนนนกอนเชนสามิเกนสูทํโอทโนปาจาปิยเตนายยงพอครวใหหุงขาวสุกเปนตนฯแปลอยางนีทานเรียกวาแปลสลบวาจกปรากฏวาทานนิยมแปลมากเหมือนกนถามวาทำไมทานจึงแปลอยางนีทำไมจึงไมแปลไปตามวาจกเดิมทีลงวิภตติไว?ตอบวาทีทานแปลสลบวาจกอยางนีกเพือตองการใหบททีแปลขึนกอนนนปรากฏเดนชดขึนซึงเปนความมุงหมายในเรืองตรงนนฯ","nex":4,"url":"sap-chaphro#salap-vacaka"},{"id":"s147","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปล กิร โดยอรรถ","level":3,"path":["๙. การแปลศัพท์เฉพาะ","แปล กิร โดยอรรถ"],"pdf":111,"page":104,"html":"นิบาตที่เป็นต้นข้อความ คือ ขลุ สุทํ โดยเฉพาะคือ กิร นิยมชุกชุมเป็นพิเศษ ให้แปลว่า ได้ยินว่า-ข่าวว่า-เล่าลือกันว่า-ดังได้สดับมา-นัยว่า
\nเฉพาะเลขในมีประโยค กิร อยู่ด้วย กิร ให้แปลว่า นัยว่า-ข่าวว่า จึงจะเหมาะสมข้อความตรงนั้นดี ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลกิรโดยอรรถนิบาตทีเปนตนขอความคือขลุสุทํโดยเฉพาะคือกิรนิยมชุกชุมเปนพิเศษใหแปลวาไดยินวา-ขาววา-เลาลือกนวา-ดงไดสดบมา-นยวาเฉพาะเลขในมีประโยคกิรอยูดวยกิรใหแปลวานยวา-ขาววาจึงจะเหมาะสมขอความตรงนนดีฯ","nex":0,"url":"sap-chaphro#kira"},{"id":"s148","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปล อาม-อามนฺตา โดยอรรถ","level":2,"path":["แปล อาม-อามนฺตา โดยอรรถ"],"pdf":112,"page":105,"html":"เฉพาะ อาม มีใช้มากเป็นพิเศษ เป็นนิบาตบอกคำรับ แปลว่า เออ เหมือนกันทั้งสองศัพท์และแปลเหมือนกันทั้งโดยพยัญชนะและโดยอรรถ
\nแต่ต้องแปลให้เหมาะสมกับบุคคลและเพศของบุคคลในเรื่องนิทานนั้น เช่น
\nให้แปลว่า เออ หรือ จ๊ะ ค่ะ แม้อิสรชนและพระพุทธเจ้าตรัสกับสามัญชน ก็ให้แปลว่า เออ หรือ จ๊ะ ค่ะ ฯ
\nให้แปลว่า พระเจ้าข้า ฯ
\nให้แปล อาม ว่า ขอถวายพระพร ฯ
\nให้แปล อาม ว่า ค่ะ หรือ เจ้าค่ะ ฯ
\nให้แปล อาม ว่า ขอรับ เป็นต้นฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"ama-speaker-3","title":"๑) คนสามัญพูดกันทั่วไป","level":3},{"anchor":"ama-speaker-5","title":"๒) ถ้าสามัญทั่วไปพูดรับคำพระพุทธเจ้าและพระราชา","level":3},{"anchor":"ama-speaker-7","title":"๓) ถ้าพระสงฆ์ทูลรับคำของพระราชา","level":3},{"anchor":"ama-speaker-9","title":"๔) ถ้าเป็นเพศหญิงทั่วไปรับคำของคนผู้ดีทั่วไป","level":3},{"anchor":"ama-speaker-11","title":"๕) ถ้าระหว่างคนผู้ดีรับคำของกันและกัน","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลอาม-อามนตาโดยอรรถเฉพาะอามมีใชมากเปนพิเศษเปนนิบาตบอกคำรบแปลวาเออเหมือนกนทงสองศพทและแปลเหมือนกนทงโดยพยญชนะและโดยอรรถแตตองแปลใหเหมาะสมกบบุคคลและเพศของบุคคลในเรืองนิทานนนเชน๑)คนสามญพูดกนทวไปใหแปลวาเออหรือจะคะแมอิสรชนและพระพุทธเจาตรสกบสามญชนกใหแปลวาเออหรือจะคะฯ๒)ถาสามญทวไปพูดรบคำพระพุทธเจาและพระราชาใหแปลวาพระเจาขาฯ๓)ถาพระสงฆทูลรบคำของพระราชาใหแปลอามวาขอถวายพระพรฯ๔)ถาเปนเพศหญิงทวไปรบคำของคนผูดีทวไปใหแปลอามวาคะหรือเจาคะฯ๕)ถาระหวางคนผูดีรบคำของกนและกนใหแปลอามวาขอรบเปนตนฯ","nex":0,"url":"ama-amanta"},{"id":"s149","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปล อถ-เอวํ โดยอรรถ","level":2,"path":["แปล อถ-เอวํ โดยอรรถ"],"pdf":112,"page":105,"html":"อถ ถ้าอยู่เลขนอกก็ให้แปลอย่างกล่าวมาแล้ว
\nแต่ถ้า อถ อยู่ในเลขในจะแปลอย่างนั้นก็ไม่ได้ท่านให้แปลเป็นประโยคลักขณะ คือ ให้แปลว่า ครั้นเมื่อ หรือจะใช้ อถ โยค ภาเว และเพิ่ม สนฺเต-สติ เป็นกิริยาลักขณะเข้ามาด้วย เช่น
\nและ เอวํ ที่อยู่ ในเลขในก็ให้แปลเป็นลักขณะอย่างเดียวกันว่า
\nแต่ให้ระวัง เอวํ อยู่ในเลขในไม่ใช่ว่าจะเป็นลักขณะเสมอไปหมดทุกแห่ง ให้แปลว่าอย่างนั้นบ้าง อ.อย่างนั้นบ้าง ก็มีมากอยู่ แต่ในที่นี้ต้องการจะอธิบายวิธีแปล อถ-ภาเว ที่เป็นลักขณะอย่างแปลมานี้
\nเวลาแปลโดยอรรถให้แปล อถ ว่า เมื่อเป็นเช่นนั้น-เมื่อเป็นเช่นนี้ เอวํ เมื่อเป็นเช่นนั้น-เมื่อเป็นเช่นนี้ เป็นต้น ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลอถ-เอวํโดยอรรถอถถาอยูเลขนอกกใหแปลอยางกลาวมาแลวแตถาอถอยูในเลขในจะแปลอยางนนกไมไดทานใหแปลเปนประโยคลกขณะคือใหแปลวาครนเมือหรือจะใชอถโยคภาเวและเพิมสนเต-สติเปนกิริยาลกขณะเขามาดวยเชนอถภาเวครนเมือความเปนอยางนนสนเตมีอยูและเอวํทีอยูในเลขในกใหแปลเปนลกขณะอยางเดียวกนวาเอวํ-ภาเวครนเมือความเปนอยางนนสติมีอยูแตใหระวงเอวํอยูในเลขในไมใชวาจะเปนลกขณะเสมอไปหมดทุกแหงใหแปลวาอยางนนบางอ.อยางนนบางกมีมากอยูแตในทีนีตองการจะอธิบายวิธีแปลอถ-ภาเวทีเปนลกขณะอยางแปลมานีเวลาแปลโดยอรรถใหแปลอถวาเมือเปนเชนนน-เมือเปนเชนนีเอวํเมือเปนเชนนน-เมือเปนเชนนีเปนตนฯ","nex":4,"url":"attha-atha-evam"},{"id":"s150","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"กิริยากิตก์","level":2,"path":["กิริยากิตก์"],"pdf":113,"page":106,"html":"หัวข้อในตอนนี้
","outline":[{"title":"คำแปลของปัจจัยกิริยากิตก์","section":"s151","anchor":"s151"},{"title":"เปลี่ยนกัมมวาจกเป็นกัตตุวาจก","section":"s152","anchor":"s152"}],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"กิริยากิตก","nex":0,"url":"kiriya-kitaka"},{"id":"s151","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปลโดยอรรถ ปัจจัย กิริยากิตก์","level":3,"path":["กิริยากิตก์","แปลโดยอรรถ ปัจจัย กิริยากิตก์"],"pdf":113,"page":106,"html":"แปลว่า เมื่อ-อยู่ นั้น ต้องแปลเอาคำว่า เมื่อ-อยู่ ทั้งสิ้นไม่ควรตัดทิ้ง แต่คำว่า อยู่ จะใช้คำว่า กำลัง แทนก็ได้ เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nแปลว่า พึง-ควร จะต้องแปลเอาทั้งสิ้น ไม่ควรตัดออก ฯ
\nปัจจัย แปลว่า แล้ว หรือ ครั้น-แล้ว คำว่า แล้วเป็นคำควรตัดทิ้ง ไม่ควรแปลเอา
\nแต่ห่างๆ จึงค่อยแปลเอาสักคำหนึ่งจึงจะฟังดี แต่ถ้าแปลแล้วๆ ไปเสียทุกบทที่ลงปัจจัยเหล่านี้ ก็จะกลายเป็นแปลโดยพยัญชนะไป ไม่ใช่โดยอรรถ ทั้งจะฟังขัดๆ หูคนไทย และรกรุงรังด้วย
\nฉะนั้น จึงควรตัด แล้ว ออกเสียบ้าง ฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"kitaka-paccaya-1","title":"๑) กิริยากิตก์ที่ลง อนฺต มาน","level":2},{"anchor":"kitaka-paccaya-3","title":"๒)กิริยากิตก์ที่ลง อนีย-ตพฺพ","level":2},{"anchor":"kitaka-paccaya-5","title":"๓)กิริยากิตก์ที่ลง ต ตูน ตฺวา ตฺวาน","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลโดยอรรถปจจยกิริยากิตก๑)กิริยากิตกทีลงอนตมานแปลวาเมือ-อยูนนตองแปลเอาคำวาเมือ-อยูทงสินไมควรตดทิงแตคำวาอยูจะใชคำวากำลงแทนกไดเชนคจฉนโตไปอยูใหแปลวากำลงไป,ธมมํเทเสนโตกำลงแสดงธรรมเปนตนฯ๒)กิริยากิตกทีลงอนีย-ตพพแปลวาพึง-ควรจะตองแปลเอาทงสินไมควรตดออกฯ๓)กิริยากิตกทีลงตตูนตวาตวานปจจยแปลวาแลวหรือครน-แลวคำวาแลวเปนคำควรตดทิงไมควรแปลเอาแตหางๆจึงคอยแปลเอาสกคำหนึงจึงจะฟงดีแตถาแปลแลวๆไปเสียทุกบททีลงปจจยเหลานีกจะกลายเปนแปลโดยพยญชนะไปไมใชโดยอรรถทงจะฟงขดๆหูคนไทยและรกรุงรงดวยฉะนนจึงควรตดแลวออกเสียบางฯ","nex":2,"url":"kiriya-kitaka#paccaya-kiriya-kitaka"},{"id":"s152","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปลกลับวาจกกิริยากิตก์โดยอรรถ","level":3,"path":["กิริยากิตก์","แปลกลับวาจกกิริยากิตก์โดยอรรถ"],"pdf":113,"page":106,"html":"วาจกในกิริยากิตก์ ท่านชอบแปลกลับกันเป็นส่วนมาก โดยมากชอบแปล กัมม-วาจก ให้เป็น กัตตุวาจก เป็นพื้น แต่นักเรียนไม่ต้องวิตกกังวลในเรื่องนี้เท่าไรนักคือ ตรงใดรูปวาจกเป็น กัมวาจกอยู่แล้ว ท่านแปลกลับเป็น กัตตุวาจก เสีย ส่วนนักเรียนคงแปลให้เป็น กัมมวาจก อย่างรูปเดิมที่มีอยู่ในธรรมบทนั้น อย่างนี้ก็ไม่ถือว่าแปลผิดอะไรเลย เป็นแต่เพียงว่า นักเรียนไม่ฉลาดถือเอาใจความเหมือนท่านผู้แปลที่มีภูมิรู้สูงแปลไว้เท่านั้น
\nแต่ไม่ควรประมาทมักง่าย ควรจะสนใจคิดนึกไว้ให้แตกฉานจึงจะดี ดังต่อไปนี้ ฯ
\nประโยคต่อไปนี้ เดิมเป็น กัมมวาจก ทั้งสิ้น แต่จะแปลไปตาม กัมมวาจก นั้นก่อน
\nแล้วจึงจะแปลกลับเป็น กัตตุวาจก ให้ดูและให้จดจำดังนี้
\nกลับเป็น กัตตุ-วาจก ว่า เมื่อภิกษุกราบทูล (ตัด วจเน ทิ้ง)
\nกลับเป็น กัตตุวาจก ว่า เมื่อพวกภิกษุกราบทูลเนื้อความว่า ฯ
\nกลับเป็น กัตตุวาจก ว่า พระศาสดาตรัสแล้ว ฯ
\nกลับเป็น กัตตุวาจก เศรษฐีทูลถามปัญหา ฯ
\nกลับเป็น กัตตุวาจก พระศาสดาทอดพระเนตรเห็นเรา เป็นต้น ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลกลบวาจกกิริยากิตกโดยอรรถวาจกในกิริยากิตกทานชอบแปลกลบกนเปนสวนมากโดยมากชอบแปลกมม-วาจกใหเปนกตตุวาจกเปนพืนแตนกเรียนไมตองวิตกกงวลในเรืองนีเทาไรนกคือตรงใดรูปวาจกเปนกมวาจกอยูแลวทานแปลกลบเปนกตตุวาจกเสียสวนนกเรียนคงแปลใหเปนกมมวาจกอยางรูปเดิมทีมีอยูในธรรมบทนนอยางนีกไมถือวาแปลผิดอะไรเลยเปนแตเพียงวานกเรียนไมฉลาดถือเอาใจความเหมือนทานผูแปลทีมีภูมิรูสูงแปลไวเทานนแตไมควรประมาทมกงายควรจะสนใจคิดนึกไวใหแตกฉานจึงจะดีดงตอไปนีฯประโยคตอไปนีเดิมเปนกมมวาจกทงสินแตจะแปลไปตามกมมวาจกนนกอนแลวจึงจะแปลกลบเปนกตตุวาจกใหดูและใหจดจำดงนี(๑)(ภิกขูหิวจเน)วุตเต(ครนเมือคำอนภิกษุท.)กราบทูลแลวกลบเปนกตตุ-วาจกวาเมือภิกษุกราบทูล(ตดวจเนทิง)(๒)(ภิกขูหิ)อตเถอาโรจิเตครนเมือเนือความ(อนภิกษุทงหลาย)กราบทูลแลวกลบเปนกตตุวาจกวาเมือพวกภิกษุกราบทูลเนือความวาฯ(๓)สตถาราวุตตาผูอนพระศาสดาตรสแลวกลบเปนกตตุวาจกวาพระศาสดาตรสแลวฯ(๔)เสฏฐินาปญโหปุจฉิโตปญหาอนเศรษฐีทูลถามแลวกลบเปนกตตุวาจกเศรษฐีทูลถามปญหาฯ(๕)สตถาราอหํทิฏโฐเราอนพระศาสดาเหนแลวกลบเปนกตตุวาจกพระศาสดาทอดพระเนตรเหนเราเปนตนฯ","nex":5,"url":"kiriya-kitaka#klap-vacaka-kitaka"},{"id":"s153","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปลนามกิตก์โดยอรรถ","level":2,"path":["แปลนามกิตก์โดยอรรถ"],"pdf":114,"page":107,"html":"คำแปล นามกิตก์ ก็คือ คำแปลประจำ สาธนะ ทั้ง ๗ นั่ง เว้น กรณสาธนะ กับ ภาวสาธนะ นอกนั้นให้แปลโดยอรรถไปตามคำแปลประจำ สาธนะ นั่นเอง ฯ
\nสาธนะทั้ง ๖ เว้นภาวสาธนะ ที่มีคำแปลประจำว่า เป็นที่-เป็นที่อันเขา-พึงเป็นที่อันเขา-เป็นเครื่องอันเขา-เป็นเหตุ-เป็นเหตุอันเขา-เป็นแดน นั้น ให้ตัดคำว่า เป็นที่ ออกเสียบ้าง คงไว้บ้าง ก็จะเหลือคำว่า ที่-อันเขา-อันบุคคล-พึง-เครื่อง-เหตุ-แดน
\nที่แปลว่า เป็นเครื่อง-เป็นเหตุ นั้นให้ตัดออก เหลือเฉพาะ เครื่อง-เหตุ เช่น
\nเป็นต้น
\nแปลว่า ความ-อัน-การ ก็ให้แปลอย่างเดียวกันกับนาม เช่น
\nถ้ามีนามนามที่เป็น กตฺตา อยู่หน้า นามนามนั้น ลง ส-นํ ฉัฏฐี วิภัตติ แปลทีหลังว่า แห่งบ้าง แปลขึ้นก่อนคล้าย กัตตุวาจก บ้าง เช่น
\nแปลว่า เพื่อโดยมากชอบใช้คู่กับ สกฺกา-สกฺข ธาตุ ซึ่งแปลว่า อาจ หรือ สามารถ คำว่า เพื่อ ตัดออก เอาแต่เพียง จะ ก็ได้ เช่น
\nเป็นต้น
\nแปลว่า อ.อัน ใช้คู่กับ วฏฺฏติ ย่อมสมควร และคู่กับ ยุตฺตํ ปฏิรูปํ แปลว่า สมควร เหมือนกัน โดยอรรถแปลว่า การที่ - ควร หรือ สมควร- ที่จะ เช่น
\nเป็นต้น
","outline":[],"topics":[{"anchor":"tave-tum-purpose","title":"เตฺว - ตุํ ปัจจัย","level":2},{"anchor":"tum-subject","title":"ตุํ ใช้เป็นตัวประธาน","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"วิธีแปลเตว-ตุํปจจยโดยอรรถเตว-ตุํปจจยแปลวาเพือโดยมากชอบใชคูกบสกกา-สกขธาตุซึงแปลวาอาจหรือสามารถคำวาเพือตดออกเอาแตเพียงจะกไดเชนกาตุํสกกาสามารถจะทำทาตุํสกขติสามารถจะใหเปนตนตุํใชเปนตวประธานแปลวาอ.อนใชคูกบวฏฏติยอมสมควรและคูกบยุตตํปฏิรูปํแปลวาสมควรเหมือนกนโดยอรรถแปลวาการที-ควรหรือสมควร-ทีจะเชนเอวํกาตุํวฏฏติการทีทำอยางนีควรหรือควรจะทำอยางนีเปนตน","nex":3,"url":"tave-tum"},{"id":"s155","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปลตัทธิตทั้งปวงโดยอรรถ","level":2,"path":["แปลตัทธิตทั้งปวงโดยอรรถ"],"pdf":115,"page":108,"html":"ตัทธิต ทั้ง ๑๗ อย่าง มี โคตตตัทธิต เป็นต้น มี นิสสิตตัทธิต เป็นที่สุด มีวิธีแปลโดยอรรถอย่างเดียวกับนาม ๑-๒ สังขยา-สัพพนาม-อัพยยศัพท์-อาขยาต-กิตก์ เพราะ ตัทธิต ก็ใช้ศัพท์เหล่านี้ มาประกอบเข้าเป็นตัทธิต จะแสดงวิธีแปลโดยอรรถเฉพาะ ภาวตัทธิต ซึ่งจะต้องแปลตัดทิ้งบ้างเล็กน้อยเท่านั้น ดังต่อไปนี้
\nโดยพยัญชนะแปลว่า ความเป็นแห่ง โดยอรรถให้ตัดคำว่า แห่งออก เช่น
\nโดยอรรถว่า ความเป็นบุรุษ
\nโดยพยัญชนะว่า ความที่แห่ง-เป็นผู้ โดยอรรถว่าให้ตัด แห่ง ออก แปลว่า ความที่เป็น-ซึ่ง หรือ ความที่-เป็นผู้ (เป็นของ-เป็นสิ่ง-เป็นธรรมชาติ ฯลฯ
\nคำว่า ซึ่ง เป็นนิบาตภาษาไทยใช้แทนคำว่า ผู้-ที่ ไม่ใช่-ซึ่ง ที่มาจากนิบาตบาลีว่า ซึ่ง-สู่-ยัง-สิ้น ฯ
\nแปลว่า ความเป็นคืออัน โดยอรรถให้ตัดคำว่า คือ-อัน ออก เอาแต่คำว่า ความเป็น หรือเหลือเฉพาะคำว่า ความ ก็ได้ เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nแปลว่า คุณเครื่องความเป็นแห่ง ให้ตัดคำว่า แห่งออก เช่น
\nถ้าเป็น
\nนามนามฝ่ายชั่ว โดยพยัญชนะว่า โทษเครื่องความเป็นแห่ง ให้ตัดคำว่า แห่ง ทิ้ง เช่น
\nเป็นต้น ฯ
\nเป็นอันว่าได้อธิบายวิธีแปลโดยอรรถตามหลักไวยากรณ์ตั่งแต่นาม ๑-๒ มาจนตัทธิตจบลงแล้ว
\nแต่วิธีแปลโดยอรรถก็ยังมีอยู่อีกมากที่จะต้องเรียนต้องจดจำต่อไป
\nคือวิธีแปลโดยอรรถเฉพาะบทบ้าง เฉพาะประโยคบ้าง ซึ่งบางศัพท์ บท และประโยค มีวิธีแปลเฉพาะตัวเองมีสำนวนแปลเฉพาะตัวเอง ไม่ตรงกับแปลโดยพยัญชนะเลยก็มีมาก ก็คงนำมาอธิบายไม่หมดไม่สิ้นแน่
","outline":[],"topics":[{"anchor":"taddhita-bhava-3","title":"๑) ภาวศัพท์ และ ภาวตัทธิต เข้ากับนามนาม","level":2},{"anchor":"taddhita-bhava-5","title":"๒) ภาวศัพท์ และ ภาวตัทธิต เข้ากับคุณนาม-กิรกยากิตก์-นามกิตก์","level":2},{"anchor":"taddhita-bhava-9","title":"๓) ภาวศัพท์ และ ภาวตัทธิต เข้ากับ ยุ ปัจจัย","level":2},{"anchor":"taddhita-bhava-11","title":"๔) ภาวศัพท์ และ ภาวตัทธิต ลงหลังนามนามฝ่ายดี","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลตทธิตทงปวงโดยอรรถตทธิตทง๑๗อยางมีโคตตตทธิตเปนตนมีนิสสิตตทธิตเปนทีสุดมีวิธีแปลโดยอรรถอยางเดียวกบนาม๑-๒สงขยา-สพพนาม-อพยยศพท-อาขยาต-กิตกเพราะตทธิตกใชศพทเหลานีมาประกอบเขาเปนตทธิตจะแสดงวิธีแปลโดยอรรถเฉพาะภาวตทธิตซึงจะตองแปลตดทิงบางเลกนอยเทานนดงตอไปนี๑)ภาวศพทและภาวตทธิตเขากบนามนามโดยพยญชนะแปลวาความเปนแหงโดยอรรถใหตดคำวาแหงออกเชนปุริสภาโวความเปนแหงบุรุษโดยอรรถวาความเปนบุรุษ๒)ภาวศพทและภาวตทธิตเขากบคุณนาม-กิรกยากิตก-นามกิตกโดยพยญชนะวาความทีแหง-เปนผูโดยอรรถวาใหตดแหงออกแปลวาความทีเปน-ซึงหรือความที-เปนผู(เปนของ-เปนสิง-เปนธรรมชาติฯลฯคำวาซึงเปนนิบาตภาษาไทยใชแทนคำวาผู-ทีไมใช-ซึงทีมาจากนิบาตบาลีวาซึง-สู-ยง-สินฯ๓)ภาวศพทและภาวตทธิตเขากบยุปจจยแปลวาความเปนคืออนโดยอรรถใหตดคำวาคือ-อนออกเอาแตคำวาความเปนหรือเหลือเฉพาะคำวาความกไดเชนกรณภา-โวความกระทำ,มรณภาโวความตาย,สยนตุํความนอนเปนตนฯ๔)ภาวศพทและภาวตทธิตลงหลงนามนามฝายดีแปลวาคุณเครืองความเปนแหงใหตดคำวาแหงออกเชนสหายตาคุณเครืองความเปนสหายถาเปนนามนามฝายชวโดยพยญชนะวาโทษเครืองความเปนแหงใหตดคำวาแหงทิงเชนทุสสีลยํโทษเครืองความเปนคนทุศีลเปนตนฯเปนอนวาไดอธิบายวิธีแปลโดยอรรถตามหลกไวยากรณตงแตนาม๑-๒มาจนตทธิตจบลงแลวแตวิธีแปลโดยอรรถกยงมีอยูอีกมากทีจะตองเรียนตองจดจำตอไปคือวิธีแปลโดยอรรถเฉพาะบทบางเฉพาะประโยคบางซึงบางศพทบทและประโยคมีวิธีแปลเฉพาะตวเองมีสำนวนแปลเฉพาะตวเองไมตรงกบแปลโดยพยญชนะเลยกมีมากกคงนำมาอธิบายไมหมดไมสินแน","nex":6,"url":"taddhita"},{"id":"s156","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปล สหบุพพบท โดยอรรถ","level":2,"path":["แปล สหบุพพบท โดยอรรถ"],"pdf":116,"page":109,"html":"สหบุพพบทพหุพพิหิ โดยพยัญชนะแปลว่า เป็นไปกับด้วย
\nถ้าโดยอรรถแปล ๒ อย่าง คือ แปลว่า มี อย่างหนึ่ง, พร้อมด้วย อย่างหนึ่ง
\nทดลองใช้คำทั้งสองนี้ไปแปล สหบุพพบทพหุพพิหิ นั้นๆ ดู ถ้าได้ความดี ฟังเข้าท่าที่ดีอย่างไรแล้วก็ให้เอาอย่างนั้น เช่น
\nบทที่มี สห นำหน้าดังที่แปลมานี้ เหมาะกับคำว่า มี จึงได้แปลอย่างนี้
\nวิธีแปลแก้อรรถโดยอรรถทั้งปวง ก็แปลไปตามแนวพยัญชนะและแปลตามท้องนิทานดังที่ได้แนะนำมาแล้วนั้นเอง แต่ก็มีวิธีแปลโดยเฉพาะบ้างเล็กน้อย ที่ควรจดจำไว้ดังนี้
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลแกอรรถโดยอรรถวิธีแปลแกอรรถโดยอรรถทงปวงกแปลไปตามแนวพยญชนะและแปลตามทองนิทานดงทีไดแนะนำมาแลวนนเองแตกมีวิธีแปลโดยเฉพาะบางเลกนอยทีควรจดจำไวดงนี","nex":0,"url":"attha-kae-attha"},{"id":"s158","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปล อตฺโถ โดยอรรถ","level":3,"path":["แปลแก้อรรถโดยอรรถ","แปล อตฺโถ โดยอรรถ"],"pdf":117,"page":110,"html":"อตฺโถ อ.อรรถ เวลาแปลโดยอรรถ ให้แปลว่า คือ-ได้แก่-ความแต่ใช้ต่างกันดังนี้ คือ
\nอตฺโถ ให้แปลว่า คือ-ได้แก่ คำว่า คือ กับ ได้แก่ ให้เลือกใช้ทีละคำ อย่าใช้ซ้ำกันบ่อยนัก ให้ใช้ คือ กับ ได้แก่ สลับกันไป ฯ
\nอตฺโถ ให้แปลว่า ความว่า ทุกแห่งไปโดยตลอด ฯ
\nอตฺโถ บางแห่งแปลว่า เนื้อความบ้าง แปลว่า อธิบายบ้าง โดยอรรถในที่แห่งนั้น ก็ให้แปลว่า เนื้อความว่า อธิบายว่า อย่างเดิม ฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"attho-context-3","title":"๑. ถ้าบทแก้มีน้อยหรือมาก แต่ไม่ถึงเป็นประโยคใหญ่ๆ","level":3},{"anchor":"attho-context-5","title":"๒. ถ้าบทแก้มีมาก เป็นประโยคใหญ่ๆ ยาวๆ","level":3},{"anchor":"attho-context-7","title":"๓. โดยพยัญชนะ","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลอตโถโดยอรรถอตโถอ.อรรถเวลาแปลโดยอรรถใหแปลวาคือ-ไดแก-ความแตใชตางกนดงนีคือ๑.ถาบทแกมีนอยหรือมากแตไมถึงเปนประโยคใหญๆอตโถใหแปลวาคือ-ไดแกคำวาคือกบไดแกใหเลือกใชทีละคำอยาใชซำกนบอยนกใหใชคือกบไดแกสลบกนไปฯ๒.ถาบทแกมีมากเปนประโยคใหญๆยาวๆอตโถใหแปลวาความวาทุกแหงไปโดยตลอดฯ๓.โดยพยญชนะอตโถบางแหงแปลวาเนือความบางแปลวาอธิบายบางโดยอรรถในทีแหงนนกใหแปลวาเนือความวาอธิบายวาอยางเดิมฯ","nex":0,"url":"attha-kae-attha#attho"},{"id":"s159","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปลบทตั้งโดยอรรถ","level":3,"path":["แปลแก้อรรถโดยอรรถ","แปลบทตั้งโดยอรรถ"],"pdf":117,"page":110,"html":"สำหรับ ตตฺถ โดยพยัญชนะแปลว่า ในบท ท. เหล่านั้นหนา โดยอรรถว่า บรรดาบทเหล่านั้น หรือ ประชุมบทเหล่านั้น และ ตตฺถ ในพระคาถานั้น อย่างเดิม ฯ
\n๑. ถ้าบทตั้งบทเดียว แปลว่า บทว่า ๒. ถ้าบทตั้ง ๒ บท แปลว่า ๒ บทว่า ๓. ถ้าบทตั้งหลายบท แปลว่า หลายบทว่า ๔. ถ้าบทตั้ง ๑ บาทคาถา แปลว่า บาทคาถา ๕. ถ้าบทตั้งเป็นศัพท์ แปลว่า ศัพท์ว่า ๖. ถ้าแก้เป็นวิเคราะห์ ให้แปลบทตั้งว่า บัณฑิตพึงวิเคราะห์ ในบทว่า (ดังต่อไปนี้) ๗. ถ้าแก้วินิจฉัย ให้แปลบทตั้งว่า บัณฑิตพึงทราบวินิจฉัย ในบทว่า (ดังต่อไปนี้)
\n๘. บทไขที่แปลโดยพยัญชนะอ่านไขออกไปว่า คือว่า ครั้งที่ ๑ ให้แปลว่า ได้แก่ ถ้ามีครั้งที่ ๒ ให้แปลว่า ได้แก่
\nถ้ามีครั้งที่ ๒-๔-๕ ฯลฯ ให้แปลไปเฉยๆ ไม่ต้องว่า คือ ได้แก่ อีก เพราะจะซ้ำซากเกินไป ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลบทตงโดยอรรถสำหรบตตถโดยพยญชนะแปลวาในบทท.เหลานนหนาโดยอรรถวาบรรดาบทเหลานนหรือประชุมบทเหลานนและตตถในพระคาถานนอยางเดิมฯ๑.ถาบทตงบทเดียวแปลวาบทวา๒.ถาบทตง๒บทแปลวา๒บทวา๓.ถาบทตงหลายบทแปลวาหลายบทวา๔.ถาบทตง๑บาทคาถาแปลวาบาทคาถา๕.ถาบทตงเปนศพทแปลวาศพทวา๖.ถาแกเปนวิเคราะหใหแปลบทตงวาบณฑิตพึงวิเคราะหในบทวา(ดงตอไปนี)๗.ถาแกวินิจฉยใหแปลบทตงวาบณฑิตพึงทราบวินิจฉยในบทวา(ดงตอไปนี)๘.บทไขทีแปลโดยพยญชนะอานไขออกไปวาคือวาครงที๑ใหแปลวาไดแกถามีครงที๒ใหแปลวาไดแกถามีครงที๒-๔-๕ฯลฯใหแปลไปเฉยๆไมตองวาคือไดแกอีกเพราะจะซำซากเกินไปฯ","nex":0,"url":"attha-kae-attha#bot-tang"},{"id":"s160","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"คณะฉันท์","level":2,"path":["คณะฉันท์"],"pdf":118,"page":111,"html":"คณะฉันท์ มี ๘ คือ ย ร ต ภ ช ส ม น
\nย ย่อมาจาก
\nร ย่อมาจาก
\nต ย่อมาจาก
\nภ ย่อมาจาก
\nช ย่อมาจาก
\nส ย่อมาจาก
\nม ย่อมาจาก
\nน ย่อมาจาก
\nในคณะหนึ่งๆ มี ๓ อักษร มีครุและลหุ ดังนี้
\nย คณะ มี ลหุ ครุ ครุ เช่น มเหสี ร คณะ มี ครุ ลหุ ครุ เช่น นายโก ต คณะ มี ครุ ครุ ลหุ เช่น มาราริ ภ คณะ มี ครุ ลหุ ลหุ เช่น มารชิ ช คณะ มี ลหุ ครุ ลหุ เช่น มุนินฺท ส คณะ มี ลหุ ลหุ ครุ เช่น สุคโต ม คณะ มี ครุ ครุ ครุ เช่น สพฺพญฺญุ น คณะ มี ลหุ ลหุ ลหุ เช่น สุมุนิ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"คณะหนึงมี๓อกษรในคณะหนึงๆมี๓อกษรมีครุและลหุดงนียคณะมีลหุครุครุเชนมเหสีรคณะมีครุลหุครุเชนนายโกตคณะมีครุครุลหุเชนมาราริภคณะมีครุลหุลหุเชนมารชิชคณะมีลหุครุลหุเชนมุนินทสคณะมีลหุลหุครุเชนสุคโตมคณะมีครุครุครุเชนสพพญญุนคณะมีลหุลหุลหุเชนสุมุนิ","nex":0,"url":"khana-chan#khana-3-akson"},{"id":"s162","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ฉันท์ที่พบมาก","level":3,"path":["คณะฉันท์","ฉันท์ที่พบมาก"],"pdf":119,"page":112,"html":"ฉันท์ที่พบมากในเวลาแปลหนังสือ มีอยู่ ๖ ฉันท์ คือ
\n๑. ปัฐยาวัตร ๒. อินทรวิเชียร ๓. อุเปนทรวิเชียร ๓. อินทรวงศ์ ๕. วังสัฏฐ ๖. วสันตดิลก
\nปัฏฐยาวัตร มี ๘ อักษร หรือ ๙ อักษร เป็น ๑ บาท, ๔ บาท เป็น ๑ คาถา
\n๑. อักษรตัวที่ ๑ และที่๘ (๙) ในบาททั้งปวงจะเป็นครุ หรือ ลหุ ก็ได้ ๒. อักษรตัวที่ ๒ - ๓ - ๔ ทั้งในบาทคู่และบาทคี่ ห้ามใช้ ส คณะ และ น คณะ ๓. อักษรตัวที่ ๕ - ๖ - ๗ ในบาทคี่ ต้องเป็น ย คณะ เท่านั้น ๔. อักษรตัวที่ ๕ - ๖ - ๗ ในบาทคู่ ต้องเป็น ช คณะ เท่านั้น
","outline":[],"topics":[{"anchor":"chan-notes","title":"หมายเหตุ","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ฉนททีพบมากฉนททีพบมากในเวลาแปลหนงสือมีอยู๖ฉนทคือ๑.ปฐยาวตร๒.อินทรวิเชียร๓.อุเปนทรวิเชียร๓.อินทรวงศ๕.วงสฏฐ๖.วสนตดิลกปฏฐยาวตรมี๘อกษรหรือ๙อกษรเปน๑บาท,๔บาทเปน๑คาถาหมายเหตุ๑.อกษรตวที๑และที๘(๙)ในบาททงปวงจะเปนครุหรือลหุกได๒.อกษรตวที๒-๓-๔ทงในบาทคูและบาทคีหามใชสคณะและนคณะ๓.อกษรตวที๕-๖-๗ในบาทคีตองเปนยคณะเทานน๔.อกษรตวที๕-๖-๗ในบาทคูตองเปนชคณะเทานน","nex":0,"url":"khana-chan#chan-thi-phop-mak"},{"id":"s163","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ศัพท์ที่ใช้แทนวิภัตติทั้ง ๗","level":2,"path":["ศัพท์ที่ใช้แทนวิภัตติทั้ง ๗"],"pdf":119,"page":112,"html":"ประโยค ย-ต ทั้งหมดมี ๕ ชนิด แต่ละชนิดได้ขีดแผนผังแสดงที่ตั้งของประโยค ย - ต
","outline":[{"title":"ตำแหน่งประโยค ย–ต","section":"s165","anchor":"s165"},{"title":"แปลเอาทั้ง ย และ ต","section":"s166","anchor":"attha-ya-ta-retain"},{"title":"แปลตัด ย แล้วใช้ ผู้ ที่ ซึ่ง อัน","section":"s166","anchor":"attha-ya-ta-collapse-rule"},{"title":"ตัวอย่าง: ภิกษุผู้ปรารถนาสิ่งใด","section":"s167","anchor":"s167"},{"title":"ย แทรกอยู่ในประโยค ต","section":"s168","anchor":"s168"},{"title":"ตัวอย่าง: ถนนที่น้องชายอยู่","section":"s169","anchor":"s169"},{"title":"ตัวอย่าง: เติมส่วนที่บกพร่อง","section":"s170","anchor":"s170"}],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลประโยคย-ตโดยอรรถประโยคย-ตทงหมดมี๕ชนิดแตละชนิดไดขีดแผนผงแสดงทีตงของประโยคย-ต","nex":0,"url":"attha-ya-ta"},{"id":"s165","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แผนผัง ย - ต สามัญ","level":3,"path":["แปลประโยค ย - ต โดยอรรถ","แผนผัง ย - ต สามัญ"],"pdf":120,"page":113,"html":"![\"แผนผังประโยค](\"/handbook/img/diagram-s165.png?v=1791819111537854724\")
โดยไม่ตัด ย ทิ้ง ก็ให้แปลตามแนวพยัญชนะนั่นเอง คือให้แปลขึ้นที่ประโยค ย ก่อน เมื่อแปลประโยค ย หมดทุกบทและแปลตัว ย ว่าใด แล้ว จึงเข้าแปลประโยค ต พร้อมทั้งตัว ต ว่านั้น
\nการแปลชนิดไม่ต้องลบ ย - ต อย่างนี้ ได้แก่การแปลตามแผนผัง ที่ ย - ต ตั้งอยู่ตามแผนผังที่ ๑-๒ และประโยค ย - ต นั้น ฯ เป็นประโยคใหญ่ๆ ยาวๆ ซึ่งเมื่อแปลเอา ทั้ง ย ทั้ง ต แล้วฟังดี ก็ให้ดำเนินการแปลตามแบบข้อ ก นี้ ฯ
\nใดๆ นั้น ๆ ฟังดูแล้วไม่เข้าท่ายุ่งยากสับสน เนื้อความไม่ชัดเจนคนไทยจะฟังไม่รู้ความหมายทันที ความก็ยังคล้ายๆ พยัชนะอยู่
\nเมื่อไม่ดีอย่างนี้ ก็ให้ลองแปลตัว ย ทิ้ง อย่าแปลเอาใด ๆ ส่วน ต จะแปลเอาก็ได้ตัดทิ้งไม่แปลเอาก็ได้ วิธีแปลตัด ย ทิ้งนั้น ดังนี้
\nที่แรกให้แปลขึ้นประโยค ต ก่อน พอไปถึงตอนจะเข้าแปลประโยค ย ให้เพิ่มคำเหล่านี้ก่อนจึงเข้าประโยค ย ทันที คือคำว่า ผู้ - ที่ - ซึ่ง - อัน - เป็นที่ -เป็นเครื่อง - เป็นเหตุ - เป็นแดน (ให้จำคำเหล่านี้ไว้ให้ดี)
\nแล้วก็เข้าแปลประโยค ย ให้หมดทุกบท แต่ตัว ย กับนามนามที่ ย เป็นวิเสสนะนั้นอย่าแปลเอาเป็นอันขาด
\nเพราะแปลแบบนี้ท่านให้ตัด ย ทิ้ง ถ้าแปลเอา ย จะเสียความทั้งหมด ใช้ไม่ได้ ผิดอย่างร้ายแรงด้วย
","outline":[],"topics":[{"anchor":"attha-ya-ta-retain","title":"(ก) ถ้าจะแปลอาทั้ง ย ทั้ง ต","level":2},{"anchor":"attha-ya-ta-collapse-rule","title":"(ข) เมื่อแปลเอาทั้ง ย ทั้ง ต","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"หลกการแปลโดยอรรถ(ก)ถาจะแปลอาทงยทงตโดยไมตดยทิงกใหแปลตามแนวพยญชนะนนเองคือใหแปลขึนทีประโยคยกอนเมือแปลประโยคยหมดทุกบทและแปลตวยวาใดแลวจึงเขาแปลประโยคตพรอมทงตวตวานนการแปลชนิดไมตองลบย-ตอยางนีไดแกการแปลตามแผนผงทีย-ตตงอยูตามแผนผงที๑-๒และประโยคย-ตนนฯเปนประโยคใหญๆยาวๆซึงเมือแปลเอาทงยทงตแลวฟงดีกใหดำเนินการแปลตามแบบขอกนีฯ(ข)เมือแปลเอาทงยทงตใดๆนนๆฟงดูแลวไมเขาทายุงยากสบสนเนือความไมชดเจนคนไทยจะฟงไมรูความหมายทนทีความกยงคลายๆพยชนะอยูเมือไมดีอยางนีกใหลองแปลตวยทิงอยาแปลเอาใดๆสวนตจะแปลเอากไดตดทิงไมแปลเอากไดวิธีแปลตดยทิงนนดงนีทีแรกใหแปลขึนประโยคตกอนพอไปถึงตอนจะเขาแปลประโยคยใหเพิมคำเหลานีกอนจึงเขาประโยคยทนทีคือคำวาผู-ที-ซึง-อน-เปนที-เปนเครือง-เปนเหตุ-เปนแดน(ใหจำคำเหลานีไวใหดี)แลวกเขาแปลประโยคยใหหมดทุกบทแตตวยกบนามนามทียเปนวิเสสนะนนอยาแปลเอาเปนอนขาดเพราะแปลแบบนีทานใหตดยทิงถาแปลเอายจะเสียความทงหมดใชไมไดผิดอยางรายแรงดวย","nex":0,"url":"attha-ya-ta#lak-kan-plae"},{"id":"s167","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๑","level":3,"path":["แปลประโยค ย - ต โดยอรรถ","ตัวอย่างที่ ๑"],"pdf":121,"page":114,"html":"แปลแบบถอนออกเลย
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๑อนนปานเภสชเชสุโยยํอิจฉติ,ตสสตํยถิจฉตเมวสมปชชติ.(ธ.บ.๑/๔-๕)แปลวาบรรดาขาวนำและยาภิกษุใดปรารถนาสิงใด,สิงนนยอมสำเรจแกภิกษุนนตามปรารถนาทีเดียวฯ(ตามขอก)อ.ภิกษุใดยอมปรารถนาซึง-ในขาวและนำอนบุคคลพึงดืมและเภสชท.หนา-วตถุใด,อ.วตถุนนยอมถึงพรอมแกภิกษุนนตามความปรารถนานนเทียวฯ(พ)แปลแบบถอนออกเลยในขาวและนำอนบุคคลพึงดืมและเภสชท.หนาภิกษุใดยอมปรารถนาซึงวตถุใดๆ(อรรถ)พระภิกษุใดปรารถนาของสิงใดจะเปนขาวนำหรือเภสชของนนกสำเรจแกภิกษุรูปนนสมปรารถนา.","nex":1,"url":"attha-ya-ta#tua-yang-1"},{"id":"s168","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปลชนิด ย - ต ตามแผนผังที่ ๓","level":3,"path":["แปลประโยค ย - ต โดยอรรถ","แปลชนิด ย - ต ตามแผนผังที่ ๓"],"pdf":121,"page":114,"html":"ชนิด ย - ต ตามแผนผังที่ ๓ เป็นชนิดประโยค ย เข้าแทรกในประโยค ต ข้างหน้า ย ทั้งหมดเป็นพวกของ ต
\nชนิดนี้ต้องแปลตัด ย ทิ้งทั้งสิ้น มีน้อยเหลือเกินที่จะแปลเอาทั้ง ย ทั้ง ต ดังจะแปลให้ดูต่อไปนี้
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลชนิดย-ตตามแผนผงที๓ชนิดย-ตตามแผนผงที๓เปนชนิดประโยคยเขาแทรกในประโยคตขางหนายทงหมดเปนพวกของตชนิดนีตองแปลตดยทิงทงสินมีนอยเหลือเกินทีจะแปลเอาทงยทงตดงจะแปลใหดูตอไปนี","nex":0,"url":"attha-ya-ta#phaenphang-3"},{"id":"s169","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๑","level":3,"path":["แปลประโยค ย - ต โดยอรรถ","ตัวอย่างที่ ๑"],"pdf":121,"page":114,"html":"ประโยค ย แทรกประโยค ต
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๑เตปิอนุปุพเพนเชตวนํคนตวาสตถารญจมหาเถเรจเถรสสวจเนนวนทิตวาปุนทิวเส,ยตถเถรสสกนิฏโฐวสติ.ตํวิถึปิณฑายปวิสีสุ.(ธ.บ.๑/๑๓)แปลวาฝายภิกษุเหลานนไปยงพระเชตวนโดยลำดบถวายบงคมพระศาสดาและไหวพระเถระทงหลายตามคำพระเถระรุงขึนเขาไปบิณฑบาตยงถนน(เขาประโยคย)ทีนองชายของพระเถระอยูฯ(ตามขอขตดยตถ-ตํทิง)แมอ.ภิกษุท.เหลานนไปแลวสูพระเชตวนโดยลำดบไหวแลวซึงพระศาสดาดวยพระมหาเถระท.ดวยตามคำของพระเถระเขาไปแลวสู-อ.นองชายของพระเถระยอมอยูในถนนใด-ถนนนนเพือกอนขาวในวนรุงขึนฯ(พ)ยตถ(วิถิยํ)เถรสสกนิฏโฐวสติ,ตํวิถึประโยคยแทรกประโยคตฝายภิกษุเหลานนไปถึงพระเชตวนโดยลำดบถวายบงคมพระศาสดาและไหวพระเถระตามคำของพระเถระแลววนรุงขึนเขาไปบิณฑบาตยงถนนสายทีนองชายของพระเถระพำนกอยู","nex":2,"url":"attha-ya-ta#tua-yang-1-b"},{"id":"s170","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๒","level":3,"path":["แปลประโยค ย - ต โดยอรรถ","ตัวอย่างที่ ๒"],"pdf":122,"page":115,"html":"(ตามข้อ ข ตัด ยํ - ตํ ทิ้ง)
\nวิธีแปลโดยอรรถ ให้แปลขึ้นต้นที่ตัว ตํ - เอตํ นั้นก่อน ใช้คำแปลว่า ข้อที่ ลงท้ายว่า นั้นนั่น หรือ นั้น - นั่น
\nเมื่อแปลขึ้นคำว่า ข้อที่ แล้วก็ให้เข้าแปลประโยค ยํ ทันที
\nยํ ต้องตัดทิ้งจะแปลเอาไม่ได้เป็นอันขาด เช่น
","outline":[{"title":"เริ่มที่ ตํ–เอตํ แล้วเข้าแปล ยํ","section":"s171","anchor":"s171"},{"title":"ข้อที่ภิกษุเป็นผู้อดทนและสงบเสงี่ยม","section":"s172","anchor":"s172"},{"title":"ข้อที่เธอมีความปรารถนาน้อย","section":"s173","anchor":"s173"},{"title":"ข้อที่พระกุมารจะทำกาล","section":"s174","anchor":"s174"},{"title":"ข้อที่ต้นไม้โปรยผล","section":"s175","anchor":"s175"},{"title":"ตัวอย่างยาวและข้อยกเว้นในการตัด ย–ต","section":"s176","anchor":"s176"},{"title":"แปลเอาทั้ง ย และ ต เมื่อฟังดีกว่า","section":"s177","anchor":"s177"},{"title":"กิจที่บุคคลฟังธรรมแล้วพึงทำ","section":"s178","anchor":"s178"}],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลประโยคยํกิริยาปรามาสโดยอรรถวิธีแปลโดยอรรถใหแปลขึนตนทีตวตํ-เอตํนนกอนใชคำแปลวาขอทีลงทายวานนนนหรือนน-นนเมือแปลขึนคำวาขอทีแลวกใหเขาแปลประโยคยํทนทียํตองตดทิงจะแปลเอาไมไดเปนอนขาดเชน","nex":0,"url":"attha-yam-kiriyaparamasa"},{"id":"s172","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๑","level":3,"path":["แปลประโยค ยํ กิริยาปรามาสโดยอรรถ","ตัวอย่างที่ ๑"],"pdf":122,"page":115,"html":"แปลว่า
\n(แปล ป.ต. รวบว่า)
\nข้อนี้ประโยค ย แทรกในประโยค ต เหมือนกัน แต่ไม่ได้แปล ตัด ย ย - ต ต ทิ้ง เพราะเมื่อแปลเอาอย่างนี้ ก็ได้ความหมายดีและฟังดีจึงแปลเอา ประโยค ย แทรก ประโยค ต มีลักษณะพอที่จะแปลเอาได้ก็ให้แปลเถิด ไม่ต้องกลัวว่าจะไม่ถูกต้อง แม้ประโยค ย-ต ในข้อนี้จะแปลตัดก็ยังได้ ดังจะแปลตรงที่ตัดให้ดูดังนี้
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๕ฉาตกกาเลสกเฏนวีหิอาทายชนปทํคนตวาเอกนาฬิทวินาฬิมตเตนคาม-สูกรโปตเกกีณิตวาสกฏํปูเรตวาอาคนตวาปจฉานิเวสเนวชํวิยเอกฏฐานํปริกขิปิตวาตตเถวเตสํนิวาปํโรเปตวาเตสุนานาคจเฉจสรีรวลญชญจขาทิตวาวุฑฒิเตสุยํยํมาเรตุกาโมโหติตํตํอาฬาหเนนิจจลํพนธิตวาสรีรมํสสสอุทธุมายิตวาพหลภาวตถํจตุรสสมุคคเรนโปเถตวาพหลมํโสชาโตติญตวามุเขวิวริตวาทนตนตเรทณฑกํทตวาโลหนาฬิยาปุกกุฏฐิตํอุณโหทกํมุเขอา-สิญจิติ.แปลวาในเวลาอดอยากนายจุนทสูกริกะนนเอาเกวียนบรรทุกขาวเปลือกไปยงชนบทแลกลูกสุกรชาวบานดวยขาวเปลือก๑ทะนาน๒ทะนานบรรทุกเตมเกวียนแลวมาลอมทีแหงหนึงดุจคอกภายหลงทีอยูปลูกผกในทีนนแหละสำหรบสุกรเหลานนเมือสุกรเหลานนเคียวกินกอตางๆและคูถในสรีระเติบโตแลว,(เขาแปลประโยคยและเอายดวยวา)(ตน)ประสงคจะฆาสุกรใดๆ,มดสุกรนนๆไมใหไหวติงไวทีหลกสำหรบฆาใชไมคอนสีเหลียมทุบเพือจะใหเนือในสรีระพองหนาขึนรูวา\"สุกรมีเนือหนาแลว,จบงางปากใสทอนไมเลกๆเขาในระหวางฟนราดนำรอนทีเดือดพลานในปากดวยทะนานโลหะฯ(ตามขอก)ขอนีประโยคยแทรกในประโยคตเหมือนกนแตไมไดแปลตดยย-ตตทิงเพราะเมือแปลเอาอยางนีกไดความหมายดีและฟงดีจึงแปลเอาประโยคยแทรกประโยคตมีลกษณะพอทีจะแปลเอาไดกใหแปลเถิดไมตองกลววาจะไมถูกตองแมประโยคย-ตในขอนีจะแปลตดกยงไดดงจะแปลตรงทีตดใหดูดงนีฯลฯมดสุกรตวทีตนประสงคจะฆาไวกบหลกไมใหติงฯ","nex":1,"url":"attha-yam-kiriyaparamasa#tua-yang-5"},{"id":"s177","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๖","level":3,"path":["แปลประโยค ยํ กิริยาปรามาสโดยอรรถ","ตัวอย่างที่ ๖"],"pdf":124,"page":117,"html":"ข้อนี้จำเป็นจะต้องแปลเอาทั้ง ย ทั้ง ต เพราะแปลแปลตัดฟังไม่ดี และฟังขัด ๆ หูด้วย ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๖มมโลหิตภกขสสฯเปฯตํพหุ,ยํปิชีวสิ.แปลวาทานเปนผูไปในระหวางแหงฟนของเราผูมีเลือดเปนอาหารทำกรรมอนหยาบชาเปนนิตย(อาศย)เนือแมอนใดเปนอยู,เนือนนมีมากฯ(ตามขอก)ขอนีจำเปนจะตองแปลเอาทงยทงตเพราะแปลแปลตดฟงไมดีและฟงขดๆหูดวยฯ","nex":1,"url":"attha-yam-kiriyaparamasa#tua-yang-6"},{"id":"s178","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๗","level":3,"path":["แปลประโยค ยํ กิริยาปรามาสโดยอรรถ","ตัวอย่างที่ ๗"],"pdf":125,"page":118,"html":"ที่แสดงมานี้ เป็นอุปมาอุปไมยล้วน ๆ ไม่มี ย - ต ชนิดอื่นเข้าแทรก จึงแปลง่ายดังแปลมานี้
\nแต่ถ้า ยถา - เอวํ ฉันใด - ฉันนั้น มี ย - ต สามัญเข้าไปแทรกด้วยแล้วจะแปลยากมาก ไม่ทราบว่าจะแปลตรงไหนก่อน ตรงไหนหลัง ดังจะยกตัวอย่างมาแปลให้สังเกต ดังนี้
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลยถา–เอวํทีสบสนกนโดยอรรถทีแสดงมานีเปนอุปมาอุปไมยลวนๆไมมีย-ตชนิดอืนเขาแทรกจึงแปลงายดงแปลมานีแตถายถา-เอวํฉนใด-ฉนนนมีย-ตสามญเขาไปแทรกดวยแลวจะแปลยากมากไมทราบวาจะแปลตรงไหนกอนตรงไหนหลงดงจะยกตวอยางมาแปลใหสงเกตดงนี","nex":0,"url":"attha-yatha-evam-sapson"},{"id":"s180","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๑","level":3,"path":["แปล ยถา – เอวํ ที่สับสนกันโดยอรรถ","ตัวอย่างที่ ๑"],"pdf":125,"page":118,"html":"ประโยคนี้ ต้องแปลตัด (ต) กับ (ย) และ ยถา กับ เอวํ ทิ้งทั้งหมดจึงจะได้ความดังแปลมานั้นถ้ายังไม่เข้าใจดี ให้จดจำไปตามที่แปลมานี้ก่อน ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๑อตถีสทโทวิยหิอญโญสทโทปุริสานํสกลสรีรํผริตวาฐาตุํสมตโถนามนตถิ.เตนาหภควา\"นาหํภิกขเวอญญํเอกสททมปิสมนุปสสามิ,โยเอวํปุริสสสจิตตํปริยา-ทายติฏฐติ;ยถยิทํภิกขเวอิตถีสทโทติ(ธ.บ.๑/๑๕)แปลโดยพยญชนะใหดูกอนวาดูกอนภิกษุท.อ.เรายอมไมพิจารณาเหน(พกตไวเขาแปลประโยคยวา)อ.เสียงใดครอบงำแลวซึงจิตของบุรุษยอมตงอยู(พกเอวํไวเขาแปลประโยคยถาวา)ดูกอนภิกษุท.อ.สททชาตนีคืออ.เสียงแหงหญิงฉนใดฉนนนซึงเสียง(นน)อืนแมเปนเสียงอนหนึงฯโดยอรรถวาดูกอนภิกษุทงหลายเรายอมไมพิจารณาเหนเสียงอืนแมสกเสียงหนึง(เขาประโยคย)ทีจะครอบงำจิตของบุรุษตงอยูเหมือนเสียงหญิงนนเลยนะภิกษุทงหลายฯประโยคนีตองแปลตด(ต)กบ(ย)และยถากบเอวํทิงทงหมดจึงจะไดความดงแปลมานนถายงไมเขาใจดีใหจดจำไปตามทีแปลมานีกอนฯ(พ)จริงอยูอ.เสียงอืนชือวาสามารถเพืออนแผไปสูสรีระทงสินของบุรุษท.แลวจึงตงอยูราวกะวาเสียงแหงหญิงยอมไมมีฯเพราะเหตุนนอ.พระผูมีพระภาคเจาตรสแลววา\"ดูกอนภิกษุท.อ.เรายอมไมพิจารณาเหนโย(สทโท)เอวํปุ-ริสสสจิตตํปริยาทายติฏฐติ,ยถาอิทํ(สททชาตํ)ภิกขเวอิตถีสทโท,(ตํ)อญญํเอกสททํปิแมซึง-อ.เสียงใดครอบงำแลวซึงจิตของบุรุษยอมตงอยู,ดูกอนภิกษุท.อ.สททชาตนีคืออ.เสียงแหงหญิงฉนใดฉนนน-เสียงหนึงอืนนนอิติดงนี(อ)ความจริงเสียงอยางอืนทีชือวาสามารถแผไปสูรางกายทงสินของพวกบุรุษดำรงอยูไดเหมือนกบเสียงหญิงกหามิไดฯเพราะเหตุนนพระผูมีพระภาคเจาตรสวาภิกษุทงหลายเราไมพิจารณาเหนเสียงอืนแมสกอยางอนจะครอบงำจิตของบุรุษตงอยูเหมือนเสียงหญิงนะภิกษุทงหลายฯ","nex":1,"url":"attha-yatha-evam-sapson#tua-yang-1"},{"id":"s181","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๒","level":3,"path":["แปล ยถา – เอวํ ที่สับสนกันโดยอรรถ","ตัวอย่างที่ ๒"],"pdf":126,"page":119,"html":"โดยพยัญชนะต้องรวบ ยถา ทั้งหมดเข้าไปใส่ เตสํ (ขีณาสวานํ) ว่า
\nประโยคนี้ ยถา กับ เอวํ และ เย กับ เตสํ รับกัน ต้องแปลงตัดทิ้งทั้งหมดจึงจะได้ความ ถ้าแปลเอาหมด ความจะสับสนกันเหมือนพยัญชนะ จะฟังไม่รู้เรื่อง ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๒ยถาอปปติฏฐิเตนวิญญาเณนโคธิโกกุลปุตโตปรินิพพุโต,เยจเอวํปรินิพ-พายนติ,เตสํ.(ธบ./๘๙)โดยพยญชนะตองรวบยถาทงหมดเขาไปใสเตสํ(ขีณาสวานํ)วาแหง-กอ.พระขีณาสพท.เหลาใดยอมดบรอบอ.กุลบุตรชือวาโคธิกะดวยทงวิญญาณอนไมตงแลวดบรอบแลวฉนใด,ฉนนน,พระขีณาสพท.เหลานนฯโดยอรรถวาแหงพระขีณสพทงหลายผูดบรอบ(ผูปรินิพพาน)เหมือนกุลบุตรชือวาโคธิกะผูมีวิญญาณซึงหาทีตงมิไดดบรอบแลวฉะนนประโยคนียถากบเอวํและเยกบเตสํรบกนตองแปลงตดทิงทงหมดจึงจะไดความถาแปลเอาหมดความจะสบสนกนเหมือนพยญชนะจะฟงไมรูเรืองฯ","nex":1,"url":"attha-yatha-evam-sapson#tua-yang-2"},{"id":"s182","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปล ยถา - เอวํ ตถา ปการตฺถ โดยอรรถ","level":2,"path":["แปล ยถา - เอวํ ตถา ปการตฺถ โดยอรรถ"],"pdf":127,"page":120,"html":"![\"แผนผังประโยค](\"/handbook/img/diagram-s182.png?v=1791819111548591352\")
ก็ให้ดำเนินการแปลขึ้นก่อนที่ประโยค ยถา เมื่อแปลหมดทุกบทแล้ว จึงแปลตัว ยถา ทีหลังว่า โดยประการใด-ด้วยประการใด แล้วเข้าแปลประโยค เอวํ ตถา ต่อไป เมื่อแปลประโยคนี้ทั้งหมดทุกบทแล้ว สุดท้ายจึงแปลตัว เอวํ ตถา ว่า โดยประการนั้น-ด้วยประการนั้น
\nแต่ประโยคปการัตถะเช่นนี้โดยที่จริงแล้วท่านไม่ค่อยนิยมแปลเอา ย-ต เลยชอบจะแปลตัดทิ้งทั้งสิ้นฯ
\nจึงได้ความดี ถ้าแปลตัดทิ้งก็ให้แปลขึ้นที่ประโยค เอวํ ตถา นั้นก่อน
\nเมื่อแปลไปถึงข้อความที่จะเชื่อมเข้ากับประโยค ยถา ได้แล้ว ก็ให้ใส่คำว่า โดยประการที่-โดยอาการที่-ตามที่-อย่างที่-ให้-ให้เป็น คำใดคำหนึ่งเสียก่อนแล้วเข้าแปลแปลประโยค ยถา ต่อไปก็เป็น อันหมดวิธี ดังตัวอย่างต่อไปนี้
","outline":[],"topics":[{"anchor":"pakarattha-keep-y-t","title":"(ก) ถ้าจะแปลเอาทั้ง ย ทั้ง ต","level":2},{"anchor":"pakarattha-omit-y-t","title":"(ข) โดยมากหรือแทบทั้งสิ้น ชอบจะตัด ยถา-เอวํ ตถา ทิ้ง","level":2}],"hide_title":true,"navigation_toc":false,"n":"หลกการแปลโดยอรรถ(ก)ถาจะแปลเอาทงยทงตกใหดำเนินการแปลขึนกอนทีประโยคยถาเมือแปลหมดทุกบทแลวจึงแปลตวยถาทีหลงวาโดยประการใด-ดวยประการใดแลวเขาแปลประโยคเอวํตถาตอไปเมือแปลประโยคนีทงหมดทุกบทแลวสุดทายจึงแปลตวเอวํตถาวาโดยประการนน-ดวยประการนนแตประโยคปการตถะเชนนีโดยทีจริงแลวทานไมคอยนิยมแปลเอาย-ตเลยชอบจะแปลตดทิงทงสินฯ(ข)โดยมากหรือแทบทงสินชอบจะตดยถา-เอวํตถาทิงจึงไดความดีถาแปลตดทิงกใหแปลขึนทีประโยคเอวํตถานนกอนเมือแปลไปถึงขอความทีจะเชือมเขากบประโยคยถาไดแลวกใหใสคำวาโดยประการที-โดยอาการที-ตามที-อยางที-ให-ใหเปนคำใดคำหนึงเสียกอนแลวเขาแปลแปลประโยคยถาตอไปกเปนอนหมดวิธีดงตวอยางตอไปนี","nex":0,"url":"attha-yatha-evam-pakarattha#lak-kan-plae"},{"id":"s184","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๑","level":3,"path":["แปล ยถา - เอวํ ตถา ปการตฺถ โดยอรรถ","ตัวอย่างที่ ๑"],"pdf":127,"page":120,"html":"(แปลตามข้อ ก ก็ได้ ลองแปลดู)
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๒ยถาทารกํนลภติ,ตเถวนํกาตุํวฏฏติ.(ธบ๒/๓๑)แปลตามขอข.วาสมควรทีเราจะทำมนไมใหไดทารกทีเดียวฯ(แปลตามขอกกไดลองแปลดู)","nex":1,"url":"attha-yatha-evam-pakarattha#tua-yang-2"},{"id":"s186","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๓","level":3,"path":["แปล ยถา - เอวํ ตถา ปการตฺถ โดยอรรถ","ตัวอย่างที่ ๓"],"pdf":127,"page":120,"html":"ลองแปลตามข้อ ก ดูฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๓ยถานิสสททาหุตวาคณหนติ,ตถาเมอุปาโยกโต.(ธบ.๒/๓๑)แปลตามขอข.วาเราทำอุบายอยางทีคนทงหลายจะเงียบเสียงถือเอาลองแปลตามขอกดูฯ","nex":1,"url":"attha-yatha-evam-pakarattha#tua-yang-3"},{"id":"s187","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๔","level":3,"path":["แปล ยถา - เอวํ ตถา ปการตฺถ โดยอรรถ","ตัวอย่างที่ ๔"],"pdf":128,"page":121,"html":"ยถา - เอวํ ฉันใด-ฉันนั้น กับ ยถา - เอวํ โดยประการใด-โดยประการนั้น อยู่ปะปนสับสนกันอย่างนี้มีห่างๆ แต่ถ้ามีมาพร้อมกันทั้งสอง ๒ ประเภท อย่างนี้ก็แปลยาก
\nต่อไปนี้ให้พิจารณาตัวอย่างวิธีแปลโดยอรรถ ตามที่จะยกมาแปลไว้ให้ดู ดังนี้ (ธบ. นิรยวรรค อาคนฺตุกวตฺถุ แก้อรรถหน้า ๑๓๕)
\n(ต่อไปนี้ ยถา-ตถา โดยประการใด-โดยประการนั้น จะแทรกกับประโยค เอวํ ฉันนั้น ยถา-ตถา ต้องตัดทิ้ง ดังนี้)
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ยถา-เอวํอุปมาอุปไมยทีสบสนกบปการตถะยถา-เอวํฉนใด-ฉนนนกบยถา-เอวํโดยประการใด-โดยประการนนอยูปะปนสบสนกนอยางนีมีหางๆแตถามีมาพรอมกนทงสอง๒ประเภทอยางนีกแปลยากตอไปนีใหพิจารณาตวอยางวิธีแปลโดยอรรถตามทีจะยกมาแปลไวใหดูดงนี(ธบ.นิรยวรรคอาคนตุกวตถุแกอรรถหนา๑๓๕)ตตถสนตรพาหิรนติฯเปฯอตตานํโคเปถาติอตโถ.แปลวาบรรดาบทเหลานนบทวาสนตรพาหิรํเปนตนความวาภิกษุทงหลายปจจนตนครนนอนมนุษยเหลานนพากนสรางประตูและกำแพงใหมนคงชือวากระทำใหมนคงในภายในพากนสรางทีมนมีปอมและคูเปนตนชือวาทำใหมนคงในภายนอกรกษาแลวฉนใด(ตอไปนียถา-ตถาโดยประการใด-โดยประการนนจะแทรกกบประโยคเอวํฉนนนยถา-ตถาตองตดทิงดงนี)กทานทงหลายจงยงสติใหเขาไปตงปิดทวารภายใน๖ไมละสติอนรกษาทวารทำอายตนะภายใน๖เหลานนใหมนคงดวยการไมถือเอาโดยประการทีอายตนะภายใน๖ทียึดอยูจะเปนไปเพือขจดอายตนะภายในเสียไมละสติซึงรกษาทวารเพือจะไมใหอายตนภายนอกเหลานนเขาไปชือวาจงคุมครองซึงตนฉนนนฯ","nex":1,"url":"upama-sapson-pakarattha"},{"id":"s192","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"อุปมา-อุปไมย กับ ปการัตถะ ต่างกัน","level":2,"path":["อุปมา-อุปไมย กับ ปการัตถะ ต่างกัน"],"pdf":129,"page":122,"html":"ประโยคอุปไมย ที่แปลว่า ฉันใด-ฉันนั้น กับประโยค ปการัตถะ ที่แปลว่าโดยประการใด-โดยประการนั้น ทั้ง ๒ ชนิดนี้ ต่างก็ใช้นิบาตตัวเดียวกัน คือ ยถา-เอวํ ตถา แต่อยากทราบว่า ยถา-เอวํ ตถา อยู่ในประโยคอย่างไรเป็นอุปมาอุปไมย? คำตอบมีดังนี้
\nส่วนปะโยคอุปมาเป็นประโยคเปรียบเทียบ ข้อความใดๆ ก็ตาม ถ้ามีการเปียบเทียบ เช่น ข้อความว่า เวรย่อมระงับด้วยเวร แม้จะทำเวรแก้แค้นสักกี่คนก็ตามเพื่อจะให้สงบเวรนั้น ก็ไม่มีทางจะให้เวรสงบระงัยได้เลย ทำอย่างนั้นยิ่งเพิ่มพูนทวีคูนเวรขึ้นไปอีก
\nแล้วท่านนำคำมาเปรียบเทียบว่า เหมือนสถานที่ๆ เปลื้อนด้วยมูตรคูถของสกปรกคนจะเอาน้ำมูตคูถ ซึ่งสกปรกอยู่แล้วไปล้าง แม้จะล้างเท่าไรๆ ก็ไม่สามารถจะทำให้สะอาดหมดกลิ่นได้ ฯ
\nข้อความทั้ง ๒ ตอนนี้ ตอนต้นกล่าวเรื่องเวร เป็นคำหลัก เรียกว่า คำอุปมา ส่วนคำหลัง กล่าวถึงเรื่องสถานที่ๆสกปรก เป็นคำเปรียบเทียบเวร เรียกว่า คำอุปมา
\nสำหรับคำเปรียบเทียบทางภาษาบาลีใช้นิบาตว่า ยถา เป็นเครื่องหมายแปลว่า ฉันใด ส่วนคำหลักทางภาษาบาลีใช้นิบาต ๒ ตัวคือ เอวํ กับ ตถา เป็นเครื่องหมายแปลว่า ฉันนั้น เหมือนกัน ทั้ง ๒ ศัพท์
\nไม่ได้เปรียบเทียบข้อความอะไรเลย เป็นแต่มีความหมายว่าจะทำให้เป็นอย่างนั้น จะอธิฐานให้เป็นอย่างนี้ จะฆ่าอย่างนี้ จะจัดการอย่างนี้ จะพยายามอย่างนั้น จะกล่าวอย่างนี้ ข้อความแปลดูแล้ว ไปทำนองนี้ อย่างนี้เป็นประโยค ปการัตถะ
\nท่านก็ใช้นิบาตตัวเดียวกันกับประโยคอุปมาอุปไมย คือใช้ ยถา เป็นเครื่องหมายประโยคต้นแปลว่า โดยประการใดใช้ เอวํ กับ ตถา เป็นเครื่องหมายประโยคหลังแปลว่า โดยประการนั้น
\nให้นักเรียนทดลองแปลดูทั้งประโยค ย ทั้งปะโยค ต ทีแรกให้ลองแปลประโยค ยถา ว่า ฉันใด แล้วเข้าแปลประโยค เอวํ-ตถา ว่า ฉันนั้น เป็นคำเปรียบเทียบลองดู
\nถ้าได้ความทางอุปมาดีฟังแล้วถึงใจ ไม่ขัดหูแต่อย่างใด เข้ากันได้ดีทั้ง ๒ ประโยค ฟังสนิทดีอย่างนี้ ข้อความทั้ง ๒ ตอนนั้น เป็นอุปมาอุปไมยแน่นอน ก็ให้แปลว่า ฉันใด ฉันนั้น โดยไม่ต้องสงสัย รับรองว่าถูกต้องแน่นอน ฯ
\nแต่ประโยคที่มี ยถา - เอวํ ตถา เช่นนั้นเป็นเครื่องหมายแม้จะพยายามแปลหมดทั้งประโยค ยถา และ เอวํ ตถา ว่า ฉันใด ฉันนั้น แล้วก็ฟังไม่สนิทหูยังขัดใจขัดความนิยมของภาษาไทย เทียบเข้ากันไม่สนิท
\nพึงทราบเถิดว่า ประโยค ยถา-เอวํ ตถา เช่นนั้นต้องเป็นประโยค ปการัตถะ โดยแน่นอน และให้แปล ยถา โดยประการใด เอวํ ตถา โดยประการนั้น ทันทีโดยไม่ต้องสงสัย ฯ
","outline":[{"title":"อุปมา–อุปไมย: ข้อความเปรียบเทียบ","section":"s192","anchor":"upama-comparison"},{"title":"ปการัตถะ: ประการที่ทำ","section":"s192","anchor":"pakarattha-purpose"},{"title":"วิธีสังเกตประโยคทั้ง ๒","section":"s192","anchor":"upama-pakarattha-observe"}],"topics":[{"anchor":"upama-comparison","title":"(๑) ประโยคอุปไมยเป็นปะโยคหลักหรือประโยคยืน","level":2},{"anchor":"pakarattha-purpose","title":"(๒) ส่วนประโยค ปการัตถะ","level":2},{"anchor":"upama-pakarattha-observe","title":"หรือวิธีสังเกตประโยคทั้ง ๒ นี้ อย่างหนึ่งคือ","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"อุปมา-อุปไมยกบปการตถะตางกนประโยคอุปไมยทีแปลวาฉนใด-ฉนนนกบประโยคปการตถะทีแปลวาโดยประการใด-โดยประการนนทง๒ชนิดนีตางกใชนิบาตตวเดียวกนคือยถา-เอวํตถาแตอยากทราบวายถา-เอวํตถาอยูในประโยคอยางไรเปนอุปมาอุปไมย?คำตอบมีดงนี(๑)ประโยคอุปไมยเปนปะโยคหลกหรือประโยคยืนสวนปะโยคอุปมาเปนประโยคเปรียบเทียบขอความใดๆกตามถามีการเปียบเทียบเชนขอความวาเวรยอมระงบดวยเวรแมจะทำเวรแกแคนสกกีคนกตามเพือจะใหสงบเวรนนกไมมีทางจะใหเวรสงบระงยไดเลยทำอยางนนยิงเพิมพูนทวีคูนเวรขึนไปอีกแลวทานนำคำมาเปรียบเทียบวาเหมือนสถานทีๆเปลือนดวยมูตรคูถของสกปรกคนจะเอานำมูตคูถซึงสกปรกอยูแลวไปลางแมจะลางเทาไรๆกไมสามารถจะทำใหสะอาดหมดกลินไดฯขอความทง๒ตอนนีตอนตนกลาวเรืองเวรเปนคำหลกเรียกวาคำอุปมาสวนคำหลงกลาวถึงเรืองสถานทีๆสกปรกเปนคำเปรียบเทียบเวรเรียกวาคำอุปมาสำหรบคำเปรียบเทียบทางภาษาบาลีใชนิบาตวายถาเปนเครืองหมายแปลวาฉนใดสวนคำหลกทางภาษาบาลีใชนิบาต๒ตวคือเอวํกบตถาเปนเครืองหมายแปลวาฉนนนเหมือนกนทง๒ศพท(๒)สวนประโยคปการตถะไมไดเปรียบเทียบขอความอะไรเลยเปนแตมีความหมายวาจะทำใหเปนอยางนนจะอธิฐานใหเปนอยางนีจะฆาอยางนีจะจดการอยางนีจะพยายามอยางนนจะกลาวอยางนีขอความแปลดูแลวไปทำนองนีอยางนีเปนประโยคปการตถะทานกใชนิบาตตวเดียวกนกบประโยคอุปมาอุปไมยคือใชยถาเปนเครืองหมายประโยคตนแปลวาโดยประการใดใชเอวํกบตถาเปนเครืองหมายประโยคหลงแปลวาโดยประการนนหรือวิธีสงเกตประโยคทง๒นีอยางหนึงคือใหนกเรียนทดลองแปลดูทงประโยคยทงปะโยคตทีแรกใหลองแปลประโยคยถาวาฉนใดแลวเขาแปลประโยคเอวํ-ตถาวาฉนนนเปนคำเปรียบเทียบลองดูถาไดความทางอุปมาดีฟงแลวถึงใจไมขดหูแตอยางใดเขากนไดดีทง๒ประโยคฟงสนิทดีอยางนีขอความทง๒ตอนนนเปนอุปมาอุปไมยแนนอนกใหแปลวาฉนใดฉนนนโดยไมตองสงสยรบรองวาถูกตองแนนอนฯแตประโยคทีมียถา-เอวํตถาเชนนนเปนเครืองหมายแมจะพยายามแปลหมดทงประโยคยถาและเอวํตถาวาฉนใดฉนนนแลวกฟงไมสนิทหูยงขดใจขดความนิยมของภาษาไทยเทียบเขากนไมสนิทพึงทราบเถิดวาประโยคยถา-เอวํตถาเชนนนตองเปนประโยคปการตถะโดยแนนอนและใหแปลยถาโดยประการใดเอวํตถาโดยประการนนทนทีโดยไมตองสงสยฯ","nex":0,"url":"upama-tang-pakarattha"},{"id":"s193","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปล ยาว-ตาว ปริจเฉทนัตถะโดยอรรถ","level":2,"path":["แปล ยาว-ตาว ปริจเฉทนัตถะโดยอรรถ"],"pdf":131,"page":124,"html":"หัวข้อในตอนนี้
","outline":[{"title":"แปลเอาทั้ง ยาว–ตาว","section":"s196","anchor":"yava-tava-keep"},{"title":"แปลตัด ยาว–ตาว","section":"s196","anchor":"yava-tava-omit"}],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลยาว-ตาวปริจเฉทนตถะโดยอรรถ","nex":0,"url":"attha-yava-tava"},{"id":"s194","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"เพียงใด-เพียงนั้น","level":3,"path":["แปล ยาว-ตาว ปริจเฉทนัตถะโดยอรรถ","เพียงใด-เพียงนั้น"],"pdf":131,"page":124,"html":"หัวข้อนำของ แผนผัง
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"เพียงใด-เพียงนน","nex":0,"url":"attha-yava-tava#phiang-dai-phiang-nan"},{"id":"s195","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แผนผัง","level":3,"path":["แปล ยาว-ตาว ปริจเฉทนัตถะโดยอรรถ","แผนผัง"],"pdf":131,"page":124,"html":"![\"แผนผังประโยค](\"/handbook/img/diagram-s195.png?v=1791819111559017103\")
ให้แปลขึ้นต้นที่ประโยค ยาว นั้นก่อน แปลหมดทุกบทแล้วจึงแปลตัว ยาว เป็นตัวสุดท้ายว่า เพียงใด-ตราบใด ต่อไปเข้าแปลประโยค ตาว เมื่อแปลหมดทุกบทแล้วจึงแปลตัว ตาว เป็นตัวสุดท้ายว่า เพียงนั้น- ตราบนั้น จัดคำแปลเข้าคู่กันว่า ยาว-ตาว เพียงใด-เพียงนั้น ยาว-ตาว ตราบใด-ตราบนั้น
\nแต่การแปลเอาทั้ง ย ทั้ง ต ดังว่ามานี้ท่านไม่ค่อยนิยมแปลกันเท่าไรนักห่างๆ จึงจะแปลเอาทั้ง ย ทั้ง ต สักแห่งหนึ่ง หรือในที่ใดเมื่อแปลเอาทั้ง ย ทั้ง ต แล้วได้ความดีและฟังกะทัดรัดในที่นั้นจึงค่อยแปลเอาทั้ง ๒ อย่าง โดยมากท่านชอบตัด ยาว-ตาว ทิ้งฯ
\nก็ให้แปลขึ้นก่อนที่ประโยค ตาว หรือ ต เมื่อแปลไปถึงตอนที่จะเข้าประโยค ยาว ก็ใส่คำเหล่านี้ไว้ต้นเสียก่อน คือคำว่า ตราบเท่าที่-ตลอดเวลาที่-จน-จนกว่า-จนถึง เป็นต้น แล้วเข้าแปลบทต่างๆ ในประโยค ยาว ไปจนจบประโยค ฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"yava-tava-keep","title":"(ก) เมื่อจะแปลเอาทั้ง ย ทั้ง ต","level":2},{"anchor":"yava-tava-omit","title":"(ข) เมื่อจะแปลตัด ยาว-ตาว ทิ้ง","level":2}],"hide_title":true,"navigation_toc":false,"n":"หลกการแปลโดยอรรถ(ก)เมือจะแปลเอาทงยทงตใหแปลขึนตนทีประโยคยาวนนกอนแปลหมดทุกบทแลวจึงแปลตวยาวเปนตวสุดทายวาเพียงใด-ตราบใดตอไปเขาแปลประโยคตาวเมือแปลหมดทุกบทแลวจึงแปลตวตาวเปนตวสุดทายวาเพียงนน-ตราบนนจดคำแปลเขาคูกนวายาว-ตาวเพียงใด-เพียงนนยาว-ตาวตราบใด-ตราบนนแตการแปลเอาทงยทงตดงวามานีทานไมคอยนิยมแปลกนเทาไรนกหางๆจึงจะแปลเอาทงยทงตสกแหงหนึงหรือในทีใดเมือแปลเอาทงยทงตแลวไดความดีและฟงกะทดรดในทีนนจึงคอยแปลเอาทง๒อยางโดยมากทานชอบตดยาว-ตาวทิงฯ(ข)เมือจะแปลตดยาว-ตาวทิงกใหแปลขึนกอนทีประโยคตาวหรือตเมือแปลไปถึงตอนทีจะเขาประโยคยาวกใสคำเหลานีไวตนเสียกอนคือคำวาตราบเทาที-ตลอดเวลาที-จน-จนกวา-จนถึงเปนตนแลวเขาแปลบทตางๆในประโยคยาวไปจนจบประโยคฯ","nex":0,"url":"attha-yava-tava#lak-kan-plae"},{"id":"s197","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๑","level":3,"path":["แปล ยาว-ตาว ปริจเฉทนัตถะโดยอรรถ","ตัวอย่างที่ ๑"],"pdf":131,"page":124,"html":"(ข้อนี้ให้ลองแปลไม่ตัด ย-ต) ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๒ยาวตสสาปวตตึนสุโณม,ตาวเนวยุทธํทสสาม,นชชํ.(ธบ.๒/๘)แปลตดย-ตวาขาพเจาทงหลายจกไมใหการรบ(หรือ)ราชสมบติตลอดเวลาทีพวกขาพเจายงไมไดยินความเปนไปของพระเทวีองคนน(ขอนีใหลองแปลไมตดย-ต)ฯ","nex":1,"url":"attha-yava-tava#tua-yang-2"},{"id":"s199","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๓","level":3,"path":["แปล ยาว-ตาว ปริจเฉทนัตถะโดยอรรถ","ตัวอย่างที่ ๓"],"pdf":132,"page":125,"html":"ลองแปลเอา ย-ต ดูฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๓ยาวเมปสนนจิตตํนปฏิกุฏติ,ตาวเทวปูชํกริสสามิ.(ธบ.๓/๑๔๑)แปลตดย-ตวาเราจกทำการบูชาตลอดเวลาทีจิตเลือมใสของเราจกไมกลบลองแปลเอาย-ตดูฯ","nex":1,"url":"attha-yava-tava#tua-yang-3"},{"id":"s200","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปลโดยอรรถชนิด ตาว อยู่หน้า","level":2,"path":["แปลโดยอรรถชนิด ตาว อยู่หน้า"],"pdf":132,"page":125,"html":"ชนิด ตาว มาตั้งอยู่หน้า ต้องแปลตัดโดยสิ้นเชิง จึงจะได้ความดี มีน้อยมากที่จะไม่ต้องตัดแปลตัดเช่น
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลโดยอรรถชนิดตาวอยูหนาชนิดตาวมาตงอยูหนาตองแปลตดโดยสินเชิงจึงจะไดความดีมีนอยมากทีจะไมตองตดแปลตดเชน","nex":0,"url":"attha-tava-yu-na"},{"id":"s201","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๑","level":3,"path":["แปลโดยอรรถชนิด ตาว อยู่หน้า","ตัวอย่างที่ ๑"],"pdf":132,"page":125,"html":"(ลองแปลชนิดไม่ตัดดู) ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๑นตาวิมํปลลงกํภินทิสิสามิ,ยาวเมอนุปาทายอาสเวหิจิตตํนมุญจิสสติ.(ธบ.๑/๘๑)แปลตดวาเราจกไมทำลายบลลงกนีตราบเทาทีจิตของเราจกไมพนจากอาสวะทงหลายเพราะไมเขาไปยึดถือ(ลองแปลชนิดไมตดดู)ฯ","nex":1,"url":"attha-tava-yu-na#tua-yang-1"},{"id":"s202","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๒","level":3,"path":["แปลโดยอรรถชนิด ตาว อยู่หน้า","ตัวอย่างที่ ๒"],"pdf":132,"page":125,"html":"ชนิด ยาว แทรกเข้าไปในประโยค ตาว จะต้องแปลตัด ย-ต ทิ้งโดยสิ้นเชิงจึงจะฟังความทางภาษาไทยทันที เช่น
\n(ไม่ตัด ยาว แปลว่า)
\nประโยคนี้ เมื่อตัด ยาว ออกฟังไม่ดี ก็เลยแปลเอา ทั้ง ย ทั้ง ต ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๒ตํกุจฉิยํปวิสิตวาปกกุฏฐิตํฯเปฯอนาวิลํนิกขมติ.(ธบ.๑/๑๒๒)แปลวานำรอนนนเขาไปในทองแลวพาเอากรีสอนเดือดพลานแลวออกไปโดยสวนลาง(ไมตดยาวแปลวา)กรีสยงมีอยูนอยหนึงเพียงใด,เปนนำขุนไหลออกเพียงนนเมือทองหมดจดแลว,เปนนำใสไมขุนไหลออกฯประโยคนีเมือตดยาวออกฟงไมดีกเลยแปลเอาทงยทงตฯ","nex":1,"url":"attha-yava-saek-tava#tua-yang-2"},{"id":"s207","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๓","level":3,"path":["แปลโดยอรรถชนิด ยาว แทรกประโยค ตาว","ตัวอย่างที่ ๓"],"pdf":133,"page":126,"html":"ข้อนี้แปลเอา ยาว - ตาว ฟังดี ดังแปลมานี้ หรือจะแปลตัดก็ได้ว่า
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๓เตสุกนตารํปฏิปนโน,ยาวอิจฉิตฏฐานํนปาปุณาติ,ตาวอทธิโกเอว.(ธบ.๔/๕๗)แปลวาบรรดาทางไกลทง๒นนบุคคลดำเนินไปสูทางกนดาร(ตน)ยงไมบรรลุถึงทีทีตนปรารถนาตราบใด,กยงเปนผูเดิรทางไกลนนตราบนนฯขอนีแปลเอายาว-ตาวฟงดีดงแปลมานีหรือจะแปลตดกไดวาบรรดาทางไกลทง๒นนบุคคลดำเนินไปสูทางกนดารกยงจดวาเปนผูเดินทางไกลตลอดเวลาทีทีตนยงไมทนถึงทีทีตนปราถนาทีเดียวฯ","nex":1,"url":"attha-yava-saek-tava#tua-yang-3"},{"id":"s208","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๔","level":3,"path":["แปลโดยอรรถชนิด ยาว แทรกประโยค ตาว","ตัวอย่างที่ ๔"],"pdf":134,"page":127,"html":"ข้อนี้ ให้นักเรียนทดลองแปลไม่ต้องตัดดูที ฯ
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๔วฏฏสนนิสิตาปิสตตา,ยาววฏเฏวสนติ,ตาวอทธิกาเอว.(ธบ.๔/๕๗)แปลวาเหลาสตวแมผูอาศยอยูในวฏฏะกยงชือวาเปนผูเดินทางไกลตราบเทาทียงอยูในวฏฏะแลฯขอนีใหนกเรียนทดลองแปลไมตองตดดูทีฯ","nex":1,"url":"attha-yava-saek-tava#tua-yang-4"},{"id":"s209","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๕","level":3,"path":["แปลโดยอรรถชนิด ยาว แทรกประโยค ตาว","ตัวอย่างที่ ๕"],"pdf":134,"page":127,"html":"(เข้าประโยค ยาว ว่า)
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๕โสอิมํกมมํกตวาอายุหปริโยสาเนฯเปฯโยนิมุเขติริยํนิปปชชิ.(ธบ.๔/๗๘)แปลวาพระราชาพระองคนนครนทำกรรมนีแลวในเวลาสินอายุกบงเกิดในนรกอเวจีไหมในนรก(เขาประโยคยาววา)ตราบเทาทีแผนดินใหญอนนีหนาขึนประมาณโยชนหนึงเพราะความทีทาวเธอปิดประตูนอยทง๔เคลือนจากนรกนนแลวถือเอาปฏิสนธิในทองมารดาคนนนแหละจึงอยูภายในทองตลอด๗ปี๗เดือน(และ)นอนขวางทีชองกำเนิดตลอด๗วนฯ","nex":1,"url":"attha-yava-saek-tava#tua-yang-5"},{"id":"s210","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปล ยสฺมา - ตสฺมา เหตุ โดยอรรถ","level":2,"path":["แปล ยสฺมา - ตสฺมา เหตุ โดยอรรถ"],"pdf":134,"page":127,"html":"เพราะ-ฉะนั้น
","outline":[{"title":"ยสฺมา–ตสฺมา ตามลำดับ","section":"s212","anchor":"yasma-tasma-normal"},{"title":"ยสฺมา แทรกประโยค ตสฺมา","section":"s212","anchor":"yasma-tasma-insert"},{"title":"มีเฉพาะ ยสฺมา","section":"s212","anchor":"yasma-only"}],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลยสมา-ตสมาเหตุโดยอรรถเพราะ-ฉะนน","nex":0,"url":"attha-yasma-tasma"},{"id":"s211","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แผนผัง","level":3,"path":["แปล ยสฺมา - ตสฺมา เหตุ โดยอรรถ","แผนผัง"],"pdf":134,"page":127,"html":"![\"แผนผังประโยค](\"/handbook/img/diagram-s211.png?v=1791819111570129191\")
ก็ต้องแปลขึ้นต้นประโยค ยสฺมา นั้นก่อน ยสฺมา แปลเฉพาะคำว่า เพราะ แล้วก็แปลบทต่างๆ ในประโยค ยสฺมา ไปจนหมด
\nแล้วก็เริ่มเข้าแปลประโยค ตสฺมา ให้แปลตัว ตสฺมา ว่า ฉะนั้น แล้วก็แปลบทต่างๆ ไปจนจบ ก็เป็นอันยุติเพียงเท่านี้ ฯ
\nเป็นวิธีแปลเฉพาะชนิด ยสฺมา เข้าไปแทรกประโยค ตสฺมา เท่านั้น ดังแผนผังที่ ๓
\nถ้ารูปประโยคเป็นอย่างนี้ ก็ให้แปลประโยค ตสฺมา ก่อน แปลไปเรื่อยๆ จนถึงตอนพอที่จะเข้าแปลประโยค ยสฺมา ได้แล้ว ก็ให้พักตัว ตสฺมา ไว้อย่า
\nพึงแปล เข้าแปลประโยค ยสฺมา พอเริ่มเข้าแปลให้แปลตัว ยสฺมา ก่อนว่า เพราะ แล้วจึงแปลบทต่างๆ ไปจนจบ แล้วมาแปลตัว ตสฺมา ว่า ฉะนั้น จึงแปลบทต่างๆ ไปจนจบ ฯ
\nมีบางแห่งท่านจะเรียงไว้เฉพาะประโยคที่มี ยสฺมา เท่านั้นประโยค ตสฺมา ไม่มี เวลาแปลโดยอรรถ ก็ให้แปลตัว ยสฺมา ว่า เพราะ แล้วก็แปลบทต่างๆ ในประโยค ยสฺมา ไปจนจบ ก็แล้วเท่านี้เอง
\nอย่าใส่ประโยค ตสฺมา เข้ามาอีกเป็นอันขาด ถ้าใส่มาเนื้อความจะวกวน,
\nแต่วิธีแปลโดยพยัญชนะจะไม่ใส่ประโยค ตสฺมา เข้ามาไม่ได้ ถ้าไม่ใส่ถือว่าผิดอย่างสำคัญฯ
","outline":[],"topics":[{"anchor":"yasma-tasma-normal","title":"(ก) การแปลทั่วไปในประโยค ยสฺมา-ตสฺมา","level":2},{"anchor":"yasma-tasma-insert","title":"(ข) อีกวิธีหนึ่ง","level":2},{"anchor":"yasma-only","title":"(ค) ตามแผนผังที่ ๒ นั้น","level":2}],"hide_title":true,"navigation_toc":false,"n":"หลกการแปลโดยอรรถ(ก)การแปลทวไปในประโยคยสมา-ตสมากตองแปลขึนตนประโยคยสมานนกอนยสมาแปลเฉพาะคำวาเพราะแลวกแปลบทตางๆในประโยคยสมาไปจนหมดแลวกเริมเขาแปลประโยคตสมาใหแปลตวตสมาวาฉะนนแลวกแปลบทตางๆไปจนจบกเปนอนยุติเพียงเทานีฯ(ข)อีกวิธีหนึงเปนวิธีแปลเฉพาะชนิดยสมาเขาไปแทรกประโยคตสมาเทานนดงแผนผงที๓ถารูปประโยคเปนอยางนีกใหแปลประโยคตสมากอนแปลไปเรือยๆจนถึงตอนพอทีจะเขาแปลประโยคยสมาไดแลวกใหพกตวตสมาไวอยาพึงแปลเขาแปลประโยคยสมาพอเริมเขาแปลใหแปลตวยสมากอนวาเพราะแลวจึงแปลบทตางๆไปจนจบแลวมาแปลตวตสมาวาฉะนนจึงแปลบทตางๆไปจนจบฯ(ค)ตามแผนผงที๒นนมีบางแหงทานจะเรียงไวเฉพาะประโยคทีมียสมาเทานนประโยคตสมาไมมีเวลาแปลโดยอรรถกใหแปลตวยสมาวาเพราะแลวกแปลบทตางๆในประโยคยสมาไปจนจบกแลวเทานีเองอยาใสประโยคตสมาเขามาอีกเปนอนขาดถาใสมาเนือความจะวกวน,แตวิธีแปลโดยพยญชนะจะไมใสประโยคตสมาเขามาไมไดถาไมใสถือวาผิดอยางสำคญฯ","nex":0,"url":"attha-yasma-tasma#lak-kan-plae"},{"id":"s213","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๑","level":3,"path":["แปล ยสฺมา - ตสฺมา เหตุ โดยอรรถ","ตัวอย่างที่ ๑"],"pdf":135,"page":128,"html":"(เข้าแปลประโยค ยสฺมา ว่า )
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ชนิดยสมาแทรกในประโยคตสมาสารีปุตตเถโรปิอาคนตวาสตถารํวนทิตวาฯเปฯปิหยนติปตเถนตีติอาห.(ธบ.๖/๙๔)แปลตามขอข.วาฝายพระสารีบุตรเถระมาถวายบงคมพระศาสดาแลว(เขาแปลประโยคยสมาวา)เพราะพระศาสดาผูเสดจดวยพุทธสิริเหนปานนนเปนผูอนทานไมเคยเหนแลวฉะนนจึงประกาศความยินดีของตนดวยคาถามีอาทิวาพระศาสดาผูมีพระวาจาอนไพเราะอยางนีเปนพระอาจารยแหงคณะ(เปนคณาจารย)เสดจจากภพดุสิตเปนผูอนขาพระองคไมเคยเหนแลวหรือไมเคยฟงแลวตอใครๆในกาลกอนแตกาลนีดงนีแลวกราบทูลวาพระองคผูเจริญวนนีเทวดาและมนุษยแมทงปวงยอมกระหยิมปรารถนาตอพระองคฯ","nex":1,"url":"attha-yasma-tasma#yasma-saek-tasma"},{"id":"s218","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แผนผังที่ ๒","level":3,"path":["แปล ยสฺมา - ตสฺมา เหตุ โดยอรรถ","แผนผังที่ ๒"],"pdf":136,"page":129,"html":"![\"แผนผังที่](\"/handbook/img/diagram-s218.png?v=1791819111577470888\")
(อย่าเพิ่ม ตสฺมา แปลเอาเท่านี้)
\n(๕) ส่วนจำพวกคาถาที่แปลโดยพยัญชนะ ให้แปลใส่ หิ ว่า เพราะว่า ก็ดี หรือที่ไม่อยากใส่ หิ แต่อยากใส่ ยสฺมา แล้วก็เพิ่มประโยค ตสฺมา โดยเอาข้อความข้างต้นมาเพิ่มก็ดี สำหรับเวลาแปลโดยอรรถแล้ว ให้แปลเพิ่มเฉพาะ หิ เพราะว่า เท่านั้น อย่าเพิ่มเป็น ยสฺมา-ตสฺมา เป็นอันขาด เช่นคาถาว่า
\nในการแปลโดยอรรถ ถ้าประโยคเป็นรูปวิเคราะห์หรือประโยคที่มีลักษณะคล้ายรูปวิเคราะห์ คือมี ย มี ต โดยมากจะอยู่ในรูปของตติยาวิภัตติ และสัตตมีวิภัตติ ไม่มีตัวสาธนะ
\nประโยคทั้ง ๒ ลักษณะนี้ ทั้งวิชาแปลประโยค ป.ธ. ๔ และวิชากลับ ป.ธ. ๗ ๙๐% สนามหลวง นิยมแปลล้ม เรียกว่าแปลล้มสาธนะ (หรือจะเรียกว่าแปลล้มรูปวิเคราะห์ ก็ได้)
\nโดยใส่คำแปลซึ่งเป็นเครื่องหมายของสาธนะตัทธิตนั้นๆ หรือคำแปลของตัทธิตนั้นๆ เข้ามา ขอให้นักเรียนสังเกตและหัดแปลให้ได้ ดังตัวอย่างต่อไปนี้
","outline":[{"title":"รูปวิเคราะห์นามกิตก์","section":"s221","anchor":"namakit-analysis"},{"title":"ตัวสาธนะ","section":"s221","anchor":"namakit-sadhana"},{"title":"เปิด อิติ ของรูปวิเคราะห์","section":"s221","anchor":"namakit-attha-opening"},{"title":"คำแปลของสาธนะ","section":"s221","anchor":"namakit-sadhana-meaning"},{"title":"ตัวประธานในรูปวิเคราะห์","section":"s221","anchor":"namakit-subject"}],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"การแปลลมสาธนะ(มงคลตถทีปนี)ในการแปลโดยอรรถถาประโยคเปนรูปวิเคราะหหรือประโยคทีมีลกษณะคลายรูปวิเคราะหคือมียมีตโดยมากจะอยูในรูปของตติยาวิภตติและสตตมีวิภตติไมมีตวสาธนะประโยคทง๒ลกษณะนีทงวิชาแปลประโยคป.ธ.๔และวิชากลบป.ธ.๗๙๐%สนามหลวงนิยมแปลลมเรียกวาแปลลมสาธนะ(หรือจะเรียกวาแปลลมรูปวิเคราะหกได)โดยใสคำแปลซึงเปนเครืองหมายของสาธนะตทธิตนนๆหรือคำแปลของตทธิตนนๆเขามาขอใหนกเรียนสงเกตและหดแปลใหไดดงตวอยางตอไปนี","nex":0,"url":"lom-sadhana"},{"id":"s221","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ประโยคเป็นรูปวิเคราะห์","level":3,"path":["การแปลล้มสาธนะ (มังคลัตถทีปนี)","ประโยคเป็นรูปวิเคราะห์"],"pdf":137,"page":130,"html":"ประโยคเป็นรูปวิเคราะห์ มี ๒ อย่าง คือ
\n๑. รูปวิเคราะห์นามกิตก์ ๒. รูปวิเคราะห์ตัทธิต
\nนิยมแปลทับศัพท์
\n(เพราะอรรถวิเคราะห์) หรือ วิคฺคเหน (เพราะวิเคราะห์) มาเปิด อิติ ศัพท์ ของรูปวิเคราะห์
\nให้ใส่คำแปลของสาธนะนั้น โดยมากจะอาศัยวิภัตติของ ต ศัพท์ ยกเว้นที่เป็นกัตตุรูป กัตตุสาธนะ
\nที่เป็นกัตตุวาจก และเหตุกัตตุวาจก นิยมแปลว่า \"แห่ง\" (เหมือนแบบท่องกิตก์) เช่น
","outline":[],"topics":[{"anchor":"namakit-analysis","title":"รูปวิเคราะห์แห่งนามกิตก์ มีหลักการแปล ดังนี้","level":2},{"anchor":"namakit-sadhana","title":"๑. ตัวสาธนะ","level":3},{"anchor":"namakit-attha-opening","title":"๒. ขึ้น อตฺถวิคฺคเหน","level":3},{"anchor":"namakit-sadhana-meaning","title":"๓. ในรูปวิเคราะห์เป็นสาธนะไหน","level":3},{"anchor":"namakit-subject","title":"๔. ตัวประธานในรูปวิเคราะห์","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ประโยคเปนรูปวิเคราะหประโยคเปนรูปวิเคราะหมี๒อยางคือ๑.รูปวิเคราะหนามกิตก๒.รูปวิเคราะหตทธิตรูปวิเคราะหแหงนามกิตกมีหลกการแปลดงนี๑.ตวสาธนะนิยมแปลทบศพท๒.ขึนอตถวิคคเหน(เพราะอรรถวิเคราะห)หรือวิคคเหน(เพราะวิเคราะห)มาเปิดอิติศพทของรูปวิเคราะห๓.ในรูปวิเคราะหเปนสาธนะไหนใหใสคำแปลของสาธนะนนโดยมากจะอาศยวิภตติของตศพทยกเวนทีเปนกตตุรูปกตตุสาธนะ๔.ตวประธานในรูปวิเคราะหทีเปนกตตุวาจกและเหตุกตตุวาจกนิยมแปลวา\"แหง\"(เหมือนแบบทองกิตก)เชน","nex":0,"url":"lom-sadhana#prayok-rup-wikhro"},{"id":"s222","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๑","level":3,"path":["การแปลล้มสาธนะ (มังคลัตถทีปนี)","ตัวอย่างที่ ๑"],"pdf":138,"page":131,"html":"หมายเหตุ. แปลจากรูปวิเคราะห์ ไปหาตัวสาธนะ เหมือนนามกิตก์ หรือจะแปลดังนี้ก็ได้
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"ตวอยางที๑เจตนาปิสุณวาจาปิสุณํวตติเอตายาติฯ(ข.๒๖๐น.๒๔๑)(ปุคคโล)อ.บุคคลวตติยอมกลาวปิสุณํซึงคำสอเสียดเอตาย(เจตนาย)ดวยเจตนานนอิติเพราะเหตุนน(สา)ปิสุณวาจาชือวาปิสุณวาจาฯหมายเหตุ.แปลจากรูปวิเคราะหไปหาตวสาธนะเหมือนนามกิตกหรือจะแปลดงนีกไดเจตนาอ.เจตนาปิสุณวาจาชือวาปิสุณวาจา(อตถวิคคเหน)เพราะอรรถวิเคราะหวา(ปุคคโล)อ.บุคคลวตติยอมกลาวปิสุณํซึงคำสอเสียดเอตาย(เจตนาย)ดวยเจตนานนอิติดงนี","nex":1,"url":"lom-sadhana#tua-yang-1"},{"id":"s223","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"แปลโดยอรรถ","level":3,"path":["การแปลล้มสาธนะ (มังคลัตถทีปนี)","แปลโดยอรรถ"],"pdf":138,"page":131,"html":"อธิบาย ต ศัพท์ในรูปวิเคราะห์นี้ เป็นตติยาวิภัตติ เป็นเครื่องหมายของกรณสาธนะ, วตฺติ เป็น กัตตุวาจก จึงเป็นกัตตุรูป กรณสาธนะ
\nและกัตตุรูป กรณสาธนะ มีคำแปลว่า เป็นเครื่อง...หรือ เป็นเหตุ... โดยมาก แปลว่า เป็นเครื่อง ดังนั้น จึงแปลว่า เป็นเครื่องกล่าว
\nส่วน ปุคฺคโล ที่ขึ้นมาเป็นตัวประธานของ วตฺติ ในรูปวิเคราะห์เมื่อแปลล้มสาธนะต้องแปลว่า แห่งบุคคล ตามตัวอย่างที่แปลไว้นี้
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลโดยอรรถเจตนาชือวาปิสุณวาจาเพราะอรรถวิเคราะหวาเปนเครืองกลาวคำสอเสียดแหงบุคคลฯ(สนามหลวงเฉลยพ.ศ.๒๕๓๐)อธิบายตศพทในรูปวิเคราะหนีเปนตติยาวิภตติเปนเครืองหมายของกรณสาธนะ,วตติเปนกตตุวาจกจึงเปนกตตุรูปกรณสาธนะและกตตุรูปกรณสาธนะมีคำแปลวาเปนเครือง...หรือเปนเหตุ...โดยมากแปลวาเปนเครืองดงนนจึงแปลวาเปนเครืองกลาวสวนปุคคโลทีขึนมาเปนตวประธานของวตติในรูปวิเคราะหเมือแปลลมสาธนะตองแปลวาแหงบุคคลตามตวอยางทีแปลไวนี","nex":1,"url":"lom-sadhana#plae-doi-attha"},{"id":"s224","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๒","level":3,"path":["การแปลล้มสาธนะ (มังคลัตถทีปนี)","ตัวอย่างที่ ๒"],"pdf":139,"page":132,"html":"หมายเหตุ: อ ที่ อวชฺชํ น่าจะแปลว่าใหญ่ เช่น
\nการแปลรูปวิเคราะห์นามกิตก์นี้ จะแปลแบบมี ย มี ต อย่างนามกิตก์ก็ได้
\nแต่บางครั้ง บางประโยค ไม่สามารถที่จะแปลแบบมี ย มี ต แบบนามกิตก์ได้ เพราะรูปประโยคบังคับ คือจะต้องแปลตัวสาธนะเข้าไปหารูปวิเคราะห์เท่านั้น เช่น
","outline":[],"topics":[],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลโดยอรรถวิธีวิเศษพึงชือวาฉนทเพราะอรรถวิเคราะหวาปิดเสียซึงโทษใหญฯหมายเหตุ:อทีอวชชํนาจะแปลวาใหญเชนผลาผลํ(ผล-อผล)ผลนอยและผลใหญขณฑาขณฑํ(ขณฑ-อขณฑ)ทอนนอยและทอนใหญการแปลรูปวิเคราะหนามกิตกนีจะแปลแบบมียมีตอยางนามกิตกกไดแตบางครงบางประโยคไมสามารถทีจะแปลแบบมียมีตแบบนามกิตกไดเพราะรูปประโยคบงคบคือจะตองแปลตวสาธนะเขาไปหารูปวิเคราะหเทานนเชน","nex":3,"url":"lom-sadhana#plae-doi-attha-2"},{"id":"s227","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๑","level":3,"path":["การแปลล้มสาธนะ (มังคลัตถทีปนี)","ตัวอย่างที่ ๑"],"pdf":139,"page":132,"html":"นิยมแปลทับศัพท์ โดยมากจะเป็นตทัสสัตถิตัทธิต
\n(เพราะอรรถวิเคราะห์) หรือ วิคฺคเหน (เพราะวิเคราะห์) มาเปิด อิติ ศัพท์ ของรูปวิเคราะห์
\nโดยมากจะมี เอตฺถ หรือ อสฺส หรือ จตุตถีวิภัตติ มีทั้ง ๓ ลิงค์ และ ๒ วจนะ และจะมี อตฺถิ อยู่ในรูปวิเคราะห์ด้วย ให้แปลว่า มี
\nให้แปลต่อจากคำว่า มี โดยที่ไม่ต้องออกอายตนิบาตใดๆ ทั้งสิ้น เช่น
","outline":[{"title":"บทปลงตัทธิต","section":"s230","anchor":"taddhita-result"},{"title":"เปิด อิติ ของรูปวิเคราะห์","section":"s230","anchor":"taddhita-attha-opening"},{"title":"เอตฺถ–อสฺส และ อตฺถิ","section":"s230","anchor":"taddhita-analysis-have"},{"title":"ตัวประธานต่อจาก มี","section":"s230","anchor":"taddhita-subject"},{"title":"คล้ายรูปวิเคราะห์: ตติยาวิภัตติ","section":"s234","anchor":"analysis-tatiya"},{"title":"คล้ายรูปวิเคราะห์: สัตตมีวิภัตติ","section":"s236","anchor":"analysis-sattami"}],"topics":[{"anchor":"taddhita-result","title":"๑. บทปลง (บทตัทธิต)","level":3},{"anchor":"taddhita-attha-opening","title":"๒. ขึ้น อตฺถวิคฺคเหน","level":3},{"anchor":"taddhita-analysis-have","title":"๓. ในรูปวิเคราะห์","level":3},{"anchor":"taddhita-subject","title":"๔. ตัวประธานในรูปวิเคราะห์","level":3}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"๒.รูปวิเคราะหตทธิตมีหลกการแปลดงนี๑.บทปลง(บทตทธิต)นิยมแปลทบศพทโดยมากจะเปนตทสสตถิตทธิต๒.ขึนอตถวิคคเหน(เพราะอรรถวิเคราะห)หรือวิคคเหน(เพราะวิเคราะห)มาเปิดอิติศพทของรูปวิเคราะห๓.ในรูปวิเคราะหโดยมากจะมีเอตถหรืออสสหรือจตุตถีวิภตติมีทง๓ลิงคและ๒วจนะและจะมีอตถิอยูในรูปวิเคราะหดวยใหแปลวามี๔.ตวประธานในรูปวิเคราะหใหแปลตอจากคำวามีโดยทีไมตองออกอายตนิบาตใดๆทงสินเชน","nex":0,"url":"rup-wikhro-taddhita"},{"id":"s231","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๑","level":3,"path":["๒. รูปวิเคราะห์ตัทธิต มีหลักการแปล ดังนี้","ตัวอย่างที่ ๑"],"pdf":140,"page":133,"html":"หมายเหตุ ; ประโยคนี้ต้องแปลแบบที่ ๒ เท่านั้น เพราะรูปประโยคบังคับ กล่าวคือประโยคเต็มๆมีดังนี้
\nคือ มี ย มี ต โดยมากจะอยู่ในรูปของตติยาวิภัตติ และสัตตมีวิภัตติ ไม่มีตัวสาธนะ
\nมีวิธีแปลล้ม ย ต และให้ใส่คำว่า ซึ่ง หรือ อัน มาล้ม ย ล้ม ต ดังนี้
\nถ้ากิริยาคุมพากย์ของประโยค ย เป็นกัตตุวาจก มีทั้งอาขยาตและกิริยากิตก์ ให้แปลว่า เป็นเครื่อง....หรือ เป็นเหตุ....
\nแล้วแปลกิริยาคุมพากย์ต่อจากเป็นเครื่องหรือเป็นเหตุ ทันที
\nส่วนตัวประธานของประโยค ย ให้แปลว่า \"แห่ง\" เช่น
\nหมายเหตุ; ในกรณีที่ตัวประธานของประโยค ย และประโยค ต เป็นตัวเดียวกัน เวลาแปลล้ม ย ต ตัวประธานในประโยค ย ไม่ต้องแปลว่า \"แห่ง\" อีก ให้ดูการแปลโดยอรรถแบบที่ ๒ เป็นตัวอย่างฯ
\n๒.๑ ถ้ากิริยาคุมพากย์ของประโยค ย เป็นกัตตุวาจก มีทั้งอาขยาต และกิริยากิตก์ ให้แปลว่า เป็นที่.....
\nแล้วแปลกิริยาคุมพากย์ต่อจากเป็นที่ ทันที่
\nส่วนตัวประธานของประโยค ย ให้แปลว่า \"แห่ง\" เช่น
","outline":[],"topics":[{"anchor":"s236-method-1","title":"แบบที่ ๑","level":3},{"anchor":"s236-method-3","title":"แบบที่ ๒","level":3},{"anchor":"analysis-sattami","title":"๒. ที่อยู่ในรูปของสัตตมีวิภัตติ ให้แปลดังนี้","level":2}],"hide_title":false,"navigation_toc":false,"n":"แปลโดยอรรถแบบที๑บุคคลไมพึงทำตนใหเดือดรอนและไมพึงเบียดเบียนชนเหลาอืนดวยวาจาใด,พึงกลาววาจานนเทานน,วาจานนแลเปนสุภาษิตฯแบบที๒บุคคลพึงกลาววาจาซึงเปนเครืองไมทำตนใหเดือดรอนและไมเบียดเบียนชนเหลาอืนเทานน,วาจานนเปนสุภาษิตฯหมายเหตุ;ในกรณีทีตวประธานของประโยคยและประโยคตเปนตวเดียวกนเวลาแปลลมยตตวประธานในประโยคยไมตองแปลวา\"แหง\"อีกใหดูการแปลโดยอรรถแบบที๒เปนตวอยางฯ๒.ทีอยูในรูปของสตตมีวิภตติใหแปลดงนี๒.๑ถากิริยาคุมพากยของประโยคยเปนกตตุวาจกมีทงอาขยาตและกิริยากิตกใหแปลวาเปนที.....แลวแปลกิริยาคุมพากยตอจากเปนทีทนทีสวนตวประธานของประโยคยใหแปลวา\"แหง\"เชน","nex":2,"url":"rup-wikhro-taddhita#plae-doi-attha-2"},{"id":"s237","part":"การแปลโดยอรรถ","no":null,"title":"ตัวอย่างที่ ๑","level":3,"path":["๒. รูปวิเคราะห์ตัทธิต มีหลักการแปล ดังนี้","ตัวอย่างที่ ๑"],"pdf":142,"page":135,"html":"หมายเหตุ ; นิยมแปลอย่างที่ ๒ ถือว่าสำนวนถึง) ยตฺถ เป็นเครื่องหมายของอธิกรณสาธนะ จึงแปลว่า เป็นที่
\n